View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 3.43 Aranya Kanda - Sarga 43

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē araṇyakāṇḍam ।
atha trichatvāriṃśassargaḥ ।

sā taṃ samprēkṣya suśrōṇī kusumānyapachinvatī ।
hēmarājatavarṇābhyāṃ pārśvābhyāmupaśōbhitam ॥ 1 ॥

prahṛṣṭā chānavadyāṅgī mṛṣṭahāṭakavarṇinī ।
bhartāramapi chakranda lakṣmaṇaṃ chāpi sāyudham ॥ 2 ॥

tayā''hūtau naravyāghrau vaidēhyā rāmalakṣmaṇau ।
vīkṣamāṇau tu tau dēśaṃ tadā dadṛśaturmṛgam ॥ 3 ॥

śaṅkamānastu taṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇō rāmamabravīt ।
tamēvainamahaṃ manyē mārīchaṃ rākṣasaṃ mṛgam ॥ 4 ॥

charantōmṛgayāṃ hṛṣṭāḥ pāpēnōpādhinā vanē ।
anēna nihatā rājan rājānaḥ kāmarūpiṇā ॥ 5 ॥

asya māyāvidō māyāmṛgarūpamidaṃ kṛtam ।
bhānumatpuruṣavyāghra gandharvapurasannibham ॥ 6 ॥

mṛgō hyēvaṃvidhō ratnavichitrō nāsti rāghava ।
jagatyāṃ jagatīnātha māyaiṣā hi na saṃśayaḥ ॥ 7 ॥

ēvaṃ bruvāṇaṃ kākutsthaṃ prativārya śuchismitā ।
uvācha sītā saṃhṛṣṭā charmaṇā hṛtachētanā ॥ 8 ॥

āryaputrābhirāmō'sau mṛgō harati mē manaḥ ।
ānayainaṃ mahābāhō krīḍārthaṃ nō bhaviṣyati ॥ 9 ॥

ihāśramapadē'smākaṃ bahavaḥ puṇyadarśanāḥ ।
mṛgāścharanti sahitāśchamarāssṛmarāstathā ॥ 10 ॥

ṛkṣāḥ pṛṣatasaṅghāścha vānarāḥ kinnarāstathā ।
vicharanti mahābāhō rupaśrēṣṭhā manōharāḥ ॥ 11 ॥

na chāsya sadṛśō rājandṛṣṭapūrvō mṛgō mayā ।
tējasā kṣamayā dīptyā yathā'yaṃ mṛgasattamaḥ ॥ 12 ॥

nānāvarṇavichitrāṅgō ratnabindusamāchitaḥ ।
dyōtayanvanamavyagraṃ śōbhatē śaśisannibhaḥ ॥ 13 ॥

ahō rūpamahō lakṣmīssvarasampachcha śōbhanā ।
mṛgō'dbhutō vichitrāṅgō hṛdayaṃ haratīva mē ॥ 14 ॥

yadi grahaṇamabhyēti jīvannēva mṛgastava ।
āścharyabhūtaṃ bhavati vismayaṃ janayiṣyati ॥ 15 ॥

samāptavanavāsānāṃ rājyasthānāṃ cha naḥ punaḥ ।
antaḥpuravibhūṣārthō mṛga ēṣa bhaviṣyati ॥ 16 ॥

bharatasyāryaputrasya śvaśrūṇāṃ mama cha prabhō ।
mṛgarūpamidaṃ vyaktaṃ vismayaṃ janayiṣyati ॥ 17 ॥

jīvanna yadi tē'bhyēti grahaṇaṃ mṛgasattamaḥ ।
ajinaṃ naraśārdūla ruchiraṃ mē bhaviṣyati ॥ 18 ॥

nihatasyāsya sattvasya jāmbūnadamayatvachi ।
śaṣpabṛsyāṃ vinītāyāmichChāmyahamupāsitum ॥ 19 ॥

kāmavṛttamidaṃ raudraṃ strīṇāmasadṛśaṃ matam ।
vapuṣā tvasya sattvasya vismayō janitō mama ॥ 20 ॥

tēna kāñchanavarṇēna maṇipravaraśṛṅgiṇā ।
taruṇādityavarṇēna nakṣatrapathavarchasā ॥ 21 ॥

babhūva rāghavasyāpi manō vismayamāgatam ।
ēvaṃ sītāvachaḥ śrutvā taṃ dṛṣṭvā mṛgamadbhutam ॥ 22 ॥

lōbhitastēna rūpēṇa sītayā cha prachōditaḥ ।
uvācha rāghavō hṛṣṭō bhrātaraṃ lakṣmaṇaṃ vachaḥ ॥ 23 ॥

paśya lakṣmaṇa vaidēhyāḥ spṛhāṃ mṛgagatāmimām ।
rūpaśrēṣṭhatayā hyēṣa mṛgō'dya na bhaviṣyati ॥ 24 ॥

na vanē nandanōddhēśē na chaitrarathasaṃśrayē ।
kutaḥpṛthivyāṃ saumitrē yō'sya kaśchitsamō mṛgaḥ ॥ 25 ॥

pratilōmānulōmāścha ruchirā rōmarājayaḥ ।
śōbhantē mṛgamāśritya chitrāḥ kanakabindavaḥ ॥ 26 ॥

paśyāsya jṛmbhamāṇasya dīptāmagniśikhōpamām ।
jihvāṃ mukhānnissarantīṃ mēghādiva śatahradām ॥ 27 ॥

masāragallarkamukhaśśaṅkhamuktānibhōdaraḥ ।
kasya nāmābhirūpyō'sau na manō lōbhayēnmṛgaḥ ॥ 28 ॥

kasya rūpamidaṃ dṛṣṭvā jāmbūnada mayaprabham ।
nānāratnamayaṃ divyaṃ na manō vismayaṃ vrajēt ॥ 29 ॥

māṃsahētōrapi mṛgānvinōdārthaṃ cha dhanvanaḥ ।
ghnanti lakṣmaṇa rājānō mṛgayāyāṃ mahāvanē ॥ 30 ॥

dhanāni vyavasāyēna vichīyantē mahāvanē ।
dhātavō vividhāśchāpi maṇiratnasuvarṇinaḥ ॥ 31 ॥

tatsāramakhilaṃ nṛṇāṃ dhanaṃ nichayavardhanam ।
manasā chintitaṃ sarvaṃ yathā śukrasya lakṣmaṇa ॥ 32 ॥

arthī yēnārthakṛtyēna saṃvrajatyavichārayan ।
tamarthamarthaśāstrajñāḥ prāhurarthyāścha lakṣmaṇa ॥ 33 ॥

ētasya mṛgaratnasya parārdhyē kāñchanatvachi ।
upavēkṣyati vaidēhī mayā saha sumadhyamā ॥ 34 ॥

na kādalī na priyakī na pravēṇī na chāvikī ।
bhavēdētasya sadṛśī sparśanēnēti mē matiḥ ॥ 35 ॥

ēṣa chaiva mṛgaśśrīmān yaścha divyō nabhaścharaḥ ।
ubhāvētau mṛgau divyau tārāmṛgamahīmṛgau ॥ 36 ॥

yadi vā'yaṃ tathā yanmāṃ bhavēdvadasi lakṣmaṇa ।
māyaiṣā rākṣasasyēti kartavyōsya vadhō mayā ॥ 37 ॥

ētēna hi nṛśaṃsēna mārīchēnākṛtātmanā ।
vanē vicharatā pūrvaṃ hiṃsitā munipuṅgavāḥ ॥ 38 ॥

utthāya bahavō yēna mṛgayāyāṃ janādhipāḥ ।
nihatāḥ paramēṣvāsāstasmādvadhyastvayaṃ mṛgaḥ ॥ 39 ॥

purastādiha vātāpiḥ paribhūya tapasvinaḥ ।
udarasthō dvijānhantisvagarbhō'śvatarīmiva ॥ 40 ॥

sa kadāchichchirāllōbhādāsasāda mahāmunim ।
agastyaṃ tējasā yuktaṃ bhakṣastasya babhūva ha ॥ 41 ॥

samutthānē va tadrūpaṃ kartukāmaṃ samīkṣya tam ।
utsmayitvā tu bhagavānvātāpimidamabravīt ॥ 42 ॥

tvayā'vigaṇya vātāpē paribhūtāssvatējasā ।
jīvalōkē dvijaśrēṣṭhāstasmādasi jarāṃ gataḥ ॥ 43 ॥

tadēvaṃ na bhavēdrakṣōvātāpiriva lakṣmaṇa ।
madvidhaṃ yō'timanyēta dharmanityaṃ jitēndriyam ॥ 44 ॥

bhavēddhatō'yaṃ vātāpiragastyēnēva māṃ gataḥ ।
iha tvaṃ bhava sannaddō yantritō rakṣa maithilīm ॥ 45 ॥

asyāmāyattamasmākaṃ yatkṛtyaṃ raghunandana ।
ahamēnaṃ vadhiṣyāmi grahīṣyāmyapi vā mṛgam ॥ 46 ॥

yāvadgachChāmi saumitrē mṛgamānayituṃ drutam ।
paśya lakṣmaṇa vaidēhīṃ mṛgatvachi gataspṛhām ॥ 47 ॥

tvachā pradhānayā hyēṣa mṛgō'dya na bhaviṣyati ।
apramattēna tē bhāvyamāśramasthēna sītayā ॥ 48 ॥

yāvatpṛṣatamēkēna sāyakēna nihanmyaham ।
hatvaitachcharma chādāya śīghramēṣyāmi lakṣmaṇa ॥ 49 ॥

pradakṣiṇēnātibalēna pakṣiṇā jaṭāyuṣā buddhimatā cha lakṣmaṇa ।
bhavāpramattaḥ parigṛhya maithilīṃ pratikṣaṇaṃ sarvata ēva śaṅkitaḥ ॥ 50 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē araṇyakāṇḍē trichatvāriṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: