śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha trichatvāriṃśassargaḥ ।
sā taṃ samprēkṣya suśrōṇī kusumānyapachinvatī ।
hēmarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśōbhitam ॥ 1 ॥
prahṛṣṭā chānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī ।
bhartāramapi chakranda lakṣmaṇaṃ chāpi sāyudham ॥ 2 ॥
tayā''hūtau naravyāghrau vaidēhyā rāmalakṣmaṇau ।
vīkṣamāṇau tu tau dēśaṃ tadā dadṛśaturmṛgam ॥ 3 ॥
śaṅkamānastu taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇō rāmamabravīt ।
tamēvainamahaṃ manyē mārīchaṃ rākṣasaṃ mṛgam ॥ 4 ॥
charantōmṛgayāṃ hṛṣṭāḥ pāpēnōpādhinā vanē ।
anēna nihatā rājan rājānaḥ kāmarūpiṇā ॥ 5 ॥
asya māyāvidō māyāmṛgarūpamidaṃ kṛtam ।
bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasannibham ॥ 6 ॥
mṛgō hyēvaṃvidhō ratnavichitrō nāsti rāghava ।
jagatyāṃ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṃśayaḥ ॥ 7 ॥
ēvaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śuchismitā ।
uvācha sītā saṃhṛṣṭā charmaṇā hṛtachētanā ॥ 8 ॥
āryaputrābhirāmō'sau mṛgō harati mē manaḥ ।
ānayainaṃ mahābāhō krīḍārthaṃ nō bhaviṣyati ॥ 9 ॥
ihāśramapadē'smākaṃ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ ।
mṛgāścharanti sahitāśchamarāssṛmarāstathā ॥ 10 ॥
ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāścha vānarāḥ kinnarāstathā ।
vicharanti mahābāhō rupaśrēṣṭhā manōharāḥ ॥ 11 ॥
na chāsya sadṛśō rājandṛṣṭapūrvō mṛgō mayā ।
tējasā kṣamayā dīptyā yathā'yaṃ mṛgasattamaḥ ॥ 12 ॥
nānāvarṇavichitrāṅgō ratnabindusamāchitaḥ ।
dyōtayanvanamavyagraṃ śōbhatē śaśisannibhaḥ ॥ 13 ॥
ahō rūpamahō lakṣmīssvarasampachcha śōbhanā ।
mṛgō'dbhutō vichitrāṅgō hṛdayaṃ haratīva mē ॥ 14 ॥
yadi grahaṇamabhyēti jīvannēva mṛgastava ।
āścharyabhūtaṃ bhavati vismayaṃ janayiṣyati ॥ 15 ॥
samāptavanavāsānāṃ rājyasthānāṃ cha naḥ punaḥ ।
antaḥpuravibhūṣārthō mṛga ēṣa bhaviṣyati ॥ 16 ॥
bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṃ mama cha prabhō ।
mṛgarūpamidaṃ vyaktaṃ vismayaṃ janayiṣyati ॥ 17 ॥
jīvanna yadi tē'bhyēti grahaṇaṃ mṛgasattamaḥ ।
ajinaṃ naraśārdūla ruchiraṃ mē bhaviṣyati ॥ 18 ॥
nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvachi ।
śaṣpabṛsyāṃ vinītāyāmichChāmyahamupāsitum ॥ 19 ॥
kāmavṛttamidaṃ raudraṃ strīṇāmasadṛśaṃ matam ।
vapuṣā tvasya sattvasya vismayō janitō mama ॥ 20 ॥
tēna kāñchanavarṇēna maṇipravaraśṛṅgiṇā ।
taruṇādityavarṇēna nakṣatrapathavarchasā ॥ 21 ॥
babhūva rāghavasyāpi manō vismayamāgatam ।
ēvaṃ sītāvachaḥ śrutvā taṃ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam ॥ 22 ॥
lōbhitastēna rūpēṇa sītayā cha prachōditaḥ ।
uvācha rāghavō hṛṣṭō bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vachaḥ ॥ 23 ॥
paśya lakṣmaṇa vaidēhyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām ।
rūpaśrēṣṭhatayā hyēṣa mṛgō'dya na bhaviṣyati ॥ 24 ॥
na vanē nandanōddhēśē na chaitrarathasaṃśrayē ।
kutaḥpṛthivyāṃ saumitrē yō'sya kaśchitsamō mṛgaḥ ॥ 25 ॥
pratilōmānulōmāścha ruchirā rōmarājayaḥ ।
śōbhantē mṛgamāśritya chitrāḥ kanakabindavaḥ ॥ 26 ॥
paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhōpamām ।
jihvāṃ mukhānnissarantīṃ mēghādiva śatahradām ॥ 27 ॥
masāragallarkamukhaśśaṅkhamuktānibhōdaraḥ ।
kasya nāmābhirūpyō'sau na manō lōbhayēnmṛgaḥ ॥ 28 ॥
kasya rūpamidaṃ dṛṣṭvā jāmbūnada mayaprabham ।
nānāratnamayaṃ divyaṃ na manō vismayaṃ vrajēt ॥ 29 ॥
māṃsahētōrapi mṛgānvinōdārthaṃ cha dhanvanaḥ ।
ghnanti lakṣmaṇa rājānō mṛgayāyāṃ mahāvanē ॥ 30 ॥
dhanāni vyavasāyēna vichīyantē mahāvanē ।
dhātavō vividhāśchāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ ॥ 31 ॥
tatsāramakhilaṃ nṛṇāṃ dhanaṃ nichayavardhanam ।
manasā chintitaṃ sarvaṃ yathā śukrasya lakṣmaṇa ॥ 32 ॥
arthī yēnārthakṛtyēna saṃvrajatyavichārayan ।
tamarthamarthaśāstrajñāḥ prāhurarthyāścha lakṣmaṇa ॥ 33 ॥
ētasya mṛgaratnasya parārdhyē kāñchanatvachi ।
upavēkṣyati vaidēhī mayā saha sumadhyamā ॥ 34 ॥
na kādalī na priyakī na pravēṇī na chāvikī ।
bhavēdētasya sadṛśī sparśanēnēti mē matiḥ ॥ 35 ॥
ēṣa chaiva mṛgaśśrīmān yaścha divyō nabhaścharaḥ ।
ubhāvētau mṛgau divyau tārāmṛgamahīmṛgau ॥ 36 ॥
yadi vā'yaṃ tathā yanmāṃ bhavēdvadasi lakṣmaṇa ।
māyaiṣā rākṣasasyēti kartavyōsya vadhō mayā ॥ 37 ॥
ētēna hi nṛśaṃsēna mārīchēnākṛtātmanā ।
vanē vicharatā pūrvaṃ hiṃsitā munipuṅgavāḥ ॥ 38 ॥
utthāya bahavō yēna mṛgayāyāṃ janādhipāḥ ।
nihatāḥ paramēṣvāsāstasmādvadhyastvayaṃ mṛgaḥ ॥ 39 ॥
purastādiha vātāpiḥ paribhūya tapasvinaḥ ।
udarasthō dvijānhantisvagarbhō'śvatarīmiva ॥ 40 ॥
sa kadāchichchirāllōbhādāsasāda mahāmunim ।
agastyaṃ tējasā yuktaṃ bhakṣastasya babhūva ha ॥ 41 ॥
samutthānē va tadrūpaṃ kartukāmaṃ samīkṣya tam ।
utsmayitvā tu bhagavānvātāpimidamabravīt ॥ 42 ॥
tvayā'vigaṇya vātāpē paribhūtāssvatējasā ।
jīvalōkē dvijaśrēṣṭhāstasmādasi jarāṃ gataḥ ॥ 43 ॥
tadēvaṃ na bhavēdrakṣōvātāpiriva lakṣmaṇa ।
madvidhaṃ yō'timanyēta dharmanityaṃ jitēndriyam ॥ 44 ॥
bhavēddhatō'yaṃ vātāpiragastyēnēva māṃ gataḥ ।
iha tvaṃ bhava sannaddō yantritō rakṣa maithilīm ॥ 45 ॥
asyāmāyattamasmākaṃ yatkṛtyaṃ raghunandana ।
ahamēnaṃ vadhiṣyāmi grahīṣyāmyapi vā mṛgam ॥ 46 ॥
yāvadgachChāmi saumitrē mṛgamānayituṃ drutam ।
paśya lakṣmaṇa vaidēhīṃ mṛgatvachi gataspṛhām ॥ 47 ॥
tvachā pradhānayā hyēṣa mṛgō'dya na bhaviṣyati ।
apramattēna tē bhāvyamāśramasthēna sītayā ॥ 48 ॥
yāvatpṛṣatamēkēna sāyakēna nihanmyaham ।
hatvaitachcharma chādāya śīghramēṣyāmi lakṣmaṇa ॥ 49 ॥
pradakṣiṇēnātibalēna pakṣiṇā jaṭāyuṣā buddhimatā cha lakṣmaṇa ।
bhavāpramattaḥ parigṛhya maithilīṃ pratikṣaṇaṃ sarvata ēva śaṅkitaḥ ॥ 50 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē trichatvāriṃśassargaḥ ॥