ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ବାଲକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ସଂଵତ୍ସରେ ପୂର୍ଣେ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁରଂଗମେ ।
ସରୟ୍ଵାଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ତୀରେ ରାଜ୍ଞୋ ୟଜ୍ଞୋଽଭ୍ୟଵର୍ତତ ॥ 1 ॥
ଋଶ୍ୟଶୃଂଗଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ କର୍ମ ଚକ୍ରୁର୍ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ।
ଅଶ୍ଵମେଧେ ମହାୟଜ୍ଞେ ରାଜ୍ଞୋଽସ୍ୟ ସୁମହାତ୍ମନଃ ॥ 2 ॥
କର୍ମ କୁର୍ଵଂତି ଵିଧିଵଦ୍ୟାଜକା ଵେଦପାରଗାଃ ।
ୟଥାଵିଧି ୟଥାନ୍ୟାୟଂ ପରିକ୍ରାମଂତି ଶାସ୍ତ୍ରତଃ ॥ 3 ॥
ପ୍ରଵର୍ଗ୍ୟଂ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ତଥୈଵୋପସଦଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ଵିଧିଵତ୍ସର୍ଵମଧିକଂ କର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ ॥ 4 ॥
ଅଭିପୂଜ୍ୟ ତତୋ ହୃଷ୍ଟାସ୍ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁର୍ୟଥାଵିଧି ।
ପ୍ରାତସ୍ସଵନପୂର୍ଵାଣି କର୍ମାଣି ମୁନିପୁଂଗଵାଃ ॥ 5 ॥
ଐଂଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଦତ୍ତୋ ରାଜା ଚାଭିଷୁତୋଽନଘଃ ।
ମାଧ୍ୟଂଦିନଂ ଚ ସଵନଂ ପ୍ରାଵର୍ତତ ୟଥାକ୍ରମମ୍ ॥ 6 ॥
ତୃତୀୟସଵନଂ ଚୈଵ ରାଜ୍ଞୋଽସ୍ୟ ସୁମହାତ୍ମନଃ ।
ଚକ୍ରୁସ୍ତେଶାସ୍ତ୍ରତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଂଗଵାଃ ॥ 7 ॥
ନ ଚାହୁତମଭୂତ୍ତତ୍ର ସ୍ଖଲିତଂ ଵାପି କିଂଚନ ।
ଦୃଶ୍ୟତେ ବ୍ରହ୍ମଵତ୍ସର୍ଵଂ କ୍ଷେମୟୁକ୍ତଂ ହି ଚକ୍ରିରେ ॥ 8 ॥
ନ ତେଷ୍ଵହସ୍ସୁ ଶ୍ରାଂତୋ ଵା କ୍ଷୁଧିତୋ ଵାପି ଦୃଶ୍ୟତେ ।
ନାଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତତ୍ର ନାଶତାନୁଚରସ୍ତଥା ॥ 9 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଭୁଂଜତେ ନିତ୍ୟଂ ନାଥଵଂତଶ୍ଚ ଭୁଂଜତେ ।
ତାପସା ଭୁଂଜତେ ଚାପି ଶ୍ରମଣା ଭୁଂଜତେତଥା ॥ 10 ॥
ଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଵ୍ୟାଧିତାଶ୍ଚୈଵ ସ୍ତ୍ରିୟୋ ବାଲାସ୍ତଥୈଵ ଚ ।
ଅନିଶଂ ଭୁଂଜମାନାନାଂ ନ ତୃପ୍ତିରୁପଲଭ୍ୟତେ ॥ 11 ॥
ଦୀୟତାଂ ଦୀୟତାମନ୍ନଂ ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ଇତି ସଂଚୋଦିତାସ୍ତତ୍ର ତଥା ଚକ୍ରୁରନେକଶଃ ॥ 12 ॥
ଅନ୍ନକୂଟାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଦୃଶ୍ୟଂତେ ପର୍ଵତୋପମାଃ ।
ଦିଵସେ ଦିଵସେ ତତ୍ର ସିଦ୍ଧସ୍ୟ ଵିଧିଵତ୍ତଦା ॥ 13 ॥
ନାନାଦେଶାଦନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁରୁଷାସ୍ସ୍ତ୍ରୀଗଣାସ୍ତଥା ।
ଅନ୍ନପାନୈସ୍ସୁଵିହିତାସ୍ତସ୍ମିନ୍ୟଜ୍ଞେ ମହାତ୍ମନଃ ॥ 14 ॥
ଅନ୍ନଂ ହି ଵିଧିଵତ୍ସାଧୁ ପ୍ରଶଂସଂତି ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ।
ଅହୋ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଇତି ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଘଵଃ ॥ 15 ॥
ସ୍ଵଲଂକୃତାଶ୍ଚ ପୁରୁଷା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପର୍ୟଵେଷୟନ୍ ।
ଉପାସତେ ଚ ତାନନ୍ୟେ ସୁମୃଷ୍ଟମଣିକୁଂଡଲାଃ ॥ 16 ॥
କର୍ମାଂତରେ ତଦା ଵିପ୍ରା ହେତୁଵାଦାନ୍ବହୂନପି ।
ପ୍ରାହୁଶ୍ଚ ଵାଗ୍ମିନୋ ଧୀରାଃ ପରସ୍ପରଜିଗୀଷୟା ॥ 17 ॥
ଦିଵସେ ଦିଵସେ ତତ୍ର ସଂସ୍ତରେ କୁଶଲା ଦ୍ଵିଜାଃ ।
ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ୟଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଚୋଦିତାଃ ॥ 18 ॥
ନାଷଡଂଗଵିଦତ୍ରାସୀନ୍ନାଵ୍ରତୋ ନାବହୁଶ୍ରୁତଃ ।
ସଦସ୍ୟାସ୍ତସ୍ୟ ଵୈ ରାଜ୍ଞୋ ନାଵାଦକୁଶଲା ଦ୍ଵିଜାଃ ॥ 19 ॥
ପ୍ରାପ୍ତେ ୟୂପୋଚ୍ଛ୍ରୟେ ତସ୍ମିନ୍ଷଡ୍ବୈଲ୍ଵାଃ ଖାଦିରାସ୍ତଥା ।
ତାଵଂତୋ ବିଲ୍ଵସହିତାଃ ପର୍ଣିନଶ୍ଚ ତଥାପରେ ॥ 20 ॥
ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକମୟସ୍ତ୍ଵେକୋ ଦେଵଦାରୁମୟସ୍ତଥା ।
ଦ୍ଵାଵେଵ ଵିହିତୌ ତତ୍ର ବାହୁଵ୍ୟସ୍ତପରିଗ୍ରହୌ ॥ 21 ॥
ପ୍ରାପ୍ତେ ୟୂପୋଚ୍ଛ୍ରୟେ ତସ୍ମିନ୍ଷଡ୍ବୈଲ୍ଵାଃ ଖାଦିରାସ୍ତଥା ।
ତାଵଂତୋ ବିଲ୍ଵସହିତାଃ ପର୍ଣିନଶ୍ଚ ତଥାପରେ ॥ 22 ॥
ଶ୍ଲେଷ୍ମାତକମୟସ୍ତ୍ଵେକୋ ଦେଵଦାରୁମୟସ୍ତଥା ।
ଦ୍ଵାଵେଵ ଵିହିତୌ ତତ୍ର ବାହୁଵ୍ୟସ୍ତପରିଗ୍ରହୌ ॥ 23 ॥
କାରିତାସ୍ସର୍ଵ ଏଵୈତେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈର୍ୟଜ୍ଞକୋଵିଦୈଃ ।
ଶୋଭାର୍ଥଂ ତସ୍ୟ ୟଜ୍ଞସ୍ୟ କାଂଚନାଲଂକୃତାଽଭଵନ୍ ॥ 24 ॥
ଏକଵିଂଶତିୟୂପାସ୍ତେ ଏକଵିଂଶତ୍ୟରତ୍ନୟଃ ।
ଵାସୋଭିରେକଵିଂଶଦ୍ଭିରେକୈକଂ ସମଲଂକୃତାଃ ॥ 25 ॥
ଵିନ୍ୟସ୍ତା ଵିଧିଵତ୍ସର୍ଵେ ଶିଲ୍ପିଭିସ୍ସୁକୃତା ଦୃଢାଃ ।
ଅଷ୍ଟାଶ୍ରୟସ୍ସର୍ଵ ଏଵ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣରୂପସମନ୍ଵିତାଃ ॥ 26 ॥
ଆଚ୍ଛାଦିତାସ୍ତେ ଵାସୋଭିଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଗଂଧୈଶ୍ଚ ଭୂଷିତାଃ ।
ସପ୍ତର୍ଷୟୋ ଦୀପ୍ତିମଂତୋ ଵିରାଜଂତେ ୟଥା ଦିଵି ॥ 27 ॥
ଇଷ୍ଟକାଶ୍ଚ ୟଥାନ୍ୟାୟଂ କାରିତାଶ୍ଚ ପ୍ରମାଣତଃ ।
ଚିତୋଽଗ୍ନିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈସ୍ତତ୍ର କୁଶଲୈଶ୍ଶୁଲ୍ବକର୍ମଣି ॥ 28 ॥
ସଚିତ୍ୟୋ ରାଜସିଂହସ୍ୟ ସଂଚିତଃ କୁଶଲୈର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ ।
ଗରୁଡୋ ରୁକ୍ମପକ୍ଷୋ ଵୈ ତ୍ରିଗୁଣୋଽଷ୍ଟାଦଶାତ୍ମକଃ ॥ 29 ॥
ନିୟୁକ୍ତାସ୍ତତ୍ର ପଶଵସ୍ତତ୍ତଦୁଦ୍ଦିଶ୍ୟ ଦୈଵତମ୍ ।
ଉରଗାଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ୟଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଚୋଦିତାଃ ॥ 30 ॥
ଶାମିତ୍ରେ ତୁ ହୟସ୍ତତ୍ର ତଥା ଜଲଚରାଶ୍ଚ ୟେ ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିସ୍ସର୍ଵମେଵୈତନ୍ନିୟୁକ୍ତଂ ଶାସ୍ତ୍ରତସ୍ତଦା ॥ 31 ॥
ପଶୂନାଂ ତ୍ରିଶତଂ ତତ୍ର ୟୂପେଷୁ ନିୟତଂ ତଦା ।
ଅଶ୍ଵରତ୍ନୋତ୍ତମଂ ତସ୍ୟ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ୟ ଚ ॥ 32 ॥
କୌସଲ୍ୟା ତଂ ହୟଂ ତତ୍ର ପରିଚର୍ୟ ସମଂତତଃ ।
କୃପାଣୈର୍ଵିଶଶାସୈନଂ ତ୍ରିଭିଃ ପରମୟା ମୁଦା ॥ 33 ॥
ପତତ୍ରିଣା ତଦା ସାର୍ଧଂ ସୁସ୍ଥିତେନ ଚ ଚେତସା ।
ଅଵସଦ୍ରଜନୀମେକାଂ କୌଶଲ୍ୟା ଧର୍ମକାମ୍ୟୟା ॥ 34 ॥
ହୋତାଽଧ୍ଵର୍ୟୁସ୍ତଥୋଦ୍ଗାତା ହସ୍ତେନ ସମୟୋଜୟନ୍ ।
ମହିଷ୍ୟା ପରିଵୃତ୍ତ୍ୟା ଚ ଵାଵାତାଂ ଚ ତଥାପରାମ୍ ॥ 35 ॥
ପତତ୍ରିଣସ୍ତସ୍ୟ ଵପା ମୁଦ୍ଧୃତ୍ୟ ନିୟତେଂଦ୍ରିୟଃ ।
ଋତ୍ଵିକ୍ପରମସଂପନ୍ନଃ ଶ୍ରପୟାମାସ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ ॥ 36 ॥
ଧୂମଗଂଧଂ ଵପାୟାସ୍ତୁ ଜିଘ୍ରତି ସ୍ମ ନରାଧିପଃ ।
ୟଥାକାଲଂ ୟଥାନ୍ୟାୟଂ ନିର୍ଣୁଦନ୍ପାପମାତ୍ମନଃ ॥ 37 ॥
ହୟସ୍ୟ ୟାନି ଚାଂଗାନି ତାନି ସର୍ଵାଣି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ।
ଅଗ୍ନୌ ପ୍ରାସ୍ୟଂତି ଵିଧିଵତ୍ସମଂତ୍ରାଷ୍ଷୋଡଶର୍ତ୍ଵିଜଃ ॥ 38 ॥
ପ୍ଲକ୍ଷଶାଖାସୁ ୟଜ୍ଞାନାମନ୍ୟେଷାଂ କ୍ରିୟତେ ହଵିଃ ।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ୟ ୟଜ୍ଞସ୍ୟ ଵୈତସୋ ଭାଗ ଇଷ୍ୟତେ ॥ 39 ॥
ତ୍ର୍ୟହୋଽଶ୍ଵମେଧସ୍ସଂଖ୍ୟାତଃ କଲ୍ପସୂତ୍ରେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ।
37 ଚତୁଷ୍ଟୋମମହସ୍ତସ୍ୟ ପ୍ରଥମଂ ପରିକଲ୍ପିତମ୍ ॥ 40 ॥
ଉକ୍ଥ୍ୟଂ ଦ୍ଵିତୀୟଂ ସଂଖ୍ୟାତମତିରାତ୍ରଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ।
କାରିତାସ୍ତତ୍ର ବହଵୋ ଵିହିତାଶ୍ଶାସ୍ତ୍ରଦର୍ଶନାତ୍ ॥ 41 ॥
ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟୋମାୟୁଷୀ ଚୈଵମତିରାତ୍ରୌ ଵିନିର୍ମିତୌ ।
ଅଭିଜିଦ୍ଵିଶ୍ଵଜିଚ୍ଚୈଵମପ୍ତୋର୍ୟାମୋ ମହାକ୍ରତୁଃ ॥ 42 ॥
ପ୍ରାଚୀଂ ହୋତ୍ରେ ଦଦୌ ରାଜା ଦିଶଂ ସ୍ଵକୁଲଵର୍ଧନଃ ।
ଅଧ୍ଵର୍ୟଵେ ପ୍ରତୀଚୀଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 43 ॥
ଉଦ୍ଗାତ୍ରେ ଚ ତଥୋଦୀଚୀଂ ଦକ୍ଷିଣୈଷା ଵିନିର୍ମିତା ।
ହୟମେଧେ ମହାୟଜ୍ଞେ ସ୍ଵୟଂଭୂଵିହିତେ ପୁରା ॥ 44 ॥
କ୍ରତୁଂ ସମାପ୍ୟ ତୁ ତଦା ନ୍ୟାୟତଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।
ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ୟୋ ହି ଦଦୌ ରାଜା ତାଂ ଧରାଂ କୁଲଵର୍ଧନଃ ॥ 45 ॥
ଋତ୍ଵିଜସ୍ତ୍ଵବ୍ରୁଵନ୍ସର୍ଵେ ରାଜାନଂ ଗତକଲ୍ମଷମ୍ ।
ଭଵାନେଵ ମହୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାମେକୋ ରକ୍ଷିତୁମର୍ହତି ॥ 46 ॥
ନ ଭୂମ୍ୟା କାର୍ୟମସ୍ମାକଂ ନ ହି ଶକ୍ତାସ୍ସ୍ମ ପାଲନେ ।
ରତାସ୍ସ୍ଵାଧ୍ୟାୟକରଣେ ଵୟଂ ନିତ୍ୟଂ ହି ଭୂମିପ ॥ 47 ॥
ନିଷ୍କ୍ରୟଂ କିଂଚିଦେଵେହ ପ୍ରୟଚ୍ଛତୁ ଭଵାନିତି ।
4 ମଣିରତ୍ନଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଵା ଗାଵୋ ୟଦ୍ଵା ସମୁଦ୍ୟତମ୍ ।
ତତ୍ପ୍ରୟଚ୍ଛ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧରଣ୍ୟା ନ ପ୍ରୟୋଜନମ୍ ॥ 48 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନରପତିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ ॥ 49 ॥
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତେଭ୍ୟୋ ଦଦୌ ନୃପଃ ।
4 ଶତକୋଟୀସ୍ସୁଵର୍ଣସ୍ୟ ରଜତସ୍ୟ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍ ॥ 50 ॥
ଋତ୍ଵିଜଶ୍ଚ ତତସ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରଦଦୁସ୍ସହିତା ଵସୁ ।
ଋଶ୍ୟଶୃଂଗାୟ ମୁନୟେ ଵସିଷ୍ଠାୟ ଚ ଧୀମତେ ॥ 51 ॥
ତତସ୍ତେ ନ୍ୟାୟତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵିଭାଗଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ।
ସୁପ୍ରୀତମନସସ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରତ୍ୟୂଚୁର୍ମୁଦିତା ଭୃଶମ୍ ॥ 52 ॥
ତତଃ ପ୍ରସର୍ପକୈଭ୍ୟସ୍ତୁ ହିରଣ୍ୟଂ ସୁସମାହିତଃ ।
ଜାଂବୂନଦଂ କୋଟିସଂଖ୍ୟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟୋ ଦଦୌ ତଦା ॥ 53 ॥
ଦରିଦ୍ରାୟ ଦ୍ଵିଜାୟାଥ ହସ୍ତାଭରଣମୁତ୍ତମମ୍ ।
କସ୍ମୈଚିଦ୍ୟାଚମାନାୟ ଦଦୌ ରାଘଵନଂଦନଃ ॥ 54 ॥
ତତଃ ପ୍ରୀତେଷୁ ନୃପତିର୍ଦ୍ଵିଜେଷୁ ଦ୍ଵିଜଵତ୍ସଲଃ ।
ପ୍ରଣାମମକରୋତ୍ତେଷାଂ ହର୍ଷପର୍ୟାକୁଲେକ୍ଷଣଃ ॥ 55 ॥
ତସ୍ୟାଶିଷୋଽଥ ଵିଧିଵଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈସ୍ସମୁଦୀରିତାଃ ।
ଉଦାରସ୍ୟ ନୃଵୀରସ୍ୟ ଧରଣ୍ୟାଂ ପ୍ରଣତସ୍ୟ ଚ ॥ 56 ॥
ତତଃ ପ୍ରୀତମନା ରାଜା ପ୍ରାପ୍ୟ ୟଜ୍ଞମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ପାପାପହଂ ସ୍ଵର୍ନୟନଂ ଦୁଷ୍କରଂ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭୈଃ ॥ 57 ॥
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦୃଶ୍ୟଶୃଂଗଂ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା ।
କୁଲସ୍ୟ ଵର୍ଧନଂ ତ୍ଵଂ ତୁ କର୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ ॥ 58 ॥
ତଥେତି ଚ ସ ରାଜାନମୁଵାଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ।
ଭଵିଷ୍ୟଂତି ସୁତା ରାଜଂଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ କୁଲୋଦ୍ଵହାଃ ॥ 59 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ବାଲକାଂଡେ ଚତୁର୍ଦଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
