View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 5.48 Sundara Kanda - Sarga 48

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha aṣṭachatvāriṃśassargaḥ ।

tatastu rakṣōdhipatirmahātmā hanūmatākṣē nihatē kumārē ।
manassamādhāya sadēvakalpaṃ samādidēśēndrajitaṃ sarōṣaḥ ॥ 1 ॥

tvamastravichChastravidāṃ variṣṭhassurāsurāṇāmapi śōkadātā ।
surēṣu sēndrēṣu cha dṛṣṭakarmā pitāmahārādhanasañchitāstraḥ ॥ 2 ॥

tavāstrabalamāsādya sasurāḥ samarudgaṇāḥ ।
na śēkussamarē sthātuṃ surēśvarasamāśritāḥ ॥ 3 ॥

na kaśchittriṣu lōkēṣu saṃyugēna gataśramaḥ ।
bhujavīryābhiguptaścha tapasā chābhirakṣitaḥ ॥ 4 ॥

dēśakālavibhāgajñastvamēva matisattamaḥ ।
na tē'styaśakyaṃ samarēṣu karmaṇā na tē'styakāryaṃ matipūrvamantraṇē ।
na sō'sti kaśchittriṣu saṅgrahēṣu vai na vēda yastē'strabalaṃ balaṃ cha tē ॥ 5 ॥

mamānurūpaṃ tapasō balaṃ cha tē parākramaśchāstrabalaṃ cha saṃyugē ।
na tvāṃ samāsādya raṇāvamardē manaśśramaṃ gachChati niśchitārtham ॥ 6 ॥

nihatāḥ kiṅkarāssarvē jambumālī cha rākṣasaḥ ।
amātyaputrā vīrāścha pañcha sēnāgrayāyinaḥ ॥ 7 ॥

balāni susamṛddhāni sāśvanāgarathāni cha ।
sahōdarastē dayitaḥ kumārō'kṣaścha sūditaḥ ॥ 8 ॥

na hi tēṣvēva mē sārō yastvayyariniṣūdana ।
idaṃ hi dṛṣṭvā matimanmahadbalaṃ kapēḥ prabhāvaṃ cha parākramaṃ cha ।
tvamātmanaśchāpi samīkṣya sāraṃ kuruṣva vēgaṃ svabalānurūpam ॥ 9 ॥

balāvamarthastayi sannikṛṣṭē yathā gatē śāmyati śāntaśatrau ।
tathā samīkṣyātmabalaṃ paraṃ cha samārabhasvāstravidāṃ variṣṭha ॥ 10 ॥

na vīrasēnā gaṇaśōchyavanti na vajramādāya viśālasāram ।
na mārutasyāsya gatēḥ pramāṇaṃ na chāgnikalpaḥ karaṇēna hantum ॥ 11 ॥

tamēvamarthaṃ prasamīkṣya samyak svakarmasāmyāddhi samāhitātmā ।
smaraṃścha divyaṃ dhanuṣō'stravīryaṃ vrajākṣataṃ karma samārabhasva ॥ 12 ॥

na khalviyaṃ matiśśrēṣṭhā yattvāṃ samprēṣayāmyaham ।
iyaṃ cha rājadharmāṇāṃ kṣatriyasya matirmatā ॥ 13 ॥

nānāśastrēṣu saṅgrāmē vaiśāradyamarindama ।
avaśyamēva bōddhavyaṃ kāmyaścha vijayō raṇē ॥ 14 ॥

tataḥ pitustadvachanaṃ niśamya pradakṣiṇaṃ dakṣasutaprabhāvaḥ ।
chakāra bhartāramadīnasattvō raṇāya vīraḥ pratipannabuddhiḥ ॥ 15 ॥

tatastai ssvagaṇairiṣṭairindrajit pratipūjitaḥ ।
yuddhōddhataḥ kṛtōtsāhassaṅgrāmaṃ pratyapadyata ॥ 16 ॥

śrīmānpadmapalāśākṣō rākṣasādhipatēssutaḥ ।
nirjagāma mahātējāssamudra iva parvasu ॥ 17 ॥

sa pakṣirājōpamatulyavēgai ।
rvyāḻaiśchaturbhiḥ sitatīkṣṇadamṣṭraiḥ ।
rathaṃ samāyuktamasamgavēgam ।
samārurōhēndrajidindrakalpaḥ ॥ 18 ॥

sa rathī dhanvināṃ śrēṣṭhaḥ śastrajñōstravidāṃ varaḥ ।
rathēnābhiyayau kṣipraṃ hanumānyatra sō'bhavat ॥ 19 ॥

sa tasya rathanirghōṣaṃ jyāsvanaṃ kārmukasya cha ।
niśamya harivīrō'sau samprahṛṣṭatarō'bhavat ॥ 20 ॥

sumahachchāpamādāya śitaśalyāṃścha sāyakān ।
hanumantamabhiprētya jagāma raṇapaṇḍitaḥ ॥ 21 ॥

tasmiṃstataḥ saṃyati jātaharṣē raṇāya nirgachChati chāpapāṇau ।
diśaścha sarvāḥ kaluṣā babhūvu rmṛgāścha raudrā bahudhā vinēduḥ ॥ 22 ॥

samāgatāstatra tu nāgayakṣā maharṣayaśchakracharāścha siddhāḥ ।
nabhassamāvṛtya cha pakṣisaṅghā vinēduruchchaiḥ paramaprahṛṣṭāḥ ॥ 23 ॥

āyāntaṃ sarathaṃ dṛṣṭvā tūrṇamindrajitaṃ kapiḥ ।
vinanāda mahānādaṃ vyavardhata cha vēgavān ॥ 24 ॥

indrajittu rathaṃ divyamāsthitaśchitrakārmukaḥ ।
dhanurviṣphārayāmāsa taṭidūrjitannissvanam ॥ 25 ॥

tatassamētāvatitīkṣṇavēgau mahābalau tau raṇanirviśaṅkau ।
kapiścha rakṣōdhipatēstanūjaḥ surāsurēndrāviva baddhavairau ॥ 26 ॥

sa tasya vīrasya mahārathasya dhanuṣmataḥ saṃyati sammatasya ।
śarapravēgaṃ vyahanatpravṛddha śchachāra mārgē piturapramēyaḥ ॥ 27 ॥

tataśśarānāyatatīkṣṇaśalyān supatriṇaḥ kāñchanachitrapuṅkhān ।
mumōcha vīraḥ paravīrahantā susannatān vajranipātavēgān ॥ 28 ॥

tatastu tatsyandananissvanaṃ cha mṛdaṅgabhērīpaṭahasvanaṃ cha ।
vikṛṣyamāṇasya cha kārmukasya niśamya ghōṣaṃ punarutpapāta ॥ 29 ॥

śarāṇāmantarēṣvāśu vyavartata mahākapiḥ ।
haristasyābhilakṣyasya mōghayanlakṣyasaṅgraham ॥ 30 ॥

śarāṇāmagratastasya punaḥ samabhivartata ।
prasārya hastau hanumānutpapātānilātmajaḥ ॥ 31 ॥

tāvubhau vēgasampannau raṇakarmaviśāradau ।
sarvabhūtamanōgrāhi chakraturyuddhamuttamam ॥ 32 ॥

hanumatō vēda na rākṣasō'ntaraṃ na mārutistasya mahātmanō'ntaram ।
parasparaṃ nirviṣahau babhūvatuḥ samētya tau dēvasamānavikramau ॥ 33 ॥

tatastu lakṣyē sa vihanyamānē śarēṣvamōghēṣu cha sampatatsu ।
jagāma chintāṃ mahatīṃ mahātmā samādhisaṃyōgasamāhitātmā ॥ 34 ॥

tatō matiṃ rākṣasarājasūnu śchakāra tasmin harivīramukhyē ।
avadhyatāṃ tasya kapēssamīkṣya kathaṃ nigachChēditi nigrahārtham ॥ 35 ॥

tataḥ paitāmahaṃ vīraḥ sō'stramastravidāṃ varaḥ ।
sandadhē sumahattējāḥ taṃ haripravaraṃ prati ॥ 36 ॥

avadhyō'yamiti jñātvā tamastrēṇāstratattvavit ।
nijagrāha mahābāhurmārutātmajamindrajit ॥ 37 ॥

tēna baddhastatō'strēṇa rākṣasēna sa vānaraḥ ।
abhavannirvichēṣṭaścha papāta sa mahītalē ॥ 38 ॥

tatō'tha buddhvā sa tadastrabandhaṃ prabhōḥ prabhāvādvigatātmavēgaḥ ।
pitāmahānugrahamātmanaścha vichintayāmāsa haripravīraḥ ॥ 39 ॥

tata ssvāyambuvairmantrairbrahmāstramabhimantritam ।
hanumāṃśchintayāmāsa varadānaṃ pitāmahāt ॥ 40 ॥

na mē'strabandhasya cha śaktirasti vimōkṣaṇē lōkagurōḥ prabhāvāt ।
ityēva matvā vihitō'strabandhō mayātmayōnēranuvartitavyaḥ ॥ 41 ॥

sa vīryamastrasya kapirvichārya pitāmahānugrahamātmanaścha ।
vimōkṣaśaktiṃ parichintayitvā pitāmahājñāmanuvartatē sma ॥ 42 ॥

astrēṇāpi hi baddhasya bhayaṃ mama na jāyatē ।
pitāmahamahēndrābhyāṃ rakṣitasyānilēna cha ॥ 43 ॥

grahaṇē chāpi rakṣōbhirmahanmē guṇadarśanam ।
rākṣasēndrēṇa saṃvādastasmādgṛhṇantu māṃ parē ॥ 44 ॥

sa niśchitārthaḥ paravīrahantā samīkṣyakārī vinivṛttachēṣṭaḥ ।
paraiḥ prasahyābhigatairnigṛhya nanāda taistraiḥ paribhartsyamānaḥ ॥ 45 ॥

tatastaṃ rākṣasā dṛṣṭvā nirvichēṣṭamarindamam ।
babandhuśśaṇavalkaiścha drumachīraiścha saṃhataiḥ ॥ 46 ॥

sa rōchayāmāsa paraiścha bandhanaṃ prasahya vīrairabhinigrahaṃ cha ।
kautūhalānmāṃ yadi rākṣasēndrō draṣṭuṃ vyavasyēditi niśchitārthaḥ ॥ 47 ॥

sa baddhastēna valkēna vimuktō'strēṇa vīryavān ।
astrabandhaḥ sa chānyaṃ hi na bandhamanuvartatē ॥ 48 ॥

athēndrajittu drumachīrabaddhaṃ vichārya vīraḥ kapisattamaṃ tam ।
vimuktamastrēṇa jagāma chintāṃ nānyēna baddhō hyanuvartatē'stram ॥ 49 ॥

ahō mahatkarma kṛtaṃ nirarthakamkaṃ na rākṣasairmantragatirvimṛṣṭā ।
punaścha mantrē vihatē'stramanyatpravartatē saṃśayitā ssmasarvē ॥ 50 ॥

astrēṇa hanumānmuktō nātmānamavabudhyata ।
kṛṣyamāṇastu rakṣōbhi stauścha bandhairnipīḍitaḥ ॥ 51 ॥

hanyamānastataḥ krūrai rākṣasaiḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ ।
samīpaṃ rākṣasēndrasya prākṛṣyata sa vānaraḥ ॥ 52 ॥

athēndrajittaṃ prasamīkṣya muktamastrēṇa baddhaṃ drumachīrasūtraiḥ ।
nyadarśayattatra mahābalaṃ taṃ haripravīraṃ sagaṇāya rājñē ॥ 53 ॥

taṃ mattamiva mātaṅgaṃ baddhaṃ kapivarōttamam ।
rākṣasā rākṣasēndrāya rāvaṇāya nyavēdayan ॥ 54 ॥

kō'yaṃ kasya kutōvātra kiṃ kāryaṃ kō vyapāśrayaḥ ।
iti rākṣasavīrāṇāṃ tatra sañjajñirē kathāḥ ॥ 55 ॥

hanyatāṃ dahyatāṃ vāpi bhakṣyatāmiti chāparē ।
rākṣasāstatra saṅkruddhāḥ parasparamathābruvan ॥ 56 ॥

atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣōdhipapādamūlē ।
dadarśa rājñaḥ parichāravṛddhān gṛhaṃ mahāratnavibhūṣitaṃ cha ॥ 57 ॥

sa dadarśa mahātējā rāvaṇaḥ kapisattamam ।
rakṣōbhirvikṛtākāraiḥ kṛṣyamāṇamitastataḥ ॥ 58 ॥

rākṣasādhipatiṃ chāpi dadarśa kapisattamaḥ ।
tējōbalasamāyuktaṃ tapantamiva bhāskaram ॥ 59 ॥

sarōṣasamvartitatāmradṛṣṭirdaśānanastaṃ kapimanvavēkṣya ।
athōpaviṣṭān kulaśīlavṛddhān samādiśattaṃ prati mantrimukhyān ॥ 60 ॥

yathākramaṃ taissa kapirvipṛṣṭaḥ kāryārthamardhasya cha mūlamādau ।
nivēdayāmāsa harīśvarasya dūtaḥ sakāśādahamāgatō'smi ॥ 61 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē aṣṭachatvāriṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: