View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 6.74 Yuddha Kanda - Sarga 74

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē yuddhakāṇḍam ।
atha chatuḥsaptatitamassargaḥ ।

tayōstadāsāditayōraṇāgrēmumōhasainyaṃharipuṅgavānām ।
sugrīvanīlāṅgadajāmbavantō na chāpikiñchitpratipēdirētē ॥ 1 ॥

tatōviṣaṇṇaṃsamavēkṣyasainyaṃvibhīṣaṇōbuddhimatāṃvariṣṭhaḥ ।
uvāchaśākhamṛgarājavīrānāśvāsayannapratimairvachōbhiḥ ॥ 2 ॥

mābhaiṣṭanāstyatraviṣādakālōyadāryaputtrauvivaśauviṣaṇṇau ।
svayambhuvōvākyamathōdvahantauyatsāditāvindrajidastrajālaiḥ ॥ 3 ॥

tasmaitudattamparamāstramētatsvayambhuvābrāhmamamōghavēgam ।
tanmānayantauyudhirājaputraunipātitaukō'traviṣādakālaḥ ॥ 4 ॥

brāhmamastrantatōdhīmānmānayitvātumārutiḥ ।
vibhīṣaṇavachaśśrutvāhanūmāṃstamathābravīt ॥ 5 ॥

ētasminnihatēsainyēvānarāṇāntarasvinām ।
yōyōdhārayatēprāṇāṃstantamāśvāsayāva ॥ 6 ॥

tāvubhauyugapavadīrauhanūmadrākṣasōttamau ।
ulkāhastautadārātrauraṇaśīrṣēvichēratuḥ ॥ 7 ॥

bhinnalāṅgūlahastōrupādāṅguli śirō dharaiḥ ।
sravadbhiḥ kṣatajaṃ gātraiḥ prasravadbhiḥ samantataḥ ॥ 8 ॥

patitaiḥparvatākārairvānarairabhisaṅkulām ।
śassaiśchapatitairdīptairdadṛśātēvasundharām ॥ 9 ॥

sugrīvamaṅgadannīlaṃśarabhaṅgandhamādanam ।
gavākṣaṃ cha suṣēṇaṃ cha vēgadarśinamāhukam ॥ 10 ॥

maindaṃ nalaṃ jyōtimukhaṃ dvividaṃ panasaṃ tathā ।
vibhīṣaṇō hanūmāṃścha dadṛśātē hatānraṇē ॥ 11 ॥

saptaṣaṣṭirhatāḥkōṭyōvānarāṇāntarasvinām ।
ahnaḥpañchamaśēṣēṇavallabhēnasvayambhuvaḥ ॥ 12 ॥

sāgaraughanibhambhīmandṛṣṭavābāṇārditambalam ।
mārgatējāmbavantaṃsmihanūmān savibhīṣaṇaḥ ॥ 13 ॥

svabhāvajarayāyuktaṃvṛddhaṃśaraśataiśchitam ।
prajāpatisutaṃvīraṃśāmyantamivapāvakam ॥ 14 ॥

dṛṣṭavātamupasaṅgramyapaulastyōvākyamabravīt ।
chchidāryaśaraistīkṣṇairnaprāṇādhvaṃsitāstava ॥ 15 ॥

vibhīṣaṇavachaśśrutvājāmbavānṛkṣapuṅgavaḥ ।
kṛchChrādabhyugdiranvākyamidaṃvachanamabravīt ॥ 16 ॥

nairṛtēndramahāvīryasvarēṇatvā'bhilakṣyē ।
pīḍyamānaśaśitairbāṇairnatvāpaśyāmichakṣuṣā ॥ 17 ॥

añjanāsuprajāyēnamātariśvā cha nairṛta ।
hanumān vānaraśrēṣṭhaḥprāṇān dhārayatēkvachit ॥ 18 ॥

śrutvājāmbavatōvākyamuvāchēdaṃvibhīṣaṇaḥ ।
āryaputrāvatikramyakasmātpṛchChasimārutim ॥ 19 ॥

naivarājanisugrīvēnāṅgadēnāpirāghavē ।
āryasandarśitassnēhōyathāvāyusutēparaḥ ॥ 20 ॥

vibhīṣaṇavachaśśrutvājāmbavānvākyamabravīt ।
śṛṇunairṛtaśārdūlayasmāt pṛchChāmimārutim ॥ 21 ॥

tasminjīvativīrētuhatamapyahatambalam ।
hanūmatyujjhitaprāṇējīvantō'pivayaṃ hṛtā ॥ 22 ॥

dharatēmārutistātamārutapratimōyadi ।
vaiśvānarasamōvīrvējīvitāśātatōbhavēt ॥ 23 ॥

tatōvṛddhamupāgamyaniyamēnābhyavādayat ।
gṛhyajāmbavataḥpādauhanūmānmārutātmajaḥ ॥ 24 ॥

śrutvāhanumatōvākyantadā'pivyathitēndriyaḥ ।
punarjātamivātmānammanyatēplavagōttamaḥ ॥ 25 ॥

tatō'bravīnmahātējāhanūmantaṃ sa jāmbavān ।
āgachChahariśārdūla vānarāṃstrātumarhasi ॥ 26 ॥

nānyōvakramaparyāptastvamēṣāmparamassakhā ।
tvatparākramakālō'yannānyampaśyāmikathañchana ॥ 27 ॥

ṛkṣvānaravīrāṇāmanīkānipraharṣaya ।
śalyaukuruchāpyētāsāditaurāmalakṣmaṇau ॥ 28 ॥

gatvāparamamadhvānamuparyuparisāgaram ।
himavantannagaśrēṣṭhaṃhanumangantumarhasi ॥ 29 ॥

tataḥkāñchanamatyuchchamṛṣabhamparvatōttamam ।
kailāsaśikharañchāpidrakṣyasyariniṣūdana ॥ 30 ॥

tayōśaśikharayōrmadhyēpradīptamatulaprabham ।
saryauṣadhiyutaṃvīra drakṣyasyauṣadhiparyatam ॥ 31 ॥

tasyavānaraśārdūla chatasrō mūdhi sambhavāḥ ।
drakṣyasyōṣadhayōdīptādīpaynatyōdiśōdaśa ॥ 32 ॥

mṛtasañjīvanīñchaivaviśalyakaraṇīmapi ।
suvarṇakaraṇīñchaivasandhānakaraṇīntathā ॥ 33 ॥

tāssarvāhanumangṛhvakṣipramāgantumarhasi ।
āśvāsayaharīn prāṇairyōjyagandhavahātmaja ॥ 34 ॥

śrutvājāmbavatōvākyaṃhanūmān haripuṅgavaḥ ।
āpūryatabalōddharṣaistōyavēgairivārṇavaḥ ॥ 35 ॥

sa parvatataṭāgrasthaḥ pīḍayanparvatōttaram ।
hanūmāndṛśyatē vīrō dvitīya iva parvataḥ ॥ 36 ॥

haripādavinirbhagnōniṣasāda sa parvataḥ ।
na śaśākatadātmānaṃsōḍhumbhṛśanipīḍitaḥ ॥ 37 ॥

tasyapēturnagābhūmauharivēgāchchajajvaluḥ ।
śṛṅgāṇi cha vyaśīryantapīḍitasyahanūmatā ॥ 38 ॥

tasmin sampīḍyamānētubhagnadrumaśilātalē ।
na śēkurvānarāssthātuṅghūrṇamānēnagōttamē ॥ 39 ॥

sāghūrṇitamahādvārāprabhagnagṛhagōpurā ।
laṅkātrāsākulārātraupravṛttēvābhavattadā ॥ 40 ॥

pṛthivīdharasaṅkāśōnipīḍyadharaṇīdharam ।
pṛthivīṅkṣōbhayāmāsasārṇavāmmārutātmajaḥ ॥ 41 ॥

ārurōhatadātasmāddharirmalayaparvatam ।
mērumandarasaṅkāśannānāprasravaṇākulam ॥ 42 ॥

nānādrumalatākīrṇaṃvikāsikamalōtpalam ।
sēvitandēvagandharvaiṣṣaṣṭiyōjanamuchChritam ॥ 43 ॥

vidyādharairmunigaṇairapsarōbhirniṣēvitam ।
nānāmṛgagaṇākīrṇambahukandaraśōbhitam ॥ 44 ॥

sarvānākulayaṃstatrayakṣagandharvakinnarān ।
hanumān mēghasaṅkāśōvavṛdhēmārutātmajaḥ ॥ 45 ॥

padbhyāntuśailamāpīḍyabaḍabāmukhavanmukham ।
vivṛtyōgrannanādōchchaistrāsayannivarākṣasān ॥ 46 ॥

tasyanānadyamānasyaśrutvāninadamadbhutam ।
laṅkāsthārākṣasāssarvē na śēkusspanditumbhayāt ॥ 47 ॥

namaskṛtvā'tharāmāyamārutirbhīmavikramaḥ ।
rāghavārthēparaṅkarmasamīhataparantapaḥ ॥ 48 ॥

sa puchChamudyamyabhujaṅgakalpaṃvinamyapṛṣṭhaṃśravaṇēnikuñchya ।
vivṛtyavaktrambaḍabāmukhābhamāpuphluvēvyōmanichaṇḍavēgaḥ ॥ 49 ॥

savṛkṣaṣaṇḍāṃstarasājahāraśailān śilāḥprākṛtavānarāṃścha ।
bāhūruvēgōddhatasampraṇunnāstēkṣīṇavēgāssalilēnipētuḥ ॥ 50 ॥

tauprasāryōragabhōgakalpaubhujaubhujaṅgārinikāśavīryaḥ ।
jagāmamērunnagarājamagyrandiśaḥprakarṣannivavāyusūnuḥ ॥ 51 ॥

sa sāgaraṅghūrṇitavīchimālantathābhṛśambhrāmitasarvasattvam ।
samīkṣamāṇassahasājagāmachakraṃyathāviṣṇukarāgramuktam ॥ 52 ॥

sa parvatānvṛkṣagavān sarāṃsinadīstaṭākānipurōttamāni ।
sphītān janāntānapisampravīkṣyajagāmavēgāpatitṛtulyavēgaḥ ॥ 53 ॥

ādityapathamāśrityajagāma sa gataklamaḥ ।
hanūmāṃstvaritōvīraḥpitṛtulyaparākramaḥ ॥ 54 ॥

javēnamahatāyuktōmārutirmārutōyathā ।
jagāmahariśārdūlōdiśaśśabdēnapūrayan ॥ 55 ॥

smmaranjāmbavatōvākyammārutirvātaraṃhasā ।
dadarśasahasāgatvāhimavantammahākapiḥ ॥ 56 ॥

nānāprasravaṇōpētannānākandaranirgharam ।
śvētābhrachayasaṅkāśaiśaśikharaiśchārudarśanaiḥ ॥ 57 ॥

śōbhitaṃvividhairvṛkṣairagamatparvatōttamam ।
sa taṃsamāsādyamahānagēndramatipravṛddhōttamaghōraśṛṅgam ।
dadarśapuṇyānimahāśramāṇisurarṣisaṅghōttamasēvitāni ॥ 58 ॥

sa brahmakōśaṃrajatālayaṃ cha śakrālayaṃrudraśarapramōkṣam ।
hayānanambrahmaśiraśchadīptandadarśavaivasvatakiṅkarāṃścha ॥ 59 ॥

vajrālayaṃ vaiśvaraṇālayaṃ cha ।
sūryaprabhaṃ sūryanibandhanaṃ cha ।
brahmāsanaṃ śaṅkarakārmukaṃ cha ।
dadarśa nābhiṃ cha vasundharāyāḥ ॥ 60 ॥

kailāsamagyraṃhimavachChilāṃ cha tatharṣabhaṅkāñchanaśailamagyram ।
sandīptasarvauṣadhisanpradīptandadarśasarvauṣadhiparvatēndram ॥ 61 ॥

sa taṃsamīkṣyānalaraśmidīptaṃvisiṣmiyēvāsavadūtasūnuḥ ।
āvṛtyatañchauṣadhiparvatēndrantatrauṣadhīnāṃvichayañchakāra ॥ 62 ॥

sayōjanasahasrāṇisamatītyamahākapiḥ ।
divyauṣadhidharaṃśailaṃvyacharanmārutātmajaḥ ॥ 63 ॥

mahauṣadhyastatassarvāstasmin parvatasattamē ।
vijñāyārthinamāyāntantatōjagmuradarśanam ॥ 64 ॥

sa tāmahātmāhanumānapaśyaṃśchukōpakōpāchchabhṛśannanāda ।
amṛṣyamāṇō'naginikāśachakṣurmahīdharēndrantamuvāchavākyam ॥ 65 ॥

kīmētadēvaṃsuviniśchitantēyadrāghavēnāsikṛtānukampa ।
paśyādyamadbāhubalābhibhūtōvikīrṇamātmānamathōnagēndra ॥ 66 ॥

sa tasyaśṛṅgaṃsanagaṃsanāgaṃsakāñchanandhātusahasrajuṣṭam ।
vikīrṇakūṭañjvalitāgrasānumpragṛhyavēgātsahasōnmamātha ॥ 67 ॥

satasamutpāṭyakhamutpapātavitrāsyalōkān sasurāsurēndrān ।
saṃstūyamānaḥkhacharairanēkairjagāmavēgādgaruḍōgravēgaḥ ॥ 68 ॥

sa bhāskarādhvānamanuprapannastambhāskarābhaṃśikharampragṛhya ।
babhautadābhāskarasannikāśōravēssamīpēpratibhāskarābhaḥ ॥ 69 ॥

sa tēnaśailēnabhṛśaṃrarājaśailōpamōgandhavahātmajastu ।
sahasradhārēṇasapāvakēnachakrēṇakhēviṣṇurivārpitēna ॥ 70 ॥

taṃvānarāḥprēkṣyavinēduruchchaissatānapiprēkṣyamudānanāda ।
tēṣāṃsamudhghuṣṭaravanniśamyalaṅkālayābhīmataraṃvinēduḥ ॥ 71 ॥

tatōmahātmānipapātatasmin śailōttamēvānarasainyamathyē ।
haryuttamēbhyaśaśirasā'bhivādyavibhīṣaṇantatra sa sasvajē cha ॥ 72 ॥

tāvapyubhaumānuṣarājaputrautaṅgandhamāghrāyamahauṣadhīnām ।
babhūvatustatratadāviśalyāvuttasthuranyē cha haripravīrāḥ ॥ 73 ॥

sarvēviśalyāvirujāḥkṣaṇēnaharipravīrāśchahatāśchayēsyuḥ ।
gandhēnatāsāmpravarauṣadhīnāṃsuptāniśāntēṣvivasamprabuddhāḥ ॥ 74 ॥

dāprabhṛtilaṅkāyāṃyudhyantēharirākṣasāḥ ।
tadāprabhṛtimānārthamājñayārāvaṇasya cha ॥ 75 ॥

yēhanyantēraṇētatrarākṣasāḥkapikuñjaraiḥ ।
hatāhatāstukṣipyantēsarvaēvatusāgarē ॥ 76 ॥

tatōharirgandhavahātmajastutamōṣadhīśailamudagravēgaḥ ।
nināyavēgāddhimavantamēvapunaścharāmēṇasamājagāma ॥ 77 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē yuddhakāṇḍē chatuḥsaptatitamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: