śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha saptaviṃśassargaḥ ।
abhiṣiktē tu sugrīvē praviṣṭē vānarē guhām ।
ājagāma saha bhrātrā rāmaḥ prasravaṇaṃ girim ॥ 1 ॥
śārdūlamṛgasaṅghuṣṭaṃ siṃhairbhīmaravairvṛtam ।
nānāgulmalatāgūḍhaṃ bahupādapasaṅkulam ॥ 2 ॥
ṛkṣavānaragōpuchChairmārjāraiścha niṣēvitam ।
mēgharāśinibhaṃ śailaṃ nityaṃ śuchijalāśayam ॥ 3 ॥
tasya śailasya śikharē mahatīmāyatāṃ guhām ।
pratyagṛhṇata vāsārthaṃ rāmassaumitriṇā saha ॥ 4 ॥
kṛtvā cha samayaṃ rāmassugrīvēṇa sahānaghaḥ ।
kālayuktaṃ mahadvākyamuvācha raghunandanaḥ ॥ 5 ॥
vinītaṃ bhrātaraṃ bhrātā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam ।
iyaṃ giriguhā ramyā viśālā yuktamārutā ।
asyāṃ vatsyāma saumitrē varṣarātramarindama ॥ 6 ॥
giriśṛṅgamidaṃ ramyamunnataṃ pārthivātmaja ॥ 7 ॥
śvētābhiḥ kṛṣṇatāmrābhiśśilābhirupaśōbhitam ।
nānādhātusamākīrṇaṃ darīnirjharaśōbhitam ॥ 8 ॥
vividhairvṛkṣaṣaṇḍaiścha chāruchitralatāyutam ।
nānāvihagasaṅghuṣṭaṃ mayūraravanāditam ॥ 9 ॥
mālatīkundagulmaiścha sindhuvāraiśśirīṣakaiḥ ।
kadambārjunasarjaiścha puṣpitairupaśōbhitam ॥ 10 ॥
iyaṃ cha nalinī ramyā phullapaṅkajamaṇḍitā ।
nātidūrē guhāyānau bhaviṣyati nṛpātmaja ॥ 11 ॥
prāgudakpravaṇē dēśē guhā sādhu bhaviṣyati ।
paśchāchchaivōnnatā saumya nivātēyaṃ bhaviṣyati ॥ 12 ॥
guhādvārē cha saumitrē śilā samatalā śubhā ।
ślakṣṇā chaivāyatā chaiva bhinnāñjanachayōpamā ॥ 13 ॥
giriśṛṅgamidaṃ tāta paśya chōttarataḥ śubham ।
bhinnāñjanachayākāramambhōdharamivōtthitam ॥ 14 ॥
dakṣiṇasyāmapi diśi sthitaṃ śvētamivāparam ।
kailāsaśikharaprakhyaṃ nānādhātuvibhūṣitam ॥ 15 ॥
prāchīnavāhinīṃ chaiva nadīṃ bhṛśamakardamām ।
guhāyāḥ pūrvataḥ paśya trikūṭē jāhnavīmiva ॥ 16 ॥
chandanaistilakaistālaistamālairatimuktakaiḥ ।
padmakaiḥ saralaiśchaiva aśōkaiśchaiva śōbhitām ॥ 17 ॥
vānīraistimiśaiśchaiva vakulaiḥ kētakairdhavaiḥ ।
hintālaistiniśairnīpairvētrakaiḥ kṛtamālakaiḥ ॥ 18 ॥
tīrajaiśśōbhitā bhāti nānārūpai statastataḥ ।
vasanābharaṇōpētā pramadēvābhyalaṅkṛtā ॥ 19 ॥
śataśaḥ pakṣisaṅghaiścha nānānādairvināditā ।
ēkaikamanuraktaiścha chakravākairalaṅkṛtā ॥ 20 ॥
pulinairatiramyaiścha haṃsasārasasēvitaiḥ ।
prahasantīvabhātyēṣā nārī sarvavibhūṣitā ॥ 21 ॥
kvachinnīlōtpalaiśChannā bhāti raktōtpalaiḥ kvachit ।
kvachidābhāti śuklaiścha divyaiḥ kumudakuṭmalaiḥ ॥ 22 ॥
pāriplavaśatairjuṣṭā barhikrauñchavināditā ।
ramaṇīyā nadī saumya munisaṅghairniṣēvitā ॥ 23 ॥
paśya chandanavṛkṣāṇāṃ paṅktīssurachitā iva ।
kakubhānāṃ cha dṛśyantē manasēvōditāssamam ॥ 24 ॥
ahō suramaṇīyō'yaṃ dēśaśśatruniṣūdana ।
dṛḍhaṃ raṃsyāva saumitrē sādhvatra nivasāvahai ॥ 25 ॥
itaścha nātidūrē sā kiṣkindhā chitrakānanā ।
sugrīvasya purī ramyā bhaviṣyati nṛpātmaja ॥ 26 ॥
gītavāditranirghōṣaśśrūyatē jayatāṃ vara ।
nardatāṃ vānarāṇāṃ cha mṛdaṅgāḍambarai ssaha ॥ 27 ॥
labdhvā bhāryāṃ kapivaraḥ prāpya rājyaṃ suhṛdvṛtaḥ ।
dhruvaṃ nandati sugrīvassamprāpya mahatīṃ śriyam ॥ 28 ॥
ityuktvā nyavasattatra rāghavassahalakṣmaṇaḥ ।
bahudṛśyadarīkuñjē tasminprasravaṇē girau ॥ 29 ॥
susukhē'pi bahudravyē tasminhi dharaṇīdharē ।
vasatastasya rāmasya ratiralpāpinā bhavēt ॥ 30 ॥
hṛtāṃ hi bhāryāṃ smarataḥ prāṇēbhyō'pi garīyasīm ।
udayābhyuditaṃ dṛṣṭvā śaśāṅkaṃ cha viśēṣataḥ ॥ 31 ॥
āvivēśa na taṃ nidrā niśāsu śayanaṃ gatam ।
tatsamutthēna śōkēna bāṣpōpahatachētasam ॥ 32 ॥
taṃ śōchamānaṃ kākutsthaṃ nityaṃ śōkaparāyaṇam ।
tulyaduḥkhō'bravīdbhrātā lakṣmaṇō'nunayanvachaḥ ॥ 33 ॥
alaṃ vīra vyathāṃ gatvā na tvaṃ śōchitumarhasi ।
śōchatō vyavasīdanti sarvārthā viditaṃ hi tē ॥ 34 ॥
bhavānkriyāparō lōkē bhavān dēvaparāyaṇaḥ ।
āstikō dharmaśīlaścha vyavasāyī cha rāghava ॥ 35 ॥
na hyavyavasitaśśatruṃ rākṣasaṃ taṃ viśēṣataḥ ।
samarthastvaṃ raṇē hantuṃ vikramairjihmakāriṇam ॥ 36 ॥
samunmūlaya śōkaṃ tvaṃ vyavasāyaṃ sthiraṃ kuru ।
tatassaparivāraṃ taṃ nirmūlaṃ kuru rākṣasam ॥ 37 ॥
pṛthivīmapi kākutstha sasāgaravanāchalām ।
parivartayituṃ śaktaḥ kimaṅgapuna rāvaṇam ॥ 38 ॥
śaratkālaṃ pratīkṣasva prāvṛṭkālō'yamāgataḥ ।
tatassarāṣṭraṃ sagaṇaṃ rāvaṇaṃ tvaṃ vadhiṣyasi ॥ 39 ॥
ahaṃ tu khalu tē vīryaṃ prasuptaṃ pratibōdhayē ।
dīpsairāhutibhiḥ kālē bhasmachChannamivānalam ॥ 40 ॥
lakṣmaṇasya tu tadvākyaṃ pratipūjya hitaṃ śubham ।
rāghavassuhṛdaṃ snigdhamidaṃ vachanamabravīt ॥ 41 ॥
vāchyaṃ yadanuraktēna snigdhēna cha hitēna cha ।
satyavikramayuktēna taduktaṃ lakṣmaṇa tvayā ॥ 42 ॥
ēṣa śōkaḥ parityaktassarvakāryāvasādakaḥ ।
vikramēṣvapratihataṃ tējaḥ prōtsāhayāmyaham ॥ 43 ॥
śaratkālaṃ pratīkṣiṣyē sthitō'smi vachanē tava ।
sugrīvasya nadīnāṃ cha prasādamanupālayan ॥ 44 ॥
upakārēṇa vīrastu pratīkārēṇa yujyatē ।
akṛtajñō'pratikṛtō hanti sattvavatāṃ manaḥ ॥ 45 ॥
athaiva muktaḥpraṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalistatpratipūjya bhāṣitam ।
uvācha rāmaṃ svabhirāmadarśanaṃ pradarśayandarśanamātmanaśśubham ॥ 46 ॥
yathōktamētattava sarvamīpsitaṃ narēndra kartā na chirāddharīśvaraḥ ।
śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṃ bhavān jalaprapātaṃ ripunigrahē dhṛtaḥ ॥ 47 ॥
niyamya kōpaṃ pratipālyatāṃ śarat kṣamasva māsāṃ śchaturō mayā saha ।
vasāchalē'sminmṛgarājasēvitē saṃvardhayan śatruvadhē samudyamam ॥ 48 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē saptaviṃśassargaḥ ॥