ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
କଥୟିତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତସ୍ସୁମଂତ୍ରେଣ ଚିରଂ ସହ ।
ରାମେ ଦକ୍ଷିଣକୂଲସ୍ଥେ ଜଗାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ଗୁହଃ ॥ 1 ॥
ଭରଦ୍ଵାଜାଭିଗମନଂ ପ୍ରୟାଗେ ଚ ସହାଽସନମ୍ ।
ଆଗିରେର୍ଗମନଂ ତେଷାଂ ତତ୍ରସ୍ଥୈରୁପଲକ୍ଷିତମ୍ ॥ 2 ॥
ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ସୁମଂତ୍ରୋଽଥ ୟୋଜୟିତ୍ଵା ହୟୋତ୍ତମାନ୍ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାମେଵ ନଗରୀଂ ପ୍ରୟୟୌ ଗାଢଦୁର୍ମନାଃ ॥ 3 ॥
ସ ଵନାନି ସୁଗଂଧୀନି ସରିତଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ ।
ପଶ୍ୟନ୍ନତିୟୟୌ ଶୀଘ୍ରଂ ଗ୍ରାମାଣି ନଗରାଣି ଚ ॥ 4 ॥
ତତ ସ୍ସାୟାହ୍ନ ସମୟେ ତୃତୀୟେଽହନି ସାରଥିଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ୟ ନିରାନଂଦାଂ ଦଦର୍ଶ ହ ॥ 5 ॥
ସ ଶୂନ୍ୟାମିଵ ନିଶ୍ଶବ୍ଦାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମଦୁର୍ମନାଃ ।
ସୁମଂତ୍ରଶ୍ଚିଂତୟାମାସ ଶୋକଵେଗସମାହତଃ ॥ 6 ॥
କଚ୍ଚିନ୍ନ ସଗଜା ସାଽଶ୍ଵା ସଜନା ସଜନାଧିପା ।
ରାମସଂତାପଦୁଃଖେନ ଦଗ୍ଧା ଶୋକାଗ୍ନିନା ପୁରୀ ॥ 7 ॥
ଇତି ଚିଂତାପରସ୍ସୂତୋ ଵାଜିଭିଶ୍ଶୀଘ୍ରପାତିଭିଃ ।
ନଗରଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ୟ ତ୍ଵରିତଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ॥ 8 ॥
ସୁମଂତ୍ରମଭିୟାଂତଂ ତଂ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ।
କ୍ଵ ରାମ ଇତି ପୃଚ୍ଛଂତସ୍ସୂତମଭ୍ୟଦ୍ରଵନ୍ନରାଃ ॥ 9 ॥
ତେଷାଂ ଶଶଂସ ଗଂଗାୟାମହମାପୃଚ୍ଛ୍ୟ ରାଘଵମ୍ ।
ଅନୁଜ୍ଞାତୋ ନିଵୃତ୍ତୋଽସ୍ମି ଧାର୍ମିକେଣ ମହାତ୍ମାନା ॥ 10 ॥
ତେ ତୀର୍ଣା ଇତି ଵିଜ୍ଞାୟ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣମୁଖା ଜନାଃ ।
ଅହୋ ଧିଗିତି ନିଶ୍ଶ୍ଵସ୍ୟ ହା ରାମେତି ଚ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ॥ 11 ॥
ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ବୃଂଦଂ ବୃଂଦଂ ଚ ତିଷ୍ଠତାମ୍ ।
ହତାସ୍ମ ଖଲୁ ୟେ ନେହ ପଶ୍ୟାମ ଇତି ରାଘଵମ୍ ॥ 12 ॥
ଦାନୟଜ୍ଞଵିଵାହେଷୁ ସମାଜେଷୁ ମହତ୍ସୁ ଚ ।
ନ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମଃ ପୁନ ର୍ଜାତୁ ଧାର୍ମିକଂ ରାମମଂତରା ॥ 13 ॥
କିଂ ସମର୍ଥଂ ଜନସ୍ୟାସ୍ୟ କିଂ ପ୍ରିୟଂ କିଂ ସୁଖାଵହମ୍ ।
ଇତି ରାମେଣ ନଗରଂ ପିତୃଵତ୍ପରିପାଲିତମ୍ ॥ 14 ॥
ଵାତାୟନଗତାନାଂ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଣାମନ୍ଵଂତରାପଣମ୍ ।
ରାମଶୋକାଭିତପ୍ତାନାଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ପରିଦେଵନମ୍ ॥ 15 ॥
ସ ରାଜମାର୍ଗମଧ୍ୟେନ ସୁମଂତ୍ରଃ ପିହିତାନନଃ ।
ୟତ୍ର ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦେଵୋପୟୟୌ ଗୃହମ୍ ॥ 16 ॥
ସୋଽଵତୀର୍ୟ ରଥାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ରାଜଵେଶ୍ମ ପ୍ରଵିଶ୍ୟ ଚ ।
କକ୍ଷ୍ୟା ସ୍ସପ୍ତାଭିଚକ୍ରାମ ମହାଜନସମାକୁଲାଃ ॥ 17 ॥
ହର୍ମ୍ୟୈ ର୍ଵିମାନୈଃ ପ୍ରାସାଦୈରଵେକ୍ଷ୍ୟାଥ ସମାଗତମ୍ ।
ହାହାକାରକୃତା ନାର୍ୟୋ ରାମଦର୍ଶନକର୍ଶିତାଃ ॥ 18 ॥
ଆୟତୈର୍ଵିମଲୈର୍ନେତ୍ରୈରଶ୍ରୁଵେଗପରିପ୍ଲୁତୈଃ ।
ଅନ୍ୟୋନ୍ୟମଭିଵୀକ୍ଷଂତେଽଵ୍ୟକ୍ତମାର୍ତତରାଃ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ 19 ॥
ତତୋ ଦଶରଥସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରାସାଦେଭ୍ୟ ସ୍ତତ ସ୍ତତଃ ।
ରାମଶୋକାଭିତପ୍ତାନାଂ ମଂଦଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ଜଲ୍ପିତମ୍ ॥ 20 ॥
ସହ ରାମେଣ ନିର୍ୟାତୋ ଵିନା ରାମ ମିହାଗତଃ ।
ସୂତଃ କିନ୍ନାମ କୌସଲ୍ୟାଂ ଶୋଚଂତୀଂ ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ୟତି ॥ 21 ॥
ୟଥା ଚ ମନ୍ୟେ ଦୁର୍ଜୀଵମେଵଂ ନ ସୁକରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ଆଚ୍ଛିଦ୍ୟ ପୁତ୍ରେ ନିର୍ୟାତେ କୌସଲ୍ୟା ୟତ୍ର ଜୀଵତି ॥ 22 ॥
ସତ୍ୟରୂପଂ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ୟଂ ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନିଶାମୟନ୍ ।
ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ଶୋକେନ ଵିଵେଶ ସହସା ଗୃହମ୍ ॥ 23 ॥
ସ ପ୍ରଵିଶ୍ୟାଷ୍ଟମୀଂ କକ୍ଷ୍ୟାଂ ରାଜାନଂ ଦୀନମାତୁରମ୍ ।
ପୁତ୍ରଶୋକପରିମ୍ଲାନମପଶ୍ୟତ୍ପାଂଡୁରେ ଗୃହେ ॥ 24 ॥
ଅଭିଗମ୍ୟ ତମାସୀନଂ ନରେଂଦ୍ରେ ମଭିଵାଦ୍ୟ ଚ ।
ସୁମଂତ୍ରୋ ରାମଵଚନଂ ୟଥୋକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ୟଵେଦୟତ୍ ॥ 25 ॥
ସ ତୂଷ୍ଣୀମେଵ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଵିଭ୍ରାଂତଚେତନଃ ।
ମୂର୍ଛିତୋ ନ୍ୟପତଦ୍ଭୂମୌ ରାମଶୋକାଭିପୀଡିତଃ ॥ 26 ॥
ତତୋଽଂତଃପୁରମାଵିଦ୍ଧଂ ମୂର୍ଛିତେ ପୃଥିଵୀପତୌ ।
ଉଦ୍ଧୃତ୍ୟ ବାହୂ ଚୁକ୍ରୋଶ ନୃପତୌ ପତିତେକ୍ଷିତୌ ॥ 27 ॥
ସୁମିତ୍ରୟା ତୁ ସହିତା କୌସଲ୍ୟା ପତିତଂ ପତିମ୍ ।
ଉତ୍ଥାପୟାମାସ ତଦା ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 28 ॥
ଇମଂ ତସ୍ୟ ମହାଭାଗ ଦୂତଂ ଦୁଷ୍କରକାରିଣଃ ।
ଵନଵାସାଦନୁପ୍ରାପ୍ତଂ କସ୍ମାନ୍ନ ପ୍ରତିଭାଷସେ ॥ 29 ॥
ଅଦ୍ୟୈଵମନୟଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ୟପତ୍ରପସି ରାଘଵ ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ସୁକୃତଂ ତେସ୍ତୁ ଶୋକେ ନସ୍ୟା ତ୍ସହାୟତା ॥ 30 ॥
ଦେଵ ୟସ୍ୟା ଭୟାଦ୍ରାମଂ ନାନୁପୃଚ୍ଛସି ସାରଥିମ୍ ।
ନେହ ତିଷ୍ଠିତି କୈକେୟୀ ଵିସ୍ରବ୍ଧଂ ପ୍ରତିଭାଷ୍ୟତାମ୍ ॥ 31 ॥
ସା ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜଂ କୌସଲ୍ୟା ଶୋକଲାଲସା ।
ଧରଣ୍ୟାଂ ନିପପାତାଽଶୁ ବାଷ୍ପଵିପ୍ଲୁତଭାଷିଣୀ ॥ 32 ॥
ଏଵଂ ଵିଲପତୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୌସଲ୍ୟାଂ ପତିତାଂ ଭୁଵି ।
ପତିଂ ଚାଵେକ୍ଷ୍ୟ ତା ସ୍ସର୍ଵା ସୁସ୍ଵରଂ ରୁରୁଦୁଃ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ 33 ॥
ତତ ସ୍ତମଂତଃପୁରନାଦମୁତ୍ଥିତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ଵୃଦ୍ଧା ସ୍ତରୁଣାଶ୍ଚ ମାନଵାଃ ।
ସ୍ତ୍ରିୟଶ୍ଚ ସର୍ଵା ରୁରୁଦୁ ସ୍ସମଂତତଃ ପୁରଂ ତଦାସୀତ୍ପୁନରେଵ ସଂକୁଲମ୍ ॥ 34 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ସପ୍ତପଂଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
