śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha saptapañchāśassargaḥ ।
kathayitvā suduḥkhārtassumantrēṇa chiraṃ saha ।
rāmē dakṣiṇakūlasthē jagāma svagṛhaṃ guhaḥ ॥ 1 ॥
bharadvājābhigamanaṃ prayāgē cha sahā'sanam ।
āgirērgamanaṃ tēṣāṃ tatrasthairupalakṣitam ॥ 2 ॥
anujñātassumantrō'tha yōjayitvā hayōttamān ।
ayōdhyāmēva nagarīṃ prayayau gāḍhadurmanāḥ ॥ 3 ॥
sa vanāni sugandhīni saritaścha sarāṃsi cha ।
paśyannatiyayau śīghraṃ grāmāṇi nagarāṇi cha ॥ 4 ॥
tata ssāyāhna samayē tṛtīyē'hani sārathiḥ ।
ayōdhyāṃ samanuprāpya nirānandāṃ dadarśa ha ॥ 5 ॥
sa śūnyāmiva niśśabdāṃ dṛṣṭvā paramadurmanāḥ ।
sumantraśchintayāmāsa śōkavēgasamāhataḥ ॥ 6 ॥
kachchinna sagajā sā'śvā sajanā sajanādhipā ।
rāmasantāpaduḥkhēna dagdhā śōkāgninā purī ॥ 7 ॥
iti chintāparassūtō vājibhiśśīghrapātibhiḥ ।
nagaradvāramāsādya tvaritaḥ pravivēśa ha ॥ 8 ॥
sumantramabhiyāntaṃ taṃ śataśō'tha sahasraśaḥ ।
kva rāma iti pṛchChantassūtamabhyadravannarāḥ ॥ 9 ॥
tēṣāṃ śaśaṃsa gaṅgāyāmahamāpṛchChya rāghavam ।
anujñātō nivṛttō'smi dhārmikēṇa mahātmānā ॥ 10 ॥
tē tīrṇā iti vijñāya bāṣpapūrṇamukhā janāḥ ।
ahō dhigiti niśśvasya hā rāmēti cha chukruśuḥ ॥ 11 ॥
śuśrāva cha vachastēṣāṃ bṛndaṃ bṛndaṃ cha tiṣṭhatām ।
hatāsma khalu yē nēha paśyāma iti rāghavam ॥ 12 ॥
dānayajñavivāhēṣu samājēṣu mahatsu cha ।
na drakṣyāmaḥ puna rjātu dhārmikaṃ rāmamantarā ॥ 13 ॥
kiṃ samarthaṃ janasyāsya kiṃ priyaṃ kiṃ sukhāvaham ।
iti rāmēṇa nagaraṃ pitṛvatparipālitam ॥ 14 ॥
vātāyanagatānāṃ cha strīṇāmanvantarāpaṇam ।
rāmaśōkābhitaptānāṃ śuśrāva paridēvanam ॥ 15 ॥
sa rājamārgamadhyēna sumantraḥ pihitānanaḥ ।
yatra rājā daśarathastadēvōpayayau gṛham ॥ 16 ॥
sō'vatīrya rathāchChīghraṃ rājavēśma praviśya cha ।
kakṣyā ssaptābhichakrāma mahājanasamākulāḥ ॥ 17 ॥
harmyai rvimānaiḥ prāsādairavēkṣyātha samāgatam ।
hāhākārakṛtā nāryō rāmadarśanakarśitāḥ ॥ 18 ॥
āyatairvimalairnētrairaśruvēgapariplutaiḥ ।
anyōnyamabhivīkṣantē'vyaktamārtatarāḥ striyaḥ ॥ 19 ॥
tatō daśarathastrīṇāṃ prāsādēbhya stata stataḥ ।
rāmaśōkābhitaptānāṃ mandaṃ śuśrāva jalpitam ॥ 20 ॥
saha rāmēṇa niryātō vinā rāma mihāgataḥ ।
sūtaḥ kinnāma kausalyāṃ śōchantīṃ prativakṣyati ॥ 21 ॥
yathā cha manyē durjīvamēvaṃ na sukaraṃ dhruvam ।
āchChidya putrē niryātē kausalyā yatra jīvati ॥ 22 ॥
satyarūpaṃ tu tadvākyaṃ rājñaḥ strīṇāṃ niśāmayan ।
pradīptamiva śōkēna vivēśa sahasā gṛham ॥ 23 ॥
sa praviśyāṣṭamīṃ kakṣyāṃ rājānaṃ dīnamāturam ।
putraśōkaparimlānamapaśyatpāṇḍurē gṛhē ॥ 24 ॥
abhigamya tamāsīnaṃ narēndrē mabhivādya cha ।
sumantrō rāmavachanaṃ yathōktaṃ pratyavēdayat ॥ 25 ॥
sa tūṣṇīmēva tachChrutvā rājā vibhrāntachētanaḥ ।
mūrChitō nyapatadbhūmau rāmaśōkābhipīḍitaḥ ॥ 26 ॥
tatō'ntaḥpuramāviddhaṃ mūrChitē pṛthivīpatau ।
uddhṛtya bāhū chukrōśa nṛpatau patitēkṣitau ॥ 27 ॥
sumitrayā tu sahitā kausalyā patitaṃ patim ।
utthāpayāmāsa tadā vachanaṃ chēdamabravīt ॥ 28 ॥
imaṃ tasya mahābhāga dūtaṃ duṣkarakāriṇaḥ ।
vanavāsādanuprāptaṃ kasmānna pratibhāṣasē ॥ 29 ॥
adyaivamanayaṃ kṛtvā vyapatrapasi rāghava ।
uttiṣṭha sukṛtaṃ tēstu śōkē nasyā tsahāyatā ॥ 30 ॥
dēva yasyā bhayādrāmaṃ nānupṛchChasi sārathim ।
nēha tiṣṭhiti kaikēyī visrabdhaṃ pratibhāṣyatām ॥ 31 ॥
sā tathōktvā mahārājaṃ kausalyā śōkalālasā ।
dharaṇyāṃ nipapātā'śu bāṣpaviplutabhāṣiṇī ॥ 32 ॥
ēvaṃ vilapatīṃ dṛṣṭvā kausalyāṃ patitāṃ bhuvi ।
patiṃ chāvēkṣya tā ssarvā susvaraṃ ruruduḥ striyaḥ ॥ 33 ॥
tata stamantaḥpuranādamutthitaṃ samīkṣya vṛddhā staruṇāścha mānavāḥ ।
striyaścha sarvā rurudu ssamantataḥ puraṃ tadāsītpunarēva saṅkulam ॥ 34 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē saptapañchāśassargaḥ ॥