śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha aṣṭamassargaḥ ।
parituṣṭastu sugrīvastēna vākyēna vānaraḥ ।
lakṣmaṇasyāgratō rāmamidaṃ vachanamabravīt ॥ 1 ॥
sarvathā'hamanugrāhyō dēvatānāṃ na saṃśayaḥ ।
upapanna guṇōpētassakhā yasya bhavānmama ॥ 2 ॥
śakyaṃ khalu bhavēdrāma sahāyēna tvayā'nagha ।
surarājyamapi prāptuṃ svarājyaṃ kiṃ panaḥ prabhō ॥ 3 ॥
sō'haṃ sabhājyō bandhūnāṃ suhṛdāṃ chaiva rāghava ।
yasyāgnisākṣikaṃ mitraṃ labdhaṃ rāghavavaṃśajam ॥ 4 ॥
ahamapyanurūpastē vayasyō jñāsyasē śanaiḥ ।
na tu vaktuṃ samarthō'haṃ svayamātmagatānguṇān ॥ 5 ॥
mahātmanāṃ tu bhūyiṣṭhaṃ tvadvidhānāṃ kṛtātmanām ।
niśchalā bhavati prītirdhairyamātmavatāmiva ॥ 6 ॥
rajataṃ vā suvarṇaṃ vā vastrāṇyābharaṇāni cha ।
avibhaktāni sādhūnāmavagachChanti sādhavaḥ ॥ 7 ॥
āḍhyō vāpi daridrō vā duḥkhitassukhitō'pi vā ।
nirdōṣō vā sadōṣō vā vayasyaḥ paramā gatiḥ ॥ 8 ॥
dhanatyāgassukhatyāgō dēhatyāgō'pi vā punaḥ ।
vayasyārthē pravartantē snēhaṃ dṛṣṭavā tathāvidham ॥ 9 ॥
tattathētyabravīdrāmassugrīvaṃ priyavādinam ।
lakṣmaṇasyāgratō lakṣmyā vāsavasyēva dhīmataḥ ॥ 10 ॥
tatō rāmaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaṃ cha mahābalam ।
sugrīvassarvataśchakṣurvanē lōlamapātayat ॥ 11 ॥
sa dadarśa tatassālamavidūrē harīśvaraḥ ।
supuṣpamīṣatpatrāḍhyaṃ bhramarairupaśōbhitam ॥ 12 ॥
tasyaikāṃ parṇabahulāṃ bhaṅktvā śākhāṃ supuṣpitām ।
sālasyāstīrya sugrīvō niṣasāda sarāghavaḥ ॥ 13 ॥
tāvāsīnau tatō dṛṣṭvā hanūmānapi lakṣmaṇam ।
sālaśākhāṃ samutpāṭya vinītamupavēśayat ॥ 14 ॥
sukhōpaviṣṭaṃ rāmaṃ tu prasannamudadhiṃ yathā ।
phalapuṣpasamākīrṇē tasmin girivarōttamē ॥ 15 ॥
tataḥ prahṛṣṭassugrīvaślakṣṇaṃ madhurayā girā ।
uvācha praṇayādrāmaṃ harṣavyākulitākṣaram ॥ 16 ॥
ahaṃ vinikṛtō bhrātrā charāmyēṣa bhayārditaḥ ।
ṛṣyamūkaṃ girivaraṃ hṛtabhāryassuduḥkhitaḥ ॥ 17 ॥
sō'haṃ trastō bhayē magnō vasāmyudbhrāntachētanaḥ ।
vālinā nikṛtō bhrātrā kṛtavairaścha rāghava ॥ 18 ॥
vālinō mē bhayārtasya sarvalōkābhayaṅkara ।
mamāpi tvamanāthasya prasādaṃ kartumarhasi ॥ 19 ॥
ēvamuktastu tējasvī dharmajñō dharmavatsalaḥ ।
pratyuvācha sa kākutsthassugrīvaṃ prahasanniva ॥ 20 ॥
upakāraphalaṃ mitramapakārō'rilakṣaṇam ।
adyaiva taṃ haniṣyāmi tava bhāryāpahāriṇam ॥ 21 ॥
imē hi mē mahāvēgā patriṇastigmatējasaḥ ।
kārtikēyavanōdbhūtāśśarā hēmavibhūṣitāḥ ॥ 22 ॥
kaṅkapatraparichChannā mahēndrāśanisannibhāḥ ।
suparvāṇassutīkṣṇāgrāssarōṣā bhujagā iva ॥ 23 ॥
bhrātṛsañjñamamitraṃ tē vālinaṃ kṛtakilbiṣam ।
śarairvinihataṃ paśya vikīrṇamiva parvatam ॥ 24 ॥
rāghavasya vachaśśrutvā sugrīvō vāhinīpatiḥ ।
praharṣamatulaṃ lēbhē sādhu sādhviti chābravīt ॥ 25 ॥
rāma śōkābhibhūtō'haṃ śōkārtānāṃ bhavāngatiḥ ।
vayasya iti kṛtvā hi tvayyahaṃ paridēvayē ॥ 26 ॥
tvaṃ hi pāṇipradānēna vayasyō mē'gnisākṣikam ।
kṛtaḥ prāṇairbahumatassatyēnāpi śapāmi tē ॥ 27 ॥
vayasya iti kṛtvā cha visrabdhaḥ pravadāmyaham ।
duḥkhamantargataṃ yanmē manō harati nityaśaḥ ॥ 28 ॥
ētāvaduktvā vachanaṃ bāṣpadūṣitalōchanaḥ ।
bāṣpōpahatayā vāchā nōchchaiśśaknōti bhāṣitum ॥ 29 ॥
bāṣpavēgaṃ tu sahasā nadīvēgamivāgatam ।
dhārayāmāsa dhairyēṇa sugrīvō rāmasannidhau ॥ 30 ॥
sannigṛhya tu taṃ bāṣpaṃ pramṛjya nayanē śubhē ।
viniśśvasya cha tējasvī rāghavaṃ vākyamabravīt ॥ 31 ॥
purā'haṃ vālinā rāma rājyātsvādavarōpitaḥ ।
paruṣāṇi cha saṃśrāvya nirdhūtō'smi balīyasā ॥ 32 ॥
hṛtā bhāryā cha mē tēna prāṇēbhyō'pi garīyasī ।
suhṛdaścha madīyā yē saṃyatā bandhanēṣu tē ॥ 33 ॥
yatnavāṃścha suduṣṭātmā madvināśāya rāghava ।
bahuśastatprayuktāścha vānarā nihatā mayā ॥ 34 ॥
śaṅkayā tvētayā chēha dṛṣṭvā tvāmapi rāghava ।
nōpasarpāmyahaṃ bhītō bhayē sarvē hi bibhyati ॥ 35 ॥
kēvalaṃ hi sahāyā mē hanumatpramukhāstvimē ।
atō'haṃ dhārayāmyadya prāṇān kṛchChragatō'pi san ॥ 36 ॥
ētē hi kapayassnigdhā māṃ rakṣanti samantataḥ ।
saha gachChanti gantavyē nityaṃ tiṣṭhanti cha sthitē ॥ 37 ॥
saṅkṣēpastvēṣa mē rāma kimuktvā vistaraṃ hi tē ।
sa mē jyēṣṭhō ripurbhrātā vālī viśrutapauruṣaḥ ॥ 38 ॥
tadvināśāddhi mē duḥkhaṃ praṇaṣṭaṃ syādanantaram ।
sukhaṃ mē jīvitaṃ chaiva tadvināśanibandhanam ॥ 39 ॥
ēṣa mē rāma śōkāntaśśōkārtēna nivēditaḥ ।
duḥkhitassukhitō vāpi sakhyurnityaṃ sakhā gatiḥ ॥ 40 ॥
śrutvaitadvachanaṃ rāmassugrīvamidamabravīt ।
kiṃ nimittamabhūdvairaṃ śrōtumichChāmi tattvataḥ ॥ 41 ॥
sukhaṃ hi kāraṇaṃ śrutvā vairasya tava vānara ।
anantaraṃ vidhāsyāmi sampradhārya balābalam ॥ 42 ॥
balavān hi mamāmarṣaśśrutvā tvāmavamānitam ।
vartatē hṛdayōtkampī prāvṛḍvēga ivāmbhasaḥ ॥ 43 ॥
hṛṣṭaḥ kathaya visrabdhō yāvadārōpyatē dhanuḥ ।
sṛṣṭaścha hi mayā bāṇō nirastaścha ripustava ॥ 44 ॥
ēvamuktastu sugrīvaḥ kākutsthēna mahātmanā ।
praharṣamatulaṃ lēbhē chaturbhissaha vānaraiḥ ॥ 45 ॥
tataḥ prahṛṣṭavadanassugrīvō lakṣmaṇāgrajē ।
vairasya kāraṇaṃ tattvamākhyātumupachakramē ॥ 46 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē aṣṭamassargaḥ ॥