View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.40 Ayodhya Kanda - Sarga 40

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chatvāriṃśassargaḥ ।

atha rāmaścha sītā cha lakṣmaṇaścha kṛtāñjaliḥ ।
upasaṅgṛhya rājānaṃ chakrurdīnāḥ pradakṣiṇam ॥ 1 ॥

taṃ chāpi samanujñāpya dharmajñassītayā saha ।
rāghava śśōkasammūḍhō jananīmabhyavādayat ॥ 2 ॥

anvakṣaṃ lakṣmaṇō bhrātuḥ kausalyāṃ abhyavādayat ।
atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha charaṇau punaḥ ॥ 3 ॥

taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrimabravīt ।
hitakāmā mahābāhuṃ mūdhnaryupāghrāya lakṣmaṇam ॥ 4 ॥

sṛṣṭastvaṃ vanavāsāya svanuraktassuhṛjjanē ।
rāmē pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gachChati ॥ 5 ॥

vyasanī vā samṛddhō vā gatirēṣa tavānagha ।
ēṣa lōkē satāṃ dharmō yajjyēṣṭhavaśagō bhavēt ॥ 6 ॥

idaṃ hi vṛttamuchitaṃ kulasyāsya sanātanam ।
dānaṃ dīkṣā cha yajñēṣu tanutyāgō mṛdhēṣu cha ॥ 7 ॥

lakṣmaṇaṃ tvēvamuktvā sā saṃsiddhaṃ priyarāghavam ।
sumitrā gachCha gachChēti punaḥ punaruvācha tam ॥ 8 ॥

rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām ।
ayōdhyāmaṭavīṃ vidhdi gachCha tāta yathāsukham ॥ 9 ॥

tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalirvākyamabravīt ।
vinītō vinayajñaścha mātalirvāsavaṃ yathā ॥ 10 ॥

rarathamārōha bhadraṃ tē rājaputra mahāyaśaḥ ।
kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi ॥ 11 ॥

chaturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vanē tvayā ।
tānyupakramitavyāni yāni dēvyāsi chōditaḥ ॥ 12 ॥

taṃ rathaṃ sūryasaṅkāśaṃ sītā hṛṣṭēna chētasā ।
ārurōha varārōhā kṛtvālaṅkāramātmanaḥ ॥ 13 ॥

athō jvalanasaṅkāśaṃ chāmīkaravibhūṣitam ।
tamāruruhatustūrṇaṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau ॥ 14 ॥

vanavāsaṃ hi saṅkhyāya vāsāṃsyābharaṇāni cha ।
bhartāramanugachChantyai sītāyai śvaśurō dadau ॥ 15 ॥

tathaivāyudhajālāni bhrātṛbhyāṃ kavachāni cha ।
rathōpasthē pratinyasya sacharma kaṭhinaṃ cha tat ॥ 16 ॥

sītātṛtīyānārūḍhān dṛṣṭvā dṛṣṭamachōdayat ।
sumantrassammatānaśvān vāyuvēgasamānjavē ॥ 17 ॥

pratiyātē mahāraṇyaṃ chirarātrāya rāghavē ।
babhūva nagarē mūrChā balamūrChā janasya cha ॥ 18 ॥

tatsamākulasambhrāntaṃ mattasaṅkupitadvipam ।
hayaśiñjitanirghōṣaṃ puramāsīnmahāsvanam ॥ 19 ॥

tata ssabālavṛddhā sā purī paramapīḍitā ।
rāmamēvābhidudrāva gharmārtā salilaṃ yathā ॥ 20 ॥

pārśvataḥ pṛṣṭhataśchāpi lambamānāstadunmukhāḥ ।
bāṣpapūrṇamukhāssarvē tamūchurbhṛśanisvanāḥ ॥ 21 ॥

saṃyachCha vājināṃ raśmīn sūta yāhi śanaiśśanaiḥ ।
mukhaṃ drakṣyāma rāmasya durdarśaṃ nō bhaviṣyati ॥ 22 ॥

āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamāturasaṃśayam ।
yaddēvagarbhapratimē vanaṃ yāti na bhidyatē ॥ 23 ॥

kṛtakṛtyā hi vaidēhī Chāyēvānugatā patim ।
na jahāti ratā dharmē mērumarkaprabhā yathā ॥ 24 ॥

ahō lakṣmaṇa siddhārtha ssatataṃ priyavādinam ।
bhrātaraṃ dēvasaṅkāśaṃ yastvaṃ parichariṣyasi ॥ 25 ॥

mahatyēṣā hi tē sidhdirēṣa chābhyudayō mahān ।
ēṣa svargasya mārgaścha yadēnamanugachChasi ॥ 26 ॥

ēvaṃ vadantastē sōḍhuṃ na śēkurbāṣpamāgatam ।
narāstamanugachChantaḥ priyamikṣvākunandanam ॥ 27 ॥

atha rājā vṛta strībhirdīnābhirdīnachētanaḥ ।
nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt ॥ 28 ॥

śuśruvē chāgrataḥ strīṇāṃ rudantīnāṃ mahāsvanaḥ ।
yathā nādaḥ karēṇūnāṃ baddhē mahati kuñjarē ॥ 29 ॥

pitā hi rājā kākutsthaḥ śrīmān sannastadā'bhavat ।
paripūrṇaḥ śaśī kālē grahēṇōpaplutō yathā ॥ 30 ॥

sa cha śrīmānachintyātmā rāmō daśarathātmajaḥ ।
sūtaṃ sañchōdayāmāsa tvaritaṃ vāhyatāmiti ॥ 31 ॥

rāmō yāhīti sūtaṃ taṃ tiṣṭhēti sa janastadā ।
ubhayaṃ nāśakatsūtaḥ kartumadhvani chōditaḥ ॥ 32 ॥

nirgachChati mahābāhau rāmē paurajanāśrubhiḥ ।
patitairabhyavahitaṃ praśaśāma mahīrajaḥ ॥ 33 ॥

ruditāśruparidyūnaṃ hāhākṛtamachētanam ।
prayāṇē rāghavasyāsītpuraṃ paramapīḍitam ॥ 34 ॥

susrāva nayanaiḥ strīṇāmasramāyāsasambhavam ।
mīnasaṅkṣōbhachalitai ssalilaṃ paṅkajairiva ॥ 35 ॥

dṛṣṭvā tu nṛpati śśrīmānēkachittagataṃ puram ।
nipapātaiva duḥkhēna hatamūla iva drumaḥ ॥ 36 ॥

tatō halahalāśabdō jajñē rāmasya pṛṣṭhataḥ ।
narāṇāṃ prēkṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam ॥ 37 ॥

hā rāmēti janāḥ kēchidrāmamātēti chāparē ।
antaḥpuraṃ samṛddhaṃ cha krōśantaḥ paryadēvayan ॥ 38 ॥

anvīkṣamāṇō rāmastu viṣaṇṇaṃ bhrāntachētasam ।
rājānaṃ mātaraṃ chaiva dadarśānugatau pathi ॥ 39 ॥

sa baddha iva pāśēna kiśōrō mātaraṃ yathā ।
dharmapāśēna saṅkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata ॥ 40 ॥

padātinau cha yānārhāvaduḥkhārhau sukhōchitau ।
dṛṣṭvā sañchōdayāmāsa śīghraṃ yāhīti sārathim ॥ 41 ॥

na hi tatpuruṣavyāghrō duḥkhadaṃ darśanaṃ pituḥ ।
mātuścha sahituṃ śaktastōtrārdita iva dvipaḥ ॥ 42 ॥

pratyagāramivāyāntī vatsalā vatsakāraṇāt ।
baddhavatsā yathā dhēnū rāmamātābhyadhāvata ॥ 43 ॥

tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tamanudhāvatīm ।
krōśantīṃ rāma rāmēti hā sītē lakṣmaṇēti cha ॥ 44 ॥

rāmalakṣmaṇasītārthaṃ sravantīṃ vāri nētrajam ।
asakṛtpraikṣata tadā nṛtyantīmiva mātaram ॥ 45 ॥

tiṣṭhēti rājā chukrōśa yāhi yāhīti rāghavaḥ ।
sumantrasya babhūvātmā chakrayōriva chāntarā ॥ 46 ॥

nāśrauṣamiti rājānamupālabdhō'pi vakṣyasi ।
chiraṃ duḥkhasya pāpiṣṭhamiti rāmastamabravīt ॥ 47 ॥

rāmasya sa vachaḥ kurvannanujñāpya cha taṃ janam ।
vrajatō'pi hayān śīghraṃ chōdayāmāsa sārathiḥ ॥ 48 ॥

nyavartata janō rājñō rāmaṃ kṛtvā pradakṣiṇam ।
manasāpyaśruvēgaiścha na nyavartata mānuṣam ॥ 49 ॥

yamichChētpunarāyāntaṃ nainaṃ dūramanuvrajēt ।
ityamātyā mahārājamūchurdaśarathaṃ vachaḥ ॥ 50 ॥

tēṣāṃ vachaḥ sarvaguṇōpapannaṃ prasvinnagātraḥ praviṣaṇṇarūpaḥ ।
niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryō vyavasthitastaṃ sutamīkṣamāṇaḥ ॥ 51 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chatvāriṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: