View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.57 Ayodhya Kanda - Sarga 57

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha saptapañchāśassargaḥ ।

kathayitvā suduḥkhārtassumantrēṇa chiraṃ saha ।
rāmē dakṣiṇakūlasthē jagāma svagṛhaṃ guhaḥ ॥ 1 ॥

bharadvājābhigamanaṃ prayāgē cha sahā'sanam ।
āgirērgamanaṃ tēṣāṃ tatrasthairupalakṣitam ॥ 2 ॥

anujñātassumantrō'tha yōjayitvā hayōttamān ।
ayōdhyāmēva nagarīṃ prayayau gāḍhadurmanāḥ ॥ 3 ॥

sa vanāni sugandhīni saritaścha sarāṃsi cha ।
paśyannatiyayau śīghraṃ grāmāṇi nagarāṇi cha ॥ 4 ॥

tata ssāyāhna samayē tṛtīyē'hani sārathiḥ ।
ayōdhyāṃ samanuprāpya nirānandāṃ dadarśa ha ॥ 5 ॥

sa śūnyāmiva niśśabdāṃ dṛṣṭvā paramadurmanāḥ ।
sumantraśchintayāmāsa śōkavēgasamāhataḥ ॥ 6 ॥

kachchinna sagajā sā'śvā sajanā sajanādhipā ।
rāmasantāpaduḥkhēna dagdhā śōkāgninā purī ॥ 7 ॥

iti chintāparassūtō vājibhiśśīghrapātibhiḥ ।
nagaradvāramāsādya tvaritaḥ pravivēśa ha ॥ 8 ॥

sumantramabhiyāntaṃ taṃ śataśō'tha sahasraśaḥ ।
kva rāma iti pṛchChantassūtamabhyadravannarāḥ ॥ 9 ॥

tēṣāṃ śaśaṃsa gaṅgāyāmahamāpṛchChya rāghavam ।
anujñātō nivṛttō'smi dhārmikēṇa mahātmānā ॥ 10 ॥

tē tīrṇā iti vijñāya bāṣpapūrṇamukhā janāḥ ।
ahō dhigiti niśśvasya hā rāmēti cha chukruśuḥ ॥ 11 ॥

śuśrāva cha vachastēṣāṃ bṛndaṃ bṛndaṃ cha tiṣṭhatām ।
hatāsma khalu yē nēha paśyāma iti rāghavam ॥ 12 ॥

dānayajñavivāhēṣu samājēṣu mahatsu cha ।
na drakṣyāmaḥ puna rjātu dhārmikaṃ rāmamantarā ॥ 13 ॥

kiṃ samarthaṃ janasyāsya kiṃ priyaṃ kiṃ sukhāvaham ।
iti rāmēṇa nagaraṃ pitṛvatparipālitam ॥ 14 ॥

vātāyanagatānāṃ cha strīṇāmanvantarāpaṇam ।
rāmaśōkābhitaptānāṃ śuśrāva paridēvanam ॥ 15 ॥

sa rājamārgamadhyēna sumantraḥ pihitānanaḥ ।
yatra rājā daśarathastadēvōpayayau gṛham ॥ 16 ॥

sō'vatīrya rathāchChīghraṃ rājavēśma praviśya cha ।
kakṣyā ssaptābhichakrāma mahājanasamākulāḥ ॥ 17 ॥

harmyai rvimānaiḥ prāsādairavēkṣyātha samāgatam ।
hāhākārakṛtā nāryō rāmadarśanakarśitāḥ ॥ 18 ॥

āyatairvimalairnētrairaśruvēgapariplutaiḥ ।
anyōnyamabhivīkṣantē'vyaktamārtatarāḥ striyaḥ ॥ 19 ॥

tatō daśarathastrīṇāṃ prāsādēbhya stata stataḥ ।
rāmaśōkābhitaptānāṃ mandaṃ śuśrāva jalpitam ॥ 20 ॥

saha rāmēṇa niryātō vinā rāma mihāgataḥ ।
sūtaḥ kinnāma kausalyāṃ śōchantīṃ prativakṣyati ॥ 21 ॥

yathā cha manyē durjīvamēvaṃ na sukaraṃ dhruvam ।
āchChidya putrē niryātē kausalyā yatra jīvati ॥ 22 ॥

satyarūpaṃ tu tadvākyaṃ rājñaḥ strīṇāṃ niśāmayan ।
pradīptamiva śōkēna vivēśa sahasā gṛham ॥ 23 ॥

sa praviśyāṣṭamīṃ kakṣyāṃ rājānaṃ dīnamāturam ।
putraśōkaparimlānamapaśyatpāṇḍurē gṛhē ॥ 24 ॥

abhigamya tamāsīnaṃ narēndrē mabhivādya cha ।
sumantrō rāmavachanaṃ yathōktaṃ pratyavēdayat ॥ 25 ॥

sa tūṣṇīmēva tachChrutvā rājā vibhrāntachētanaḥ ।
mūrChitō nyapatadbhūmau rāmaśōkābhipīḍitaḥ ॥ 26 ॥

tatō'ntaḥpuramāviddhaṃ mūrChitē pṛthivīpatau ।
uddhṛtya bāhū chukrōśa nṛpatau patitēkṣitau ॥ 27 ॥

sumitrayā tu sahitā kausalyā patitaṃ patim ।
utthāpayāmāsa tadā vachanaṃ chēdamabravīt ॥ 28 ॥

imaṃ tasya mahābhāga dūtaṃ duṣkarakāriṇaḥ ।
vanavāsādanuprāptaṃ kasmānna pratibhāṣasē ॥ 29 ॥

adyaivamanayaṃ kṛtvā vyapatrapasi rāghava ।
uttiṣṭha sukṛtaṃ tēstu śōkē nasyā tsahāyatā ॥ 30 ॥

dēva yasyā bhayādrāmaṃ nānupṛchChasi sārathim ।
nēha tiṣṭhiti kaikēyī visrabdhaṃ pratibhāṣyatām ॥ 31 ॥

sā tathōktvā mahārājaṃ kausalyā śōkalālasā ।
dharaṇyāṃ nipapātā'śu bāṣpaviplutabhāṣiṇī ॥ 32 ॥

ēvaṃ vilapatīṃ dṛṣṭvā kausalyāṃ patitāṃ bhuvi ।
patiṃ chāvēkṣya tā ssarvā susvaraṃ ruruduḥ striyaḥ ॥ 33 ॥

tata stamantaḥpuranādamutthitaṃ samīkṣya vṛddhā staruṇāścha mānavāḥ ।
striyaścha sarvā rurudu ssamantataḥ puraṃ tadāsītpunarēva saṅkulam ॥ 34 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptapañchāśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: