શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ સપ્તવિંશસ્સર્ગઃ ।
અભિષિક્તે તુ સુગ્રીવે પ્રવિષ્ટે વાનરે ગુહામ્ ।
આજગામ સહ ભ્રાત્રા રામઃ પ્રસ્રવણં ગિરિમ્ ॥ 1 ॥
શાર્દૂલમૃગસંઘુષ્ટં સિંહૈર્ભીમરવૈર્વૃતમ્ ।
નાનાગુલ્મલતાગૂઢં બહુપાદપસંકુલમ્ ॥ 2 ॥
ઋક્ષવાનરગોપુચ્છૈર્માર્જારૈશ્ચ નિષેવિતમ્ ।
મેઘરાશિનિભં શૈલં નિત્યં શુચિજલાશયમ્ ॥ 3 ॥
તસ્ય શૈલસ્ય શિખરે મહતીમાયતાં ગુહામ્ ।
પ્રત્યગૃહ્ણત વાસાર્થં રામસ્સૌમિત્રિણા સહ ॥ 4 ॥
કૃત્વા ચ સમયં રામસ્સુગ્રીવેણ સહાનઘઃ ।
કાલયુક્તં મહદ્વાક્યમુવાચ રઘુનંદનઃ ॥ 5 ॥
વિનીતં ભ્રાતરં ભ્રાતા લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્ ।
ઇયં ગિરિગુહા રમ્યા વિશાલા યુક્તમારુતા ।
અસ્યાં વત્સ્યામ સૌમિત્રે વર્ષરાત્રમરિંદમ ॥ 6 ॥
ગિરિશૃંગમિદં રમ્યમુન્નતં પાર્થિવાત્મજ ॥ 7 ॥
શ્વેતાભિઃ કૃષ્ણતામ્રાભિશ્શિલાભિરુપશોભિતમ્ ।
નાનાધાતુસમાકીર્ણં દરીનિર્ઝરશોભિતમ્ ॥ 8 ॥
વિવિધૈર્વૃક્ષષંડૈશ્ચ ચારુચિત્રલતાયુતમ્ ।
નાનાવિહગસંઘુષ્ટં મયૂરરવનાદિતમ્ ॥ 9 ॥
માલતીકુંદગુલ્મૈશ્ચ સિંધુવારૈશ્શિરીષકૈઃ ।
કદંબાર્જુનસર્જૈશ્ચ પુષ્પિતૈરુપશોભિતમ્ ॥ 10 ॥
ઇયં ચ નલિની રમ્યા ફુલ્લપંકજમંડિતા ।
નાતિદૂરે ગુહાયાનૌ ભવિષ્યતિ નૃપાત્મજ ॥ 11 ॥
પ્રાગુદક્પ્રવણે દેશે ગુહા સાધુ ભવિષ્યતિ ।
પશ્ચાચ્ચૈવોન્નતા સૌમ્ય નિવાતેયં ભવિષ્યતિ ॥ 12 ॥
ગુહાદ્વારે ચ સૌમિત્રે શિલા સમતલા શુભા ।
શ્લક્ષ્ણા ચૈવાયતા ચૈવ ભિન્નાંજનચયોપમા ॥ 13 ॥
ગિરિશૃંગમિદં તાત પશ્ય ચોત્તરતઃ શુભમ્ ।
ભિન્નાંજનચયાકારમંભોધરમિવોત્થિતમ્ ॥ 14 ॥
દક્ષિણસ્યામપિ દિશિ સ્થિતં શ્વેતમિવાપરમ્ ।
કૈલાસશિખરપ્રખ્યં નાનાધાતુવિભૂષિતમ્ ॥ 15 ॥
પ્રાચીનવાહિનીં ચૈવ નદીં ભૃશમકર્દમામ્ ।
ગુહાયાઃ પૂર્વતઃ પશ્ય ત્રિકૂટે જાહ્નવીમિવ ॥ 16 ॥
ચંદનૈસ્તિલકૈસ્તાલૈસ્તમાલૈરતિમુક્તકૈઃ ।
પદ્મકૈઃ સરલૈશ્ચૈવ અશોકૈશ્ચૈવ શોભિતામ્ ॥ 17 ॥
વાનીરૈસ્તિમિશૈશ્ચૈવ વકુલૈઃ કેતકૈર્ધવૈઃ ।
હિંતાલૈસ્તિનિશૈર્નીપૈર્વેત્રકૈઃ કૃતમાલકૈઃ ॥ 18 ॥
તીરજૈશ્શોભિતા ભાતિ નાનારૂપૈ સ્તતસ્તતઃ ।
વસનાભરણોપેતા પ્રમદેવાભ્યલંકૃતા ॥ 19 ॥
શતશઃ પક્ષિસંઘૈશ્ચ નાનાનાદૈર્વિનાદિતા ।
એકૈકમનુરક્તૈશ્ચ ચક્રવાકૈરલંકૃતા ॥ 20 ॥
પુલિનૈરતિરમ્યૈશ્ચ હંસસારસસેવિતૈઃ ।
પ્રહસંતીવભાત્યેષા નારી સર્વવિભૂષિતા ॥ 21 ॥
ક્વચિન્નીલોત્પલૈશ્છન્ના ભાતિ રક્તોત્પલૈઃ ક્વચિત્ ।
ક્વચિદાભાતિ શુક્લૈશ્ચ દિવ્યૈઃ કુમુદકુટ્મલૈઃ ॥ 22 ॥
પારિપ્લવશતૈર્જુષ્ટા બર્હિક્રૌંચવિનાદિતા ।
રમણીયા નદી સૌમ્ય મુનિસંઘૈર્નિષેવિતા ॥ 23 ॥
પશ્ય ચંદનવૃક્ષાણાં પંક્તીસ્સુરચિતા ઇવ ।
કકુભાનાં ચ દૃશ્યંતે મનસેવોદિતાસ્સમમ્ ॥ 24 ॥
અહો સુરમણીયોઽયં દેશશ્શત્રુનિષૂદન ।
દૃઢં રંસ્યાવ સૌમિત્રે સાધ્વત્ર નિવસાવહૈ ॥ 25 ॥
ઇતશ્ચ નાતિદૂરે સા કિષ્કિંધા ચિત્રકાનના ।
સુગ્રીવસ્ય પુરી રમ્યા ભવિષ્યતિ નૃપાત્મજ ॥ 26 ॥
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષશ્શ્રૂયતે જયતાં વર ।
નર્દતાં વાનરાણાં ચ મૃદંગાડંબરૈ સ્સહ ॥ 27 ॥
લબ્ધ્વા ભાર્યાં કપિવરઃ પ્રાપ્ય રાજ્યં સુહૃદ્વૃતઃ ।
ધ્રુવં નંદતિ સુગ્રીવસ્સંપ્રાપ્ય મહતીં શ્રિયમ્ ॥ 28 ॥
ઇત્યુક્ત્વા ન્યવસત્તત્ર રાઘવસ્સહલક્ષ્મણઃ ।
બહુદૃશ્યદરીકુંજે તસ્મિન્પ્રસ્રવણે ગિરૌ ॥ 29 ॥
સુસુખેઽપિ બહુદ્રવ્યે તસ્મિન્હિ ધરણીધરે ।
વસતસ્તસ્ય રામસ્ય રતિરલ્પાપિના ભવેત્ ॥ 30 ॥
હૃતાં હિ ભાર્યાં સ્મરતઃ પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસીમ્ ।
ઉદયાભ્યુદિતં દૃષ્ટ્વા શશાંકં ચ વિશેષતઃ ॥ 31 ॥
આવિવેશ ન તં નિદ્રા નિશાસુ શયનં ગતમ્ ।
તત્સમુત્થેન શોકેન બાષ્પોપહતચેતસમ્ ॥ 32 ॥
તં શોચમાનં કાકુત્સ્થં નિત્યં શોકપરાયણમ્ ।
તુલ્યદુઃખોઽબ્રવીદ્ભ્રાતા લક્ષ્મણોઽનુનયન્વચઃ ॥ 33 ॥
અલં વીર વ્યથાં ગત્વા ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ ।
શોચતો વ્યવસીદંતિ સર્વાર્થા વિદિતં હિ તે ॥ 34 ॥
ભવાન્ક્રિયાપરો લોકે ભવાન્ દેવપરાયણઃ ।
આસ્તિકો ધર્મશીલશ્ચ વ્યવસાયી ચ રાઘવ ॥ 35 ॥
ન હ્યવ્યવસિતશ્શત્રું રાક્ષસં તં વિશેષતઃ ।
સમર્થસ્ત્વં રણે હંતું વિક્રમૈર્જિહ્મકારિણમ્ ॥ 36 ॥
સમુન્મૂલય શોકં ત્વં વ્યવસાયં સ્થિરં કુરુ ।
તતસ્સપરિવારં તં નિર્મૂલં કુરુ રાક્ષસમ્ ॥ 37 ॥
પૃથિવીમપિ કાકુત્સ્થ સસાગરવનાચલામ્ ।
પરિવર્તયિતું શક્તઃ કિમંગપુન રાવણમ્ ॥ 38 ॥
શરત્કાલં પ્રતીક્ષસ્વ પ્રાવૃટ્કાલોઽયમાગતઃ ।
તતસ્સરાષ્ટ્રં સગણં રાવણં ત્વં વધિષ્યસિ ॥ 39 ॥
અહં તુ ખલુ તે વીર્યં પ્રસુપ્તં પ્રતિબોધયે ।
દીપ્સૈરાહુતિભિઃ કાલે ભસ્મચ્છન્નમિવાનલમ્ ॥ 40 ॥
લક્ષ્મણસ્ય તુ તદ્વાક્યં પ્રતિપૂજ્ય હિતં શુભમ્ ।
રાઘવસ્સુહૃદં સ્નિગ્ધમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 41 ॥
વાચ્યં યદનુરક્તેન સ્નિગ્ધેન ચ હિતેન ચ ।
સત્યવિક્રમયુક્તેન તદુક્તં લક્ષ્મણ ત્વયા ॥ 42 ॥
એષ શોકઃ પરિત્યક્તસ્સર્વકાર્યાવસાદકઃ ।
વિક્રમેષ્વપ્રતિહતં તેજઃ પ્રોત્સાહયામ્યહમ્ ॥ 43 ॥
શરત્કાલં પ્રતીક્ષિષ્યે સ્થિતોઽસ્મિ વચને તવ ।
સુગ્રીવસ્ય નદીનાં ચ પ્રસાદમનુપાલયન્ ॥ 44 ॥
ઉપકારેણ વીરસ્તુ પ્રતીકારેણ યુજ્યતે ।
અકૃતજ્ઞોઽપ્રતિકૃતો હંતિ સત્ત્વવતાં મનઃ ॥ 45 ॥
અથૈવ મુક્તઃપ્રણિધાય લક્ષ્મણઃ કૃતાંજલિસ્તત્પ્રતિપૂજ્ય ભાષિતમ્ ।
ઉવાચ રામં સ્વભિરામદર્શનં પ્રદર્શયંદર્શનમાત્મનશ્શુભમ્ ॥ 46 ॥
યથોક્તમેતત્તવ સર્વમીપ્સિતં નરેંદ્ર કર્તા ન ચિરાદ્ધરીશ્વરઃ ।
શરત્પ્રતીક્ષઃ ક્ષમતામિમં ભવાન્ જલપ્રપાતં રિપુનિગ્રહે ધૃતઃ ॥ 47 ॥
નિયમ્ય કોપં પ્રતિપાલ્યતાં શરત્ ક્ષમસ્વ માસાં શ્ચતુરો મયા સહ ।
વસાચલેઽસ્મિન્મૃગરાજસેવિતે સંવર્ધયન્ શત્રુવધે સમુદ્યમમ્ ॥ 48 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે સપ્તવિંશસ્સર્ગઃ ॥
