śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē bālakāṇḍam ।
atha chaturdaśassargaḥ ।
atha saṃvatsarē pūrṇē tasminprāptē turaṅgamē ।
sarayvāśchōttarē tīrē rājñō yajñō'bhyavartata ॥ 1 ॥
ṛśyaśṛṅgaṃ puraskṛtya karma chakrurdvijarṣabhāḥ ।
aśvamēdhē mahāyajñē rājñō'sya sumahātmanaḥ ॥ 2 ॥
karma kurvanti vidhivadyājakā vēdapāragāḥ ।
yathāvidhi yathānyāyaṃ parikrāmanti śāstrataḥ ॥ 3 ॥
pravargyaṃ śāstrataḥ kṛtvā tathaivōpasadaṃ dvijāḥ chakruścha vidhivatsarvamadhikaṃ karma śāstrataḥ ॥ 4 ॥
abhipūjya tatō hṛṣṭāssarvē chakruryathāvidhi ।
prātassavanapūrvāṇi karmāṇi munipuṅgavāḥ ॥ 5 ॥
aindraścha vidhivaddattō rājā chābhiṣutō'naghaḥ ।
mādhyandinaṃ cha savanaṃ prāvartata yathākramam ॥ 6 ॥
tṛtīyasavanaṃ chaiva rājñō'sya sumahātmanaḥ ।
chakrustēśāstratō dṛṣṭvā tathā brāhmaṇapuṅgavāḥ ॥ 7 ॥
na chāhutamabhūttatra skhalitaṃ vāpi kiñchana ।
dṛśyatē brahmavatsarvaṃ kṣēmayuktaṃ hi chakrirē ॥ 8 ॥
na tēṣvahassu śrāntō vā kṣudhitō vāpi dṛśyatē ।
nāvidvānbrāhmaṇastatra nāśatānucharastathā ॥ 9 ॥
brāhmaṇā bhuñjatē nityaṃ nāthavantaścha bhuñjatē ।
tāpasā bhuñjatē chāpi śramaṇā bhuñjatētathā ॥ 10 ॥
vṛddhāścha vyādhitāśchaiva striyō bālāstathaiva cha ।
aniśaṃ bhuñjamānānāṃ na tṛptirupalabhyatē ॥ 11 ॥
dīyatāṃ dīyatāmannaṃ vāsāṃsi vividhāni cha ।
iti sañchōditāstatra tathā chakruranēkaśaḥ ॥ 12 ॥
annakūṭāścha bahavō dṛśyantē parvatōpamāḥ ।
divasē divasē tatra siddhasya vidhivattadā ॥ 13 ॥
nānādēśādanuprāptāḥ puruṣāsstrīgaṇāstathā ।
annapānaissuvihitāstasminyajñē mahātmanaḥ ॥ 14 ॥
annaṃ hi vidhivatsādhu praśaṃsanti dvijarṣabhāḥ ।
ahō tṛptāḥ sma bhadraṃ tē iti śuśrāva rāghavaḥ ॥ 15 ॥
svalaṅkṛtāścha puruṣā brāhmaṇānparyavēṣayan ।
upāsatē cha tānanyē sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ ॥ 16 ॥
karmāntarē tadā viprā hētuvādānbahūnapi ।
prāhuścha vāgminō dhīrāḥ parasparajigīṣayā ॥ 17 ॥
divasē divasē tatra saṃstarē kuśalā dvijāḥ ।
sarvakarmāṇi chakrustē yathāśāstraṃ prachōditāḥ ॥ 18 ॥
nāṣaḍaṅgavidatrāsīnnāvratō nābahuśrutaḥ ।
sadasyāstasya vai rājñō nāvādakuśalā dvijāḥ ॥ 19 ॥
prāptē yūpōchChrayē tasminṣaḍbailvāḥ khādirāstathā ।
tāvantō bilvasahitāḥ parṇinaścha tathāparē ॥ 20 ॥
ślēṣmātakamayastvēkō dēvadārumayastathā ।
dvāvēva vihitau tatra bāhuvyastaparigrahau ॥ 21 ॥
prāptē yūpōchChrayē tasminṣaḍbailvāḥ khādirāstathā ।
tāvantō bilvasahitāḥ parṇinaścha tathāparē ॥ 22 ॥
ślēṣmātakamayastvēkō dēvadārumayastathā ।
dvāvēva vihitau tatra bāhuvyastaparigrahau ॥ 23 ॥
kāritāssarva ēvaitē śāstrajñairyajñakōvidaiḥ ।
śōbhārthaṃ tasya yajñasya kāñchanālaṅkṛtā'bhavan ॥ 24 ॥
ēkaviṃśatiyūpāstē ēkaviṃśatyaratnayaḥ ।
vāsōbhirēkaviṃśadbhirēkaikaṃ samalaṅkṛtāḥ ॥ 25 ॥
vinyastā vidhivatsarvē śilpibhissukṛtā dṛḍhāḥ ।
aṣṭāśrayassarva ēva ślakṣṇarūpasamanvitāḥ ॥ 26 ॥
āchChāditāstē vāsōbhiḥ puṣpairgandhaiścha bhūṣitāḥ ।
saptarṣayō dīptimantō virājantē yathā divi ॥ 27 ॥
iṣṭakāścha yathānyāyaṃ kāritāścha pramāṇataḥ ।
chitō'gnirbrāhmaṇaistatra kuśalaiśśulbakarmaṇi ॥ 28 ॥
sachityō rājasiṃhasya sañchitaḥ kuśalairdvijaiḥ ।
garuḍō rukmapakṣō vai triguṇō'ṣṭādaśātmakaḥ ॥ 29 ॥
niyuktāstatra paśavastattaduddiśya daivatam ।
uragāḥ pakṣiṇaśchaiva yathāśāstraṃ prachōditāḥ ॥ 30 ॥
śāmitrē tu hayastatra tathā jalacharāścha yē ।
ṛtvigbhissarvamēvaitanniyuktaṃ śāstratastadā ॥ 31 ॥
paśūnāṃ triśataṃ tatra yūpēṣu niyataṃ tadā ।
aśvaratnōttamaṃ tasya rājñō daśarathasya cha ॥ 32 ॥
kausalyā taṃ hayaṃ tatra paricharya samantataḥ ।
kṛpāṇairviśaśāsainaṃ tribhiḥ paramayā mudā ॥ 33 ॥
patatriṇā tadā sārdhaṃ susthitēna cha chētasā ।
avasadrajanīmēkāṃ kauśalyā dharmakāmyayā ॥ 34 ॥
hōtā'dhvaryustathōdgātā hastēna samayōjayan ।
mahiṣyā parivṛttyā cha vāvātāṃ cha tathāparām ॥ 35 ॥
patatriṇastasya vapā muddhṛtya niyatēndriyaḥ ।
ṛtvikparamasampannaḥ śrapayāmāsa śāstrataḥ ॥ 36 ॥
dhūmagandhaṃ vapāyāstu jighrati sma narādhipaḥ ।
yathākālaṃ yathānyāyaṃ nirṇudanpāpamātmanaḥ ॥ 37 ॥
hayasya yāni chāṅgāni tāni sarvāṇi brāhmaṇāḥ ।
agnau prāsyanti vidhivatsamantrāṣṣōḍaśartvijaḥ ॥ 38 ॥
plakṣaśākhāsu yajñānāmanyēṣāṃ kriyatē haviḥ ।
aśvamēdhasya yajñasya vaitasō bhāga iṣyatē ॥ 39 ॥
tryahō'śvamēdhassaṅkhyātaḥ kalpasūtrēṇa brāhmaṇaiḥ ।
37 chatuṣṭōmamahastasya prathamaṃ parikalpitam ॥ 40 ॥
ukthyaṃ dvitīyaṃ saṅkhyātamatirātraṃ tathōttaram ।
kāritāstatra bahavō vihitāśśāstradarśanāt ॥ 41 ॥
jyōtiṣṭōmāyuṣī chaivamatirātrau vinirmitau ।
abhijidviśvajichchaivamaptōryāmō mahākratuḥ ॥ 42 ॥
prāchīṃ hōtrē dadau rājā diśaṃ svakulavardhanaḥ ।
adhvaryavē pratīchīṃ tu brahmaṇē dakṣiṇāṃ diśam ॥ 43 ॥
udgātrē cha tathōdīchīṃ dakṣiṇaiṣā vinirmitā ।
hayamēdhē mahāyajñē svayambhūvihitē purā ॥ 44 ॥
kratuṃ samāpya tu tadā nyāyataḥ puruṣarṣabhaḥ ।
ṛtvigbhyō hi dadau rājā tāṃ dharāṃ kulavardhanaḥ ॥ 45 ॥
ṛtvijastvabruvansarvē rājānaṃ gatakalmaṣam ।
bhavānēva mahīṃ kṛtsnāmēkō rakṣitumarhati ॥ 46 ॥
na bhūmyā kāryamasmākaṃ na hi śaktāssma pālanē ।
ratāssvādhyāyakaraṇē vayaṃ nityaṃ hi bhūmipa ॥ 47 ॥
niṣkrayaṃ kiñchidēvēha prayachChatu bhavāniti ।
4 maṇiratnaṃ suvarṇaṃ vā gāvō yadvā samudyatam ।
tatprayachCha naraśrēṣṭha dharaṇyā na prayōjanam ॥ 48 ॥
ēvamuktō narapatirbrāhmaṇairvēdapāragaiḥ ॥ 49 ॥
gavāṃ śatasahasrāṇi daśa tēbhyō dadau nṛpaḥ ।
4 śatakōṭīssuvarṇasya rajatasya chaturguṇam ॥ 50 ॥
ṛtvijaścha tatassarvē pradadussahitā vasu ।
ṛśyaśṛṅgāya munayē vasiṣṭhāya cha dhīmatē ॥ 51 ॥
tatastē nyāyataḥ kṛtvā pravibhāgaṃ dvijōttamāḥ ।
suprītamanasassarvē pratyūchurmuditā bhṛśam ॥ 52 ॥
tataḥ prasarpakaibhyastu hiraṇyaṃ susamāhitaḥ ।
jāmbūnadaṃ kōṭisaṅkhyaṃ brāhmaṇēbhyō dadau tadā ॥ 53 ॥
daridrāya dvijāyātha hastābharaṇamuttamam ।
kasmaichidyāchamānāya dadau rāghavanandanaḥ ॥ 54 ॥
tataḥ prītēṣu nṛpatirdvijēṣu dvijavatsalaḥ ।
praṇāmamakarōttēṣāṃ harṣaparyākulēkṣaṇaḥ ॥ 55 ॥
tasyāśiṣō'tha vidhivadbrāhmaṇaissamudīritāḥ ।
udārasya nṛvīrasya dharaṇyāṃ praṇatasya cha ॥ 56 ॥
tataḥ prītamanā rājā prāpya yajñamanuttamam ।
pāpāpahaṃ svarnayanaṃ duṣkaraṃ pārthivarṣabhaiḥ ॥ 57 ॥
tatō'bravīdṛśyaśṛṅgaṃ rājā daśarathastadā ।
kulasya vardhanaṃ tvaṃ tu kartumarhasi suvrata ॥ 58 ॥
tathēti cha sa rājānamuvācha dvijasattamaḥ ।
bhaviṣyanti sutā rājaṃśchatvārastē kulōdvahāḥ ॥ 59 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē bālakāṇḍē chaturdaśassargaḥ ॥