View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 6.91 Yuddha Kanda - Sarga 91

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha ēkanavatitamassargaḥ ।

sa hatāśvōmahātējābhūmautiṣṭhanniśācharaḥ ।
indrajitparamakruddhassajajvālatējasā ॥ 1 ॥

taudhavaninaujighāṃsantavanyōnyamiṣubhirbhṛśam ।
vijayēnābhiniṣkrāntauvanēgajavṛṣāviva ॥ 2 ॥

nibarhayantaśchānyōnyantērākṣvanaukasaḥ ।
bhartāraṃ na jahuryuddhēsampatantastatastataḥ ॥ 3 ॥

tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ ।
stuvānōharṣamāṇaśchaidaṃvachanamabravīt ॥ 4 ॥

tamasābahulēnēmāssamsaktāṃsarvatōdiśaḥ ।
nēhavijñāyatēsvōvāparōvārakṣasōttamāḥ ॥ 5 ॥

dhṛṣṭambhavantōyudhyantuharīṇāmmōhanāyavai ।
ahanturathamāsthāyaāgamiṣyāmisaṃyugē ॥ 6 ॥

tathābhavantaḥkurvantuyathēmēhivanaukasaḥ ।
na yudhyēyurdurātmānaḥpraviṣṭēnagarammayi ॥ 7 ॥

ityuktvārāvaṇasutōvañchayitvāvanaukasaḥ ।
pravivēśapurīṃlaṅkāṃrathahētōramitrahā ॥ 8 ॥

sa rathambhūṣayitvātharuchiraṃhēmabhūṣitam ।
prāsāsiśarasaṃyuktaṃyuktamparamavājibhiḥ ॥ 9 ॥

adhiṣṭhitaṃhayajñēnasūtēnāptōpadēśinā ।
ārurōhamahātējārāvaṇiḥsamatiñjiyaḥ ॥ 10 ॥

sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛtōmandōdarīsutaḥ ।
niryayaunagarāvadīraḥkṛtāntabalachōditaḥ ॥ 11 ॥

sō'bhiniṣkramyanagarādindrajitparavīrahā ।
abhyayājñavanairaśvairlakṣmaṇaṃsavibhīṣaṇam ॥ 12 ॥

tatōrathasthamālōkyasaumatrīrāvaṇātmajam ।
vānarāśchamahāvīryārākṣasaśchavibhīṣaṇaḥ ॥ 13 ॥

vismayamparamañjagmurlāghavāttasyadhīmataḥ ।
rāvaṇiśchāpisaṅkruddhōraṇēvānarayūthapān ॥ 14 ॥

pātayāmāsabāṇaughaiḥśataśō'thasahasraśaḥ ।
maṇḍalīkṛtadhanūrāvaṇiḥsamatiñjayaḥ ॥ 15 ॥

harīnabhyahanatkṛddhaḥparaṃlāghavamāsthitaḥ ।
tēvadhyamānāharayōnārāchairbhīmavikramaiḥ ॥ 16 ॥

saumitriṃśaraṇamprāptāḥprajāpatimivaprajāḥ ।
tataḥsamarakōpēnajvalitōraghunandanaḥ ॥ 17 ॥

chichChēdakārmukantasyadarśayan pāṇilāghavam ।
sōnya'tkārmukaṃ mādāyasajjañchakrētvaranniva ॥ 18 ॥

tadapyasyatribhirbāṇairlakṣmaṇōnirakṛntata ।
athaivañChinnadhanvānamāśīviṣaviṣōpamaiḥ ॥ 19 ॥

vivyādhōrasisaumitrīrāvaṇimpañchabhiḥśaraiḥ ।
tētasyakāyannirbhidyamahākārmukanissṛtāḥ ॥ 20 ॥

nipēturdharaṇīmbāṇāraktāivamahōragāḥ ।
bhinnavarmārudhiraṃvamanvaktrēṇarāvaṇiḥ ॥ 21 ॥

jagrāhakārmukaśrēṣṭhandṛḍhajyambalavattaram ।
saḥlakṣmaṇaṃsamuddhiśyaparaṃlāghavamāśritaḥ ॥ 22 ॥

vavarṣaśaravarṣāṇivarṣāṇīvapurandaraḥ ।
muktamindrajitātattuśaravarṣamarindamaḥ ॥ 23 ॥

avārayadasambhrāntōlakṣmaṇaḥsudurāsadam ।
sandarśayāmāsatadārāvaṇiṃraghunandanaḥ ॥ 24 ॥

asambrāntōmahātējēstadadbhutamivābhavat ।
tastān rākṣasān sarvāṃstribhirēkaikamāhavē ॥ 25 ॥

avidhyatparamakruddhaśśīghrāstraṃsampradarśayan ।
rākṣasēndrasutañchāpibāṇaughaissamatāḍayat ॥ 26 ॥

sō'tividdhōbalavatāśatruṇāśatrughātinā ।
asaktamprēṣayāmāsalakṣmaṇāyabahūn śarān ॥ 27 ॥

tānaprāptān śitairbhāṇaiśchichChēdaparavīrahā ।
sārathērasya cha raṇērathivōraghusattamaḥ ॥ 28 ॥

śirōjahāradharmātmābhallēnānataparvaṇā ।
sūtāstēhayāstatrarathamūhuraviklabāḥ ॥ 29 ॥

maṇḍalānyabhidhāvantastadadbhutamivābhavat ।
amarṣavaśamāpannaḥsaumitrirdṛḍhavikramaḥ ॥ 30 ॥

pratyaviddhyaddhayāṃstasyaśarairvitrāsayan raṇē ।
amarṣamāṇastatkarmarāvaṇasyasutōbalī ॥ 31 ॥

vivyāthadaśabhirbāṇaissaumitrintamamarṣaṇam ।
tētasyavajrapratimāḥśarāssarpaviṣōpamāḥ ॥ 32 ॥

vilayañjagmurāgatyakavachaṅkāñchanaprabham ।
abhyēdyakavachammatvālakṣmaṇaṃrāvaṇātmajaḥ ॥ 33 ॥

lalāṭēlakṣmaṇambāṇaissupuṅkhaistribhirindrajit ।
avidhyatparamakruddhaḥśīghramastrampradarśayan ॥ 34 ॥

taiḥpṛṣatkairlalāṭasthaiśśuśubhēraghunandanaḥ ।
raṇāgrēsamaraślāghītriśṛṅgaivaparvataḥ ॥ 35 ॥

sa tathāhyarditōbāṇairākṣasēnatadāmṛdhē ।
tamāśuprativivyādhalakṣmaṇaḥpañchabhiḥśaraiḥ ॥ 36 ॥

vikṛṣvēndrajitōyuddhēvadanēśubhakuṇḍalē ।
lakṣmaṇēndrajitauvīraumahābalaśarāsanau ॥ 37 ॥

anyōnyañjaghnaturbāṇairviśikhairmīvikramau ।
tataḥśōṇitadigdhāṅgaulakṣmaṇēndajitāvubhau ॥ 38 ॥

raṇētaurājaturvīraupuṣpitāvivakiṃśukau ।
tauparasparamabhyētyasarvagātrēṣudhavaninau ॥ 39 ॥

ghōrairvivyadhaturbhāṇaiḥkṛtabhāvāvubhaujayē ।
tataḥsamarakōpēnasamvṛtōrāvaṇātmajaḥ ॥ 40 ॥

vibhīṣaṇantribhirbāṇairvivyāthavadanēśubhē ।
ayōmukhaistribhirviddhvārākṣasēndraṃvibhīṣaṇam ॥ 41 ॥

ēkaikēnābhivivyāthatānsarvān hariyūthapān ।
tasmaidṛḍhataraṅkruddhōjaghānagadayāhayān ॥ 42 ॥

vibhīṣaṇōmahātējārāvaṇēssadurātmanaḥ ।
pahatāśvādavāplutyarathānnihatasārathēḥ ॥ 43 ॥

rathaśaktimmahātējāḥpitṛvyāyamumōcha ha ।
tāmāpatatanīṃsamprēkṣyasumitrānandavardhanaḥ ॥ 44 ॥

chichChēdaniśitairbāṇairdhaśathāpātayadbhuvi ।
tasmaidṛḍhatanuḥkruddhōhatāśvāyavibhīṣaṇaḥ ॥ 45 ॥

vajrasparśasamān pañchasasarjōrasisāyakān ।
tētasyakāyambhitvāturukmapuṅkhānimittagāḥ ॥ 46 ॥

babhūvurlōhitādigdhāraktāivamahōragāḥ ।
saḥpitṛvyasyasaṅkruddhaḥindrajichCharamādadē ॥ 47 ॥

uttamaṃrakṣasāmmadhyēyamadattammahābalam ।
taṃsamīkṣyamahātējāmahēṣuntēnasaṃhitam ॥ 48 ॥

lakṣmaṇō'pyādadēbāṇamadyabhadīmaparākramaḥ ।
kubērēṇasvayaṃsvapnēyaddattamamitātmanā ॥ 49 ॥

durjayandurviṣahyaṃ cha sēndrairapisurāsuraiḥ ।
tayōstudhanuṣīśrēṣṭhēbāhubhiḥparighōpamaiḥ ॥ 50 ॥

vikṛṣyamāṇēbalavat krauñchavivachukūjatuḥ ।
tābhyāntudhanuṣiśrēṣṭhēsaṃsitausāyakōttamau ॥ 51 ॥

vikṛṣyamāṇēvīrābhyāmbhṛśañjajvalatuḥśriyā ।
taubhāsayantāvākāśandhanurbhyāṃviśikhauchyutau ॥ 52 ॥

mukhēnamukhamāhatyasannipētaturōjasā ।
sannipātastayōśchāsīchCharayōrghōrarūpayōḥ ॥ 53 ॥

sadhūmavisphuliṅgaśchatajjō'nagirdāruṇō'bhavat ।
taumahāgrahasaṅkāśāvanyōnyaṃsannipatya cha ॥ 54 ॥

saṅgrāmēśatadhāyātaumēdinyāñchaivapētatuḥ ।
śaraupratihataudṛṣṭavātāvubhauraṇamūrdhani ॥ 55 ॥

vrīḍitaujātarōṣau cha lakṣmaṇēndrajitautadā ।
susaṃrarbdhastusaumitrirastraṃvārumādadē ॥ 56 ॥

raudrammahēndrajidyuddhē'pyasṛjadyuddhaniṣṭhitaḥ ।
tēnatadvihataṃśastraṃvāruṇamparamādbhutam ॥ 57 ॥

tataḥkruddhōmahātējāindrajitsamitiñjayaḥ ।
āgnēyaṃsandadhēdīptaṃ sa lōkaṃsaṅkṣipanniva ॥ 58 ॥

saurēṇāstraṇatavadīrōlakṣmaṇaḥparyavārayat ।
astrannivāritandṛṣṭavārāvaṇiḥkrōthamūrChitaḥ ॥ 59 ॥

ādadēniśitambāṇamāsuraṃśatrudāruṇam ।
tasmāchchāpādviniṣpēturbhāsvarāḥkūṭamudgarāḥ ॥ 60 ॥

śūlāni cha muśuṇḍyaśchagadāḥkhaṅgāḥ paraśvathāḥ ।
taddṛṣṭavālakṣmaṇaḥsaṅkhyēghōramastraṃsudāruṇam ॥ 61 ॥

avāryaṃsarvabhūtānāṃsarvaśastravidāraṇam ।
mahēśvarēṇadyutimāṃstadastrampratyavārayat ॥ 62 ॥

tayōḥsamutulaṃyuddhaṃsambabhūvārōmaharṣaṇam ।
gaganasthānibhūtānilakṣmaṇamparyavārayan ॥ 63 ॥

bhairavābhirutēbhīmēyuddhēvānarakṣasām ।
bhūtairbahubhirākāśaṃvismitairāvṛtambabhau ॥ 64 ॥

ṛṣayaḥpitarōdēvāgandharvagaruḍōragāḥ ।
śatakratumpuraskṛtyararakṣurlakṣmaṇaṃraṇē ॥ 65 ॥

athānyammārgaṇaśrēṣṭhaṃsandadhērāghavānujaḥ ।
hutāśanasamasparśaṃrāvaṇātmajadāraṇam ॥ 66 ॥

supatramanuvṛttāṅgaṃsuparvāṇaṃsusaṃsthitam ।
suvarṇavikṛtaṃvīraśśarīrāntakaraṃśaram ॥ 67 ॥

durāvārandurviṣahaṃrākṣasānāmbhayāvaham ।
āśīviṣaviṣaprakhyandēvasaṅghaiḥsamarchitam ॥ 68 ॥

yēnaśakrōmahātējādānavānajatprabhuḥ ।
purādēvāsurēyuddhēvīryavān harivāhanaḥ ॥ 69 ॥

tadaindramastraṃsaumitriḥsamyugēṣvaparājitam ।
śaraśrēṣṭhandhanuḥ śrēṣṭhēvikarṣannidamibravīt ॥ 70 ॥

lakṣmīvān lakṣmaṇōvākyamarthasādhakamātmanaḥ ।
dharmātmāsatyasandhaścharāmōdāśarathiryati ॥ 71 ॥

pauruṣēchāpratidvandvaḥśarainañjasirāvaṇim ।
ityuktvābāṇamākarṇaṃvikṛṣyatamajihmagam ॥ 72 ॥

lakṣmaṇaḥsamarēvīraḥsasarjēndrajitamprati ।
aindrāstrēṇasamāyujyalakṣmaṇaḥparavīrahā ॥ 73 ॥

tataśiraḥsaśirastrāṇaṃśrīmajjvalitakuṇḍalam ।
pramathyēndrajitaḥkāyātpātayāmāsabhūtalē ॥ 74 ॥

tadrākṣasatanūjasyabhinnaskandhaṃśirōmahat ।
tapanīyanibhambhūmaudadṛśērudhirōkṣitam ॥ 75 ॥

hataḥ sa nipapātāthadharaṇyāṃrāvaṇātmajaḥ ।
kavachīsaśirastrāṇōviddhasthaśarāsanaḥ ॥ 76 ॥

chukruśustētataḥsarvēvānarāḥsavibhīṣaṇāḥ ।
hṛṣyantōnihatētasmin dēvāvṛtravadhēyathā ॥ 77 ॥

athāntarikṣēbhūtānāmṛṣīṇāṃ cha mahātmanām ।
jajñē'thajayasannādōgandharvāpsarasāmapi ॥ 78 ॥

patitantamabhijñāyarākṣasīsāmahāchamūḥ ।
vadhyamānādiśōbhējēharibhirjitakāśibhiḥ ॥ 79 ॥

vānarairvadhyamānāstēśastrānutsṛjyarākṣasāḥ ।
laṅkāmabhimukhāssasrurbhraṣṭasañjñāḥpradhāvitāḥ ॥ 80 ॥

dudruvurbhahudhābhītārākṣasāśśataśōdiśaḥ ।
tyaktvāpraharaṇānsarvēpaṭṭasāsiparaśvadhān ॥ 81 ॥

kēchillaṅkāmparitrastāḥviṣṭāvānarārditāḥ ।
samudrēpatitāḥkēchitkēchitparvatamāśritāḥ ॥ 82 ॥

hatamindrajitandṛṣṭavāśayānaṃ cha raṇakṣitau ।
rākṣasānāṃsahasrēṣu na kaśchitpratyadṛśyata ॥ 83 ॥

yathāstaṅgataādityēnāvatiṣṭhantiraśmayaḥ ।
tathātasminnipatitērākṣasāstēgatādiśaḥ ॥ 84 ॥

śāntaraśmirivādityōnirvāṇaivapāvakaḥ ।
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ ॥ 85 ॥

praśāntapīḍābahulōvinaṣṭāriḥpraharṣavān ।
babhūvalōkaḥpatitērākṣasēndrasutōtadā ॥ 86 ॥

harṣaṃ cha śakrōbhagavān sahasarvairmaharṣibhiḥ ।
jagāmanihatētasminrākṣasēpāpakarmaṇi ॥ 87 ॥

ākāśēchāpidēvānāṃśuśruvēdundubhisvanaḥ ।
nṛtyadbhirapsarōbhiśchagandharvaiśchamahātmabhiḥ ॥ 88 ॥

vavarṣuḥpuṣpavarṣāṇitadadbhutamivābhavat ।
praśaśaṃsurhatētasminrākṣasēkrūrakarmaṇi ॥ 89 ॥

śuddhāāpōnabhaśchaivajahṛṣurdēvadānavāḥ ।
ājagmuḥpatitētasminsarvalōkabhayāvahē ॥ 90 ॥

ūchuśchasahitāstuṣṭādēvagandharvadānavāḥ ।
vijvarāśśāntakaluṣābrāhmaṇāvicharantviti ॥ 91 ॥

tatō'bhyanandansamhṛṣṭāssamarēhariyūthapāḥ ।
tamapratibalandṛṣṭavāhatannairṛtapuṅgavam ॥ 92 ॥

vibhīṣaṇōhanūmāṃśchajāmbavāṃścharkṣayūthapaḥ ।
vijayēnābhinandantasuṣṭuvuśchāpilakṣmaṇam ॥ 93 ॥

kṣvēḻantaśchaplavantaśchagarjantaśchaplavaṅgamāḥ ।
labdalakṣāraghusutamparivāryōpatasthirē ॥ 94 ॥

lāṅgūlānipravidhyantassphōṭayantaśchavānarāḥ ।
lakṣmaṇōjayatītyēvaṃvākyaṃviśrāvayaṃstadā ॥ 95 ॥

anyōnyaṃ cha samālaśiṣyaharayōhṛṣṭamānasāḥ ।
chakruruchchāvaguṇārāghavāśrayasajāḥ kathāḥ ॥ 96 ॥

tadasukaramathābhivīkṣyahṛṣṭāḥpriyasuhṛdōyudhilakṣmaṇasyakarma ।
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃvinihatamindraripunniśamyadēvāḥ ॥ 97 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē ēkanavatitamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: