ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥ ରାମଶ୍ଚ ସୀତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ କୃତାଂଜଲିଃ ।
ଉପସଂଗୃହ୍ୟ ରାଜାନଂ ଚକ୍ରୁର୍ଦୀନାଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ॥ 1 ॥
ତଂ ଚାପି ସମନୁଜ୍ଞାପ୍ୟ ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ସୀତୟା ସହ ।
ରାଘଵ ଶ୍ଶୋକସମ୍ମୂଢୋ ଜନନୀମଭ୍ୟଵାଦୟତ୍ ॥ 2 ॥
ଅନ୍ଵକ୍ଷଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭ୍ରାତୁଃ କୌସଲ୍ୟାଂ ଅଭ୍ୟଵାଦୟତ୍ ।
ଅଥ ମାତୁଃ ସୁମିତ୍ରାୟା ଜଗ୍ରାହ ଚରଣୌ ପୁନଃ ॥ 3 ॥
ତଂ ଵଂଦମାନଂ ରୁଦତୀ ମାତା ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ହିତକାମା ମହାବାହୁଂ ମୂଧ୍ନର୍ୟୁପାଘ୍ରାୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 4 ॥
ସୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଂ ଵନଵାସାୟ ସ୍ଵନୁରକ୍ତସ୍ସୁହୃଜ୍ଜନେ ।
ରାମେ ପ୍ରମାଦଂ ମା କାର୍ଷୀଃ ପୁତ୍ର ଭ୍ରାତରି ଗଚ୍ଛତି ॥ 5 ॥
ଵ୍ୟସନୀ ଵା ସମୃଦ୍ଧୋ ଵା ଗତିରେଷ ତଵାନଘ ।
ଏଷ ଲୋକେ ସତାଂ ଧର୍ମୋ ୟଜ୍ଜ୍ୟେଷ୍ଠଵଶଗୋ ଭଵେତ୍ ॥ 6 ॥
ଇଦଂ ହି ଵୃତ୍ତମୁଚିତଂ କୁଲସ୍ୟାସ୍ୟ ସନାତନମ୍ ।
ଦାନଂ ଦୀକ୍ଷା ଚ ୟଜ୍ଞେଷୁ ତନୁତ୍ୟାଗୋ ମୃଧେଷୁ ଚ ॥ 7 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ସଂସିଦ୍ଧଂ ପ୍ରିୟରାଘଵମ୍ ।
ସୁମିତ୍ରା ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ପୁନଃ ପୁନରୁଵାଚ ତମ୍ ॥ 8 ॥
ରାମଂ ଦଶରଥଂ ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାମଟଵୀଂ ଵିଧ୍ଦି ଗଚ୍ଛ ତାତ ୟଥାସୁଖମ୍ ॥ 9 ॥
ତତଃ ସୁମଂତ୍ରଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଵାକ୍ୟମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଵିନୀତୋ ଵିନୟଜ୍ଞଶ୍ଚ ମାତଲିର୍ଵାସଵଂ ୟଥା ॥ 10 ॥
ରରଥମାରୋହ ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାଜପୁତ୍ର ମହାୟଶଃ ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରାପୟିଷ୍ୟାମି ୟତ୍ର ମାଂ ରାମ ଵକ୍ଷ୍ୟସି ॥ 11 ॥
ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ଵସ୍ତଵ୍ୟାନି ଵନେ ତ୍ଵୟା ।
ତାନ୍ୟୁପକ୍ରମିତଵ୍ୟାନି ୟାନି ଦେଵ୍ୟାସି ଚୋଦିତଃ ॥ 12 ॥
ତଂ ରଥଂ ସୂର୍ୟସଂକାଶଂ ସୀତା ହୃଷ୍ଟେନ ଚେତସା ।
ଆରୁରୋହ ଵରାରୋହା କୃତ୍ଵାଲଂକାରମାତ୍ମନଃ ॥ 13 ॥
ଅଥୋ ଜ୍ଵଲନସଂକାଶଂ ଚାମୀକରଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ତମାରୁରୁହତୁସ୍ତୂର୍ଣଂ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 14 ॥
ଵନଵାସଂ ହି ସଂଖ୍ୟାୟ ଵାସାଂସ୍ୟାଭରଣାନି ଚ ।
ଭର୍ତାରମନୁଗଚ୍ଛଂତ୍ୟୈ ସୀତାୟୈ ଶ୍ଵଶୁରୋ ଦଦୌ ॥ 15 ॥
ତଥୈଵାୟୁଧଜାଲାନି ଭ୍ରାତୃଭ୍ୟାଂ କଵଚାନି ଚ ।
ରଥୋପସ୍ଥେ ପ୍ରତିନ୍ୟସ୍ୟ ସଚର୍ମ କଠିନଂ ଚ ତତ୍ ॥ 16 ॥
ସୀତାତୃତୀୟାନାରୂଢାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟମଚୋଦୟତ୍ ।
ସୁମଂତ୍ରସ୍ସମ୍ମତାନଶ୍ଵାନ୍ ଵାୟୁଵେଗସମାନ୍ଜଵେ ॥ 17 ॥
ପ୍ରତିୟାତେ ମହାରଣ୍ୟଂ ଚିରରାତ୍ରାୟ ରାଘଵେ ।
ବଭୂଵ ନଗରେ ମୂର୍ଛା ବଲମୂର୍ଛା ଜନସ୍ୟ ଚ ॥ 18 ॥
ତତ୍ସମାକୁଲସଂଭ୍ରାଂତଂ ମତ୍ତସଂକୁପିତଦ୍ଵିପମ୍ ।
ହୟଶିଂଜିତନିର୍ଘୋଷଂ ପୁରମାସୀନ୍ମହାସ୍ଵନମ୍ ॥ 19 ॥
ତତ ସ୍ସବାଲଵୃଦ୍ଧା ସା ପୁରୀ ପରମପୀଡିତା ।
ରାମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଘର୍ମାର୍ତା ସଲିଲଂ ୟଥା ॥ 20 ॥
ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ପୃଷ୍ଠତଶ୍ଚାପି ଲଂବମାନାସ୍ତଦୁନ୍ମୁଖାଃ ।
ବାଷ୍ପପୂର୍ଣମୁଖାସ୍ସର୍ଵେ ତମୂଚୁର୍ଭୃଶନିସ୍ଵନାଃ ॥ 21 ॥
ସଂୟଚ୍ଛ ଵାଜିନାଂ ରଶ୍ମୀନ୍ ସୂତ ୟାହି ଶନୈଶ୍ଶନୈଃ ।
ମୁଖଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମ ରାମସ୍ୟ ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ନୋ ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 22 ॥
ଆୟସଂ ହୃଦୟଂ ନୂନଂ ରାମମାତୁରସଂଶୟମ୍ ।
ୟଦ୍ଦେଵଗର୍ଭପ୍ରତିମେ ଵନଂ ୟାତି ନ ଭିଦ୍ୟତେ ॥ 23 ॥
କୃତକୃତ୍ୟା ହି ଵୈଦେହୀ ଛାୟେଵାନୁଗତା ପତିମ୍ ।
ନ ଜହାତି ରତା ଧର୍ମେ ମେରୁମର୍କପ୍ରଭା ୟଥା ॥ 24 ॥
ଅହୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ସ୍ସତତଂ ପ୍ରିୟଵାଦିନମ୍ ।
ଭ୍ରାତରଂ ଦେଵସଂକାଶଂ ୟସ୍ତ୍ଵଂ ପରିଚରିଷ୍ୟସି ॥ 25 ॥
ମହତ୍ୟେଷା ହି ତେ ସିଧ୍ଦିରେଷ ଚାଭ୍ୟୁଦୟୋ ମହାନ୍ ।
ଏଷ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ୟ ମାର୍ଗଶ୍ଚ ୟଦେନମନୁଗଚ୍ଛସି ॥ 26 ॥
ଏଵଂ ଵଦଂତସ୍ତେ ସୋଢୁଂ ନ ଶେକୁର୍ବାଷ୍ପମାଗତମ୍ ।
ନରାସ୍ତମନୁଗଚ୍ଛଂତଃ ପ୍ରିୟମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନଂଦନମ୍ ॥ 27 ॥
ଅଥ ରାଜା ଵୃତ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଦୀନାଭିର୍ଦୀନଚେତନଃ ।
ନିର୍ଜଗାମ ପ୍ରିୟଂ ପୁତ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମୀତି ବ୍ରୁଵନ୍ ଗୃହାତ୍ ॥ 28 ॥
ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଚାଗ୍ରତଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରୁଦଂତୀନାଂ ମହାସ୍ଵନଃ ।
ୟଥା ନାଦଃ କରେଣୂନାଂ ବଦ୍ଧେ ମହତି କୁଂଜରେ ॥ 29 ॥
ପିତା ହି ରାଜା କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସନ୍ନସ୍ତଦାଽଭଵତ୍ ।
ପରିପୂର୍ଣଃ ଶଶୀ କାଲେ ଗ୍ରହେଣୋପପ୍ଲୁତୋ ୟଥା ॥ 30 ॥
ସ ଚ ଶ୍ରୀମାନଚିଂତ୍ୟାତ୍ମା ରାମୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ।
ସୂତଂ ସଂଚୋଦୟାମାସ ତ୍ଵରିତଂ ଵାହ୍ୟତାମିତି ॥ 31 ॥
ରାମୋ ୟାହୀତି ସୂତଂ ତଂ ତିଷ୍ଠେତି ସ ଜନସ୍ତଦା ।
ଉଭୟଂ ନାଶକତ୍ସୂତଃ କର୍ତୁମଧ୍ଵନି ଚୋଦିତଃ ॥ 32 ॥
ନିର୍ଗଚ୍ଛତି ମହାବାହୌ ରାମେ ପୌରଜନାଶ୍ରୁଭିଃ ।
ପତିତୈରଭ୍ୟଵହିତଂ ପ୍ରଶଶାମ ମହୀରଜଃ ॥ 33 ॥
ରୁଦିତାଶ୍ରୁପରିଦ୍ୟୂନଂ ହାହାକୃତମଚେତନମ୍ ।
ପ୍ରୟାଣେ ରାଘଵସ୍ୟାସୀତ୍ପୁରଂ ପରମପୀଡିତମ୍ ॥ 34 ॥
ସୁସ୍ରାଵ ନୟନୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାମସ୍ରମାୟାସସଂଭଵମ୍ ।
ମୀନସଂକ୍ଷୋଭଚଲିତୈ ସ୍ସଲିଲଂ ପଂକଜୈରିଵ ॥ 35 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ନୃପତି ଶ୍ଶ୍ରୀମାନେକଚିତ୍ତଗତଂ ପୁରମ୍ ।
ନିପପାତୈଵ ଦୁଃଖେନ ହତମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ ॥ 36 ॥
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦୋ ଜଜ୍ଞେ ରାମସ୍ୟ ପୃଷ୍ଠତଃ ।
ନରାଣାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ରାଜାନଂ ସୀଦଂତଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତମ୍ ॥ 37 ॥
ହା ରାମେତି ଜନାଃ କେଚିଦ୍ରାମମାତେତି ଚାପରେ ।
ଅଂତଃପୁରଂ ସମୃଦ୍ଧଂ ଚ କ୍ରୋଶଂତଃ ପର୍ୟଦେଵୟନ୍ ॥ 38 ॥
ଅନ୍ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ରାମସ୍ତୁ ଵିଷଣ୍ଣଂ ଭ୍ରାଂତଚେତସମ୍ ।
ରାଜାନଂ ମାତରଂ ଚୈଵ ଦଦର୍ଶାନୁଗତୌ ପଥି ॥ 39 ॥
ସ ବଦ୍ଧ ଇଵ ପାଶେନ କିଶୋରୋ ମାତରଂ ୟଥା ।
ଧର୍ମପାଶେନ ସଂକ୍ଷିପ୍ତଃ ପ୍ରକାଶଂ ନାଭ୍ୟୁଦୈକ୍ଷତ ॥ 40 ॥
ପଦାତିନୌ ଚ ୟାନାର୍ହାଵଦୁଃଖାର୍ହୌ ସୁଖୋଚିତୌ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଚୋଦୟାମାସ ଶୀଘ୍ରଂ ୟାହୀତି ସାରଥିମ୍ ॥ 41 ॥
ନ ହି ତତ୍ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରୋ ଦୁଃଖଦଂ ଦର୍ଶନଂ ପିତୁଃ ।
ମାତୁଶ୍ଚ ସହିତୁଂ ଶକ୍ତସ୍ତୋତ୍ରାର୍ଦିତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ ॥ 42 ॥
ପ୍ରତ୍ୟଗାରମିଵାୟାଂତୀ ଵତ୍ସଲା ଵତ୍ସକାରଣାତ୍ ।
ବଦ୍ଧଵତ୍ସା ୟଥା ଧେନୂ ରାମମାତାଭ୍ୟଧାଵତ ॥ 43 ॥
ତଥା ରୁଦଂତୀଂ କୌସଲ୍ୟାଂ ରଥଂ ତମନୁଧାଵତୀମ୍ ।
କ୍ରୋଶଂତୀଂ ରାମ ରାମେତି ହା ସୀତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ॥ 44 ॥
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣସୀତାର୍ଥଂ ସ୍ରଵଂତୀଂ ଵାରି ନେତ୍ରଜମ୍ ।
ଅସକୃତ୍ପ୍ରୈକ୍ଷତ ତଦା ନୃତ୍ୟଂତୀମିଵ ମାତରମ୍ ॥ 45 ॥
ତିଷ୍ଠେତି ରାଜା ଚୁକ୍ରୋଶ ୟାହି ୟାହୀତି ରାଘଵଃ ।
ସୁମଂତ୍ରସ୍ୟ ବଭୂଵାତ୍ମା ଚକ୍ରୟୋରିଵ ଚାଂତରା ॥ 46 ॥
ନାଶ୍ରୌଷମିତି ରାଜାନମୁପାଲବ୍ଧୋଽପି ଵକ୍ଷ୍ୟସି ।
ଚିରଂ ଦୁଃଖସ୍ୟ ପାପିଷ୍ଠମିତି ରାମସ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 47 ॥
ରାମସ୍ୟ ସ ଵଚଃ କୁର୍ଵନ୍ନନୁଜ୍ଞାପ୍ୟ ଚ ତଂ ଜନମ୍ ।
ଵ୍ରଜତୋଽପି ହୟାନ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ଚୋଦୟାମାସ ସାରଥିଃ ॥ 48 ॥
ନ୍ୟଵର୍ତତ ଜନୋ ରାଜ୍ଞୋ ରାମଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ।
ମନସାପ୍ୟଶ୍ରୁଵେଗୈଶ୍ଚ ନ ନ୍ୟଵର୍ତତ ମାନୁଷମ୍ ॥ 49 ॥
ୟମିଚ୍ଛେତ୍ପୁନରାୟାଂତଂ ନୈନଂ ଦୂରମନୁଵ୍ରଜେତ୍ ।
ଇତ୍ୟମାତ୍ୟା ମହାରାଜମୂଚୁର୍ଦଶରଥଂ ଵଚଃ ॥ 50 ॥
ତେଷାଂ ଵଚଃ ସର୍ଵଗୁଣୋପପନ୍ନଂ ପ୍ରସ୍ଵିନ୍ନଗାତ୍ରଃ ପ୍ରଵିଷଣ୍ଣରୂପଃ ।
ନିଶମ୍ୟ ରାଜା କୃପଣଃ ସଭାର୍ୟୋ ଵ୍ୟଵସ୍ଥିତସ୍ତଂ ସୁତମୀକ୍ଷମାଣଃ ॥ 51 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
