ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସା ତଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ସୁଶ୍ରୋଣୀ କୁସୁମାନ୍ୟପଚିନ୍ଵତୀ ।
ହେମରାଜତଵର୍ଣାଭ୍ୟାଂ ପାର୍ଶ୍ଵାଭ୍ୟାମୁପଶୋଭିତମ୍ ॥ 1 ॥
ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଚାନଵଦ୍ୟାଂଗୀ ମୃଷ୍ଟହାଟକଵର୍ଣିନୀ ।
ଭର୍ତାରମପି ଚକ୍ରଂଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାପି ସାୟୁଧମ୍ ॥ 2 ॥
ତୟାଽଽହୂତୌ ନରଵ୍ୟାଘ୍ରୌ ଵୈଦେହ୍ୟା ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଵୀକ୍ଷମାଣୌ ତୁ ତୌ ଦେଶଂ ତଦା ଦଦୃଶତୁର୍ମୃଗମ୍ ॥ 3 ॥
ଶଂକମାନସ୍ତୁ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ତମେଵୈନମହଂ ମନ୍ୟେ ମାରୀଚଂ ରାକ୍ଷସଂ ମୃଗମ୍ ॥ 4 ॥
ଚରଂତୋମୃଗୟାଂ ହୃଷ୍ଟାଃ ପାପେନୋପାଧିନା ଵନେ ।
ଅନେନ ନିହତା ରାଜନ୍ ରାଜାନଃ କାମରୂପିଣା ॥ 5 ॥
ଅସ୍ୟ ମାୟାଵିଦୋ ମାୟାମୃଗରୂପମିଦଂ କୃତମ୍ ।
ଭାନୁମତ୍ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ର ଗଂଧର୍ଵପୁରସନ୍ନିଭମ୍ ॥ 6 ॥
ମୃଗୋ ହ୍ୟେଵଂଵିଧୋ ରତ୍ନଵିଚିତ୍ରୋ ନାସ୍ତି ରାଘଵ ।
ଜଗତ୍ୟାଂ ଜଗତୀନାଥ ମାୟୈଷା ହି ନ ସଂଶୟଃ ॥ 7 ॥
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପ୍ରତିଵାର୍ୟ ଶୁଚିସ୍ମିତା ।
ଉଵାଚ ସୀତା ସଂହୃଷ୍ଟା ଚର୍ମଣା ହୃତଚେତନା ॥ 8 ॥
ଆର୍ୟପୁତ୍ରାଭିରାମୋଽସୌ ମୃଗୋ ହରତି ମେ ମନଃ ।
ଆନୟୈନଂ ମହାବାହୋ କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ନୋ ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 9 ॥
ଇହାଶ୍ରମପଦେଽସ୍ମାକଂ ବହଵଃ ପୁଣ୍ୟଦର୍ଶନାଃ ।
ମୃଗାଶ୍ଚରଂତି ସହିତାଶ୍ଚମରାସ୍ସୃମରାସ୍ତଥା ॥ 10 ॥
ଋକ୍ଷାଃ ପୃଷତସଂଘାଶ୍ଚ ଵାନରାଃ କିନ୍ନରାସ୍ତଥା ।
ଵିଚରଂତି ମହାବାହୋ ରୁପଶ୍ରେଷ୍ଠା ମନୋହରାଃ ॥ 11 ॥
ନ ଚାସ୍ୟ ସଦୃଶୋ ରାଜଂଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ମୃଗୋ ମୟା ।
ତେଜସା କ୍ଷମୟା ଦୀପ୍ତ୍ୟା ୟଥାଽୟଂ ମୃଗସତ୍ତମଃ ॥ 12 ॥
ନାନାଵର୍ଣଵିଚିତ୍ରାଂଗୋ ରତ୍ନବିଂଦୁସମାଚିତଃ ।
ଦ୍ୟୋତୟନ୍ଵନମଵ୍ୟଗ୍ରଂ ଶୋଭତେ ଶଶିସନ୍ନିଭଃ ॥ 13 ॥
ଅହୋ ରୂପମହୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ସ୍ଵରସଂପଚ୍ଚ ଶୋଭନା ।
ମୃଗୋଽଦ୍ଭୁତୋ ଵିଚିତ୍ରାଂଗୋ ହୃଦୟଂ ହରତୀଵ ମେ ॥ 14 ॥
ୟଦି ଗ୍ରହଣମଭ୍ୟେତି ଜୀଵନ୍ନେଵ ମୃଗସ୍ତଵ ।
ଆଶ୍ଚର୍ୟଭୂତଂ ଭଵତି ଵିସ୍ମୟଂ ଜନୟିଷ୍ୟତି ॥ 15 ॥
ସମାପ୍ତଵନଵାସାନାଂ ରାଜ୍ୟସ୍ଥାନାଂ ଚ ନଃ ପୁନଃ ।
ଅଂତଃପୁରଵିଭୂଷାର୍ଥୋ ମୃଗ ଏଷ ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 16 ॥
ଭରତସ୍ୟାର୍ୟପୁତ୍ରସ୍ୟ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଣାଂ ମମ ଚ ପ୍ରଭୋ ।
ମୃଗରୂପମିଦଂ ଵ୍ୟକ୍ତଂ ଵିସ୍ମୟଂ ଜନୟିଷ୍ୟତି ॥ 17 ॥
ଜୀଵନ୍ନ ୟଦି ତେଽଭ୍ୟେତି ଗ୍ରହଣଂ ମୃଗସତ୍ତମଃ ।
ଅଜିନଂ ନରଶାର୍ଦୂଲ ରୁଚିରଂ ମେ ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 18 ॥
ନିହତସ୍ୟାସ୍ୟ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ୟ ଜାଂବୂନଦମୟତ୍ଵଚି ।
ଶଷ୍ପବୃସ୍ୟାଂ ଵିନୀତାୟାମିଚ୍ଛାମ୍ୟହମୁପାସିତୁମ୍ ॥ 19 ॥
କାମଵୃତ୍ତମିଦଂ ରୌଦ୍ରଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାମସଦୃଶଂ ମତମ୍ ।
ଵପୁଷା ତ୍ଵସ୍ୟ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ୟ ଵିସ୍ମୟୋ ଜନିତୋ ମମ ॥ 20 ॥
ତେନ କାଂଚନଵର୍ଣେନ ମଣିପ୍ରଵରଶୃଂଗିଣା ।
ତରୁଣାଦିତ୍ୟଵର୍ଣେନ ନକ୍ଷତ୍ରପଥଵର୍ଚସା ॥ 21 ॥
ବଭୂଵ ରାଘଵସ୍ୟାପି ମନୋ ଵିସ୍ମୟମାଗତମ୍ ।
ଏଵଂ ସୀତାଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃଗମଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ 22 ॥
ଲୋଭିତସ୍ତେନ ରୂପେଣ ସୀତୟା ଚ ପ୍ରଚୋଦିତଃ ।
ଉଵାଚ ରାଘଵୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଭ୍ରାତରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵଚଃ ॥ 23 ॥
ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହ୍ୟାଃ ସ୍ପୃହାଂ ମୃଗଗତାମିମାମ୍ ।
ରୂପଶ୍ରେଷ୍ଠତୟା ହ୍ୟେଷ ମୃଗୋଽଦ୍ୟ ନ ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 24 ॥
ନ ଵନେ ନଂଦନୋଦ୍ଧେଶେ ନ ଚୈତ୍ରରଥସଂଶ୍ରୟେ ।
କୁତଃପୃଥିଵ୍ୟାଂ ସୌମିତ୍ରେ ୟୋଽସ୍ୟ କଶ୍ଚିତ୍ସମୋ ମୃଗଃ ॥ 25 ॥
ପ୍ରତିଲୋମାନୁଲୋମାଶ୍ଚ ରୁଚିରା ରୋମରାଜୟଃ ।
ଶୋଭଂତେ ମୃଗମାଶ୍ରିତ୍ୟ ଚିତ୍ରାଃ କନକବିଂଦଵଃ ॥ 26 ॥
ପଶ୍ୟାସ୍ୟ ଜୃଂଭମାଣସ୍ୟ ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖୋପମାମ୍ ।
ଜିହ୍ଵାଂ ମୁଖାନ୍ନିସ୍ସରଂତୀଂ ମେଘାଦିଵ ଶତହ୍ରଦାମ୍ ॥ 27 ॥
ମସାରଗଲ୍ଲର୍କମୁଖଶ୍ଶଂଖମୁକ୍ତାନିଭୋଦରଃ ।
କସ୍ୟ ନାମାଭିରୂପ୍ୟୋଽସୌ ନ ମନୋ ଲୋଭୟେନ୍ମୃଗଃ ॥ 28 ॥
କସ୍ୟ ରୂପମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାଂବୂନଦ ମୟପ୍ରଭମ୍ ।
ନାନାରତ୍ନମୟଂ ଦିଵ୍ୟଂ ନ ମନୋ ଵିସ୍ମୟଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ 29 ॥
ମାଂସହେତୋରପି ମୃଗାନ୍ଵିନୋଦାର୍ଥଂ ଚ ଧନ୍ଵନଃ ।
ଘ୍ନଂତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଜାନୋ ମୃଗୟାୟାଂ ମହାଵନେ ॥ 30 ॥
ଧନାନି ଵ୍ୟଵସାୟେନ ଵିଚୀୟଂତେ ମହାଵନେ ।
ଧାତଵୋ ଵିଵିଧାଶ୍ଚାପି ମଣିରତ୍ନସୁଵର୍ଣିନଃ ॥ 31 ॥
ତତ୍ସାରମଖିଲଂ ନୃଣାଂ ଧନଂ ନିଚୟଵର୍ଧନମ୍ ।
ମନସା ଚିଂତିତଂ ସର୍ଵଂ ୟଥା ଶୁକ୍ରସ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 32 ॥
ଅର୍ଥୀ ୟେନାର୍ଥକୃତ୍ୟେନ ସଂଵ୍ରଜତ୍ୟଵିଚାରୟନ୍ ।
ତମର୍ଥମର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାଃ ପ୍ରାହୁରର୍ଥ୍ୟାଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 33 ॥
ଏତସ୍ୟ ମୃଗରତ୍ନସ୍ୟ ପରାର୍ଧ୍ୟେ କାଂଚନତ୍ଵଚି ।
ଉପଵେକ୍ଷ୍ୟତି ଵୈଦେହୀ ମୟା ସହ ସୁମଧ୍ୟମା ॥ 34 ॥
ନ କାଦଲୀ ନ ପ୍ରିୟକୀ ନ ପ୍ରଵେଣୀ ନ ଚାଵିକୀ ।
ଭଵେଦେତସ୍ୟ ସଦୃଶୀ ସ୍ପର୍ଶନେନେତି ମେ ମତିଃ ॥ 35 ॥
ଏଷ ଚୈଵ ମୃଗଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ ୟଶ୍ଚ ଦିଵ୍ୟୋ ନଭଶ୍ଚରଃ ।
ଉଭାଵେତୌ ମୃଗୌ ଦିଵ୍ୟୌ ତାରାମୃଗମହୀମୃଗୌ ॥ 36 ॥
ୟଦି ଵାଽୟଂ ତଥା ୟନ୍ମାଂ ଭଵେଦ୍ଵଦସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ମାୟୈଷା ରାକ୍ଷସସ୍ୟେତି କର୍ତଵ୍ୟୋସ୍ୟ ଵଧୋ ମୟା ॥ 37 ॥
ଏତେନ ହି ନୃଶଂସେନ ମାରୀଚେନାକୃତାତ୍ମନା ।
ଵନେ ଵିଚରତା ପୂର୍ଵଂ ହିଂସିତା ମୁନିପୁଂଗଵାଃ ॥ 38 ॥
ଉତ୍ଥାୟ ବହଵୋ ୟେନ ମୃଗୟାୟାଂ ଜନାଧିପାଃ ।
ନିହତାଃ ପରମେଷ୍ଵାସାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵଧ୍ୟସ୍ତ୍ଵୟଂ ମୃଗଃ ॥ 39 ॥
ପୁରସ୍ତାଦିହ ଵାତାପିଃ ପରିଭୂୟ ତପସ୍ଵିନଃ ।
ଉଦରସ୍ଥୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍ହଂତିସ୍ଵଗର୍ଭୋଽଶ୍ଵତରୀମିଵ ॥ 40 ॥
ସ କଦାଚିଚ୍ଚିରାଲ୍ଲୋଭାଦାସସାଦ ମହାମୁନିମ୍ ।
ଅଗସ୍ତ୍ୟଂ ତେଜସା ୟୁକ୍ତଂ ଭକ୍ଷସ୍ତସ୍ୟ ବଭୂଵ ହ ॥ 41 ॥
ସମୁତ୍ଥାନେ ଵ ତଦ୍ରୂପଂ କର୍ତୁକାମଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ତମ୍ ।
ଉତ୍ସ୍ମୟିତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍ଵାତାପିମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 42 ॥
ତ୍ଵୟାଽଵିଗଣ୍ୟ ଵାତାପେ ପରିଭୂତାସ୍ସ୍ଵତେଜସା ।
ଜୀଵଲୋକେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତସ୍ମାଦସି ଜରାଂ ଗତଃ ॥ 43 ॥
ତଦେଵଂ ନ ଭଵେଦ୍ରକ୍ଷୋଵାତାପିରିଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ମଦ୍ଵିଧଂ ୟୋଽତିମନ୍ୟେତ ଧର୍ମନିତ୍ୟଂ ଜିତେଂଦ୍ରିୟମ୍ ॥ 44 ॥
ଭଵେଦ୍ଧତୋଽୟଂ ଵାତାପିରଗସ୍ତ୍ୟେନେଵ ମାଂ ଗତଃ ।
ଇହ ତ୍ଵଂ ଭଵ ସନ୍ନଦ୍ଦୋ ୟଂତ୍ରିତୋ ରକ୍ଷ ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 45 ॥
ଅସ୍ୟାମାୟତ୍ତମସ୍ମାକଂ ୟତ୍କୃତ୍ୟଂ ରଘୁନଂଦନ ।
ଅହମେନଂ ଵଧିଷ୍ୟାମି ଗ୍ରହୀଷ୍ୟାମ୍ୟପି ଵା ମୃଗମ୍ ॥ 46 ॥
ୟାଵଦ୍ଗଚ୍ଛାମି ସୌମିତ୍ରେ ମୃଗମାନୟିତୁଂ ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହୀଂ ମୃଗତ୍ଵଚି ଗତସ୍ପୃହାମ୍ ॥ 47 ॥
ତ୍ଵଚା ପ୍ରଧାନୟା ହ୍ୟେଷ ମୃଗୋଽଦ୍ୟ ନ ଭଵିଷ୍ୟତି ।
ଅପ୍ରମତ୍ତେନ ତେ ଭାଵ୍ୟମାଶ୍ରମସ୍ଥେନ ସୀତୟା ॥ 48 ॥
ୟାଵତ୍ପୃଷତମେକେନ ସାୟକେନ ନିହନ୍ମ୍ୟହମ୍ ।
ହତ୍ଵୈତଚ୍ଚର୍ମ ଚାଦାୟ ଶୀଘ୍ରମେଷ୍ୟାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 49 ॥
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣେନାତିବଲେନ ପକ୍ଷିଣା ଜଟାୟୁଷା ବୁଦ୍ଧିମତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଭଵାପ୍ରମତ୍ତଃ ପରିଗୃହ୍ୟ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତିକ୍ଷଣଂ ସର୍ଵତ ଏଵ ଶଂକିତଃ ॥ 50 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅରଣ୍ୟକାଂଡେ ତ୍ରିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
