śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chatvāriṃśassargaḥ ।
atha rāmaścha sītā cha lakṣmaṇaścha kṛtāñjaliḥ ।
upasaṅgṛhya rājānaṃ chakrurdīnāḥ pradakṣiṇam ॥ 1 ॥
taṃ chāpi samanujñāpya dharmajñassītayā saha ।
rāghava śśōkasammūḍhō jananīmabhyavādayat ॥ 2 ॥
anvakṣaṃ lakṣmaṇō bhrātuḥ kausalyāṃ abhyavādayat ।
atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha charaṇau punaḥ ॥ 3 ॥
taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrimabravīt ।
hitakāmā mahābāhuṃ mūdhnaryupāghrāya lakṣmaṇam ॥ 4 ॥
sṛṣṭastvaṃ vanavāsāya svanuraktassuhṛjjanē ।
rāmē pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gachChati ॥ 5 ॥
vyasanī vā samṛddhō vā gatirēṣa tavānagha ।
ēṣa lōkē satāṃ dharmō yajjyēṣṭhavaśagō bhavēt ॥ 6 ॥
idaṃ hi vṛttamuchitaṃ kulasyāsya sanātanam ।
dānaṃ dīkṣā cha yajñēṣu tanutyāgō mṛdhēṣu cha ॥ 7 ॥
lakṣmaṇaṃ tvēvamuktvā sā saṃsiddhaṃ priyarāghavam ।
sumitrā gachCha gachChēti punaḥ punaruvācha tam ॥ 8 ॥
rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām ।
ayōdhyāmaṭavīṃ vidhdi gachCha tāta yathāsukham ॥ 9 ॥
tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalirvākyamabravīt ।
vinītō vinayajñaścha mātalirvāsavaṃ yathā ॥ 10 ॥
rarathamārōha bhadraṃ tē rājaputra mahāyaśaḥ ।
kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi ॥ 11 ॥
chaturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vanē tvayā ।
tānyupakramitavyāni yāni dēvyāsi chōditaḥ ॥ 12 ॥
taṃ rathaṃ sūryasaṅkāśaṃ sītā hṛṣṭēna chētasā ।
ārurōha varārōhā kṛtvālaṅkāramātmanaḥ ॥ 13 ॥
athō jvalanasaṅkāśaṃ chāmīkaravibhūṣitam ।
tamāruruhatustūrṇaṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau ॥ 14 ॥
vanavāsaṃ hi saṅkhyāya vāsāṃsyābharaṇāni cha ।
bhartāramanugachChantyai sītāyai śvaśurō dadau ॥ 15 ॥
tathaivāyudhajālāni bhrātṛbhyāṃ kavachāni cha ।
rathōpasthē pratinyasya sacharma kaṭhinaṃ cha tat ॥ 16 ॥
sītātṛtīyānārūḍhān dṛṣṭvā dṛṣṭamachōdayat ।
sumantrassammatānaśvān vāyuvēgasamānjavē ॥ 17 ॥
pratiyātē mahāraṇyaṃ chirarātrāya rāghavē ।
babhūva nagarē mūrChā balamūrChā janasya cha ॥ 18 ॥
tatsamākulasambhrāntaṃ mattasaṅkupitadvipam ।
hayaśiñjitanirghōṣaṃ puramāsīnmahāsvanam ॥ 19 ॥
tata ssabālavṛddhā sā purī paramapīḍitā ।
rāmamēvābhidudrāva gharmārtā salilaṃ yathā ॥ 20 ॥
pārśvataḥ pṛṣṭhataśchāpi lambamānāstadunmukhāḥ ।
bāṣpapūrṇamukhāssarvē tamūchurbhṛśanisvanāḥ ॥ 21 ॥
saṃyachCha vājināṃ raśmīn sūta yāhi śanaiśśanaiḥ ।
mukhaṃ drakṣyāma rāmasya durdarśaṃ nō bhaviṣyati ॥ 22 ॥
āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamāturasaṃśayam ।
yaddēvagarbhapratimē vanaṃ yāti na bhidyatē ॥ 23 ॥
kṛtakṛtyā hi vaidēhī Chāyēvānugatā patim ।
na jahāti ratā dharmē mērumarkaprabhā yathā ॥ 24 ॥
ahō lakṣmaṇa siddhārtha ssatataṃ priyavādinam ।
bhrātaraṃ dēvasaṅkāśaṃ yastvaṃ parichariṣyasi ॥ 25 ॥
mahatyēṣā hi tē sidhdirēṣa chābhyudayō mahān ।
ēṣa svargasya mārgaścha yadēnamanugachChasi ॥ 26 ॥
ēvaṃ vadantastē sōḍhuṃ na śēkurbāṣpamāgatam ।
narāstamanugachChantaḥ priyamikṣvākunandanam ॥ 27 ॥
atha rājā vṛta strībhirdīnābhirdīnachētanaḥ ।
nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt ॥ 28 ॥
śuśruvē chāgrataḥ strīṇāṃ rudantīnāṃ mahāsvanaḥ ।
yathā nādaḥ karēṇūnāṃ baddhē mahati kuñjarē ॥ 29 ॥
pitā hi rājā kākutsthaḥ śrīmān sannastadā'bhavat ।
paripūrṇaḥ śaśī kālē grahēṇōpaplutō yathā ॥ 30 ॥
sa cha śrīmānachintyātmā rāmō daśarathātmajaḥ ।
sūtaṃ sañchōdayāmāsa tvaritaṃ vāhyatāmiti ॥ 31 ॥
rāmō yāhīti sūtaṃ taṃ tiṣṭhēti sa janastadā ।
ubhayaṃ nāśakatsūtaḥ kartumadhvani chōditaḥ ॥ 32 ॥
nirgachChati mahābāhau rāmē paurajanāśrubhiḥ ।
patitairabhyavahitaṃ praśaśāma mahīrajaḥ ॥ 33 ॥
ruditāśruparidyūnaṃ hāhākṛtamachētanam ।
prayāṇē rāghavasyāsītpuraṃ paramapīḍitam ॥ 34 ॥
susrāva nayanaiḥ strīṇāmasramāyāsasambhavam ।
mīnasaṅkṣōbhachalitai ssalilaṃ paṅkajairiva ॥ 35 ॥
dṛṣṭvā tu nṛpati śśrīmānēkachittagataṃ puram ।
nipapātaiva duḥkhēna hatamūla iva drumaḥ ॥ 36 ॥
tatō halahalāśabdō jajñē rāmasya pṛṣṭhataḥ ।
narāṇāṃ prēkṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam ॥ 37 ॥
hā rāmēti janāḥ kēchidrāmamātēti chāparē ।
antaḥpuraṃ samṛddhaṃ cha krōśantaḥ paryadēvayan ॥ 38 ॥
anvīkṣamāṇō rāmastu viṣaṇṇaṃ bhrāntachētasam ।
rājānaṃ mātaraṃ chaiva dadarśānugatau pathi ॥ 39 ॥
sa baddha iva pāśēna kiśōrō mātaraṃ yathā ।
dharmapāśēna saṅkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata ॥ 40 ॥
padātinau cha yānārhāvaduḥkhārhau sukhōchitau ।
dṛṣṭvā sañchōdayāmāsa śīghraṃ yāhīti sārathim ॥ 41 ॥
na hi tatpuruṣavyāghrō duḥkhadaṃ darśanaṃ pituḥ ।
mātuścha sahituṃ śaktastōtrārdita iva dvipaḥ ॥ 42 ॥
pratyagāramivāyāntī vatsalā vatsakāraṇāt ।
baddhavatsā yathā dhēnū rāmamātābhyadhāvata ॥ 43 ॥
tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tamanudhāvatīm ।
krōśantīṃ rāma rāmēti hā sītē lakṣmaṇēti cha ॥ 44 ॥
rāmalakṣmaṇasītārthaṃ sravantīṃ vāri nētrajam ।
asakṛtpraikṣata tadā nṛtyantīmiva mātaram ॥ 45 ॥
tiṣṭhēti rājā chukrōśa yāhi yāhīti rāghavaḥ ।
sumantrasya babhūvātmā chakrayōriva chāntarā ॥ 46 ॥
nāśrauṣamiti rājānamupālabdhō'pi vakṣyasi ।
chiraṃ duḥkhasya pāpiṣṭhamiti rāmastamabravīt ॥ 47 ॥
rāmasya sa vachaḥ kurvannanujñāpya cha taṃ janam ।
vrajatō'pi hayān śīghraṃ chōdayāmāsa sārathiḥ ॥ 48 ॥
nyavartata janō rājñō rāmaṃ kṛtvā pradakṣiṇam ।
manasāpyaśruvēgaiścha na nyavartata mānuṣam ॥ 49 ॥
yamichChētpunarāyāntaṃ nainaṃ dūramanuvrajēt ।
ityamātyā mahārājamūchurdaśarathaṃ vachaḥ ॥ 50 ॥
tēṣāṃ vachaḥ sarvaguṇōpapannaṃ prasvinnagātraḥ praviṣaṇṇarūpaḥ ।
niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryō vyavasthitastaṃ sutamīkṣamāṇaḥ ॥ 51 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chatvāriṃśassargaḥ ॥