śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē sundarakāṇḍam ।
atha aṣṭachatvāriṃśassargaḥ ।
tatastu rakṣōdhipatirmahātmā hanūmatākṣē nihatē kumārē ।
manassamādhāya sadēvakalpaṃ samādidēśēndrajitaṃ sarōṣaḥ ॥ 1 ॥
tvamastravichChastravidāṃ variṣṭhassurāsurāṇāmapi śōkadātā ।
surēṣu sēndrēṣu cha dṛṣṭakarmā pitāmahārādhanasañchitāstraḥ ॥ 2 ॥
tavāstrabalamāsādya sasurāḥ samarudgaṇāḥ ।
na śēkussamarē sthātuṃ surēśvarasamāśritāḥ ॥ 3 ॥
na kaśchittriṣu lōkēṣu saṃyugēna gataśramaḥ ।
bhujavīryābhiguptaścha tapasā chābhirakṣitaḥ ॥ 4 ॥
dēśakālavibhāgajñastvamēva matisattamaḥ ।
na tē'styaśakyaṃ samarēṣu karmaṇā na tē'styakāryaṃ matipūrvamantraṇē ।
na sō'sti kaśchittriṣu saṅgrahēṣu vai na vēda yastē'strabalaṃ balaṃ cha tē ॥ 5 ॥
mamānurūpaṃ tapasō balaṃ cha tē parākramaśchāstrabalaṃ cha saṃyugē ।
na tvāṃ samāsādya raṇāvamardē manaśśramaṃ gachChati niśchitārtham ॥ 6 ॥
nihatāḥ kiṅkarāssarvē jambumālī cha rākṣasaḥ ।
amātyaputrā vīrāścha pañcha sēnāgrayāyinaḥ ॥ 7 ॥
balāni susamṛddhāni sāśvanāgarathāni cha ।
sahōdarastē dayitaḥ kumārō'kṣaścha sūditaḥ ॥ 8 ॥
na hi tēṣvēva mē sārō yastvayyariniṣūdana ।
idaṃ hi dṛṣṭvā matimanmahadbalaṃ kapēḥ prabhāvaṃ cha parākramaṃ cha ।
tvamātmanaśchāpi samīkṣya sāraṃ kuruṣva vēgaṃ svabalānurūpam ॥ 9 ॥
balāvamarthastayi sannikṛṣṭē yathā gatē śāmyati śāntaśatrau ।
tathā samīkṣyātmabalaṃ paraṃ cha samārabhasvāstravidāṃ variṣṭha ॥ 10 ॥
na vīrasēnā gaṇaśōchyavanti na vajramādāya viśālasāram ।
na mārutasyāsya gatēḥ pramāṇaṃ na chāgnikalpaḥ karaṇēna hantum ॥ 11 ॥
tamēvamarthaṃ prasamīkṣya samyak svakarmasāmyāddhi samāhitātmā ।
smaraṃścha divyaṃ dhanuṣō'stravīryaṃ vrajākṣataṃ karma samārabhasva ॥ 12 ॥
na khalviyaṃ matiśśrēṣṭhā yattvāṃ samprēṣayāmyaham ।
iyaṃ cha rājadharmāṇāṃ kṣatriyasya matirmatā ॥ 13 ॥
nānāśastrēṣu saṅgrāmē vaiśāradyamarindama ।
avaśyamēva bōddhavyaṃ kāmyaścha vijayō raṇē ॥ 14 ॥
tataḥ pitustadvachanaṃ niśamya pradakṣiṇaṃ dakṣasutaprabhāvaḥ ।
chakāra bhartāramadīnasattvō raṇāya vīraḥ pratipannabuddhiḥ ॥ 15 ॥
tatastai ssvagaṇairiṣṭairindrajit pratipūjitaḥ ।
yuddhōddhataḥ kṛtōtsāhassaṅgrāmaṃ pratyapadyata ॥ 16 ॥
śrīmānpadmapalāśākṣō rākṣasādhipatēssutaḥ ।
nirjagāma mahātējāssamudra iva parvasu ॥ 17 ॥
sa pakṣirājōpamatulyavēgai ।
rvyāḻaiśchaturbhiḥ sitatīkṣṇadamṣṭraiḥ ।
rathaṃ samāyuktamasamgavēgam ।
samārurōhēndrajidindrakalpaḥ ॥ 18 ॥
sa rathī dhanvināṃ śrēṣṭhaḥ śastrajñōstravidāṃ varaḥ ।
rathēnābhiyayau kṣipraṃ hanumānyatra sō'bhavat ॥ 19 ॥
sa tasya rathanirghōṣaṃ jyāsvanaṃ kārmukasya cha ।
niśamya harivīrō'sau samprahṛṣṭatarō'bhavat ॥ 20 ॥
sumahachchāpamādāya śitaśalyāṃścha sāyakān ।
hanumantamabhiprētya jagāma raṇapaṇḍitaḥ ॥ 21 ॥
tasmiṃstataḥ saṃyati jātaharṣē raṇāya nirgachChati chāpapāṇau ।
diśaścha sarvāḥ kaluṣā babhūvu rmṛgāścha raudrā bahudhā vinēduḥ ॥ 22 ॥
samāgatāstatra tu nāgayakṣā maharṣayaśchakracharāścha siddhāḥ ।
nabhassamāvṛtya cha pakṣisaṅghā vinēduruchchaiḥ paramaprahṛṣṭāḥ ॥ 23 ॥
āyāntaṃ sarathaṃ dṛṣṭvā tūrṇamindrajitaṃ kapiḥ ।
vinanāda mahānādaṃ vyavardhata cha vēgavān ॥ 24 ॥
indrajittu rathaṃ divyamāsthitaśchitrakārmukaḥ ।
dhanurviṣphārayāmāsa taṭidūrjitannissvanam ॥ 25 ॥
tatassamētāvatitīkṣṇavēgau mahābalau tau raṇanirviśaṅkau ।
kapiścha rakṣōdhipatēstanūjaḥ surāsurēndrāviva baddhavairau ॥ 26 ॥
sa tasya vīrasya mahārathasya dhanuṣmataḥ saṃyati sammatasya ।
śarapravēgaṃ vyahanatpravṛddha śchachāra mārgē piturapramēyaḥ ॥ 27 ॥
tataśśarānāyatatīkṣṇaśalyān supatriṇaḥ kāñchanachitrapuṅkhān ।
mumōcha vīraḥ paravīrahantā susannatān vajranipātavēgān ॥ 28 ॥
tatastu tatsyandananissvanaṃ cha mṛdaṅgabhērīpaṭahasvanaṃ cha ।
vikṛṣyamāṇasya cha kārmukasya niśamya ghōṣaṃ punarutpapāta ॥ 29 ॥
śarāṇāmantarēṣvāśu vyavartata mahākapiḥ ।
haristasyābhilakṣyasya mōghayanlakṣyasaṅgraham ॥ 30 ॥
śarāṇāmagratastasya punaḥ samabhivartata ।
prasārya hastau hanumānutpapātānilātmajaḥ ॥ 31 ॥
tāvubhau vēgasampannau raṇakarmaviśāradau ।
sarvabhūtamanōgrāhi chakraturyuddhamuttamam ॥ 32 ॥
hanumatō vēda na rākṣasō'ntaraṃ na mārutistasya mahātmanō'ntaram ।
parasparaṃ nirviṣahau babhūvatuḥ samētya tau dēvasamānavikramau ॥ 33 ॥
tatastu lakṣyē sa vihanyamānē śarēṣvamōghēṣu cha sampatatsu ।
jagāma chintāṃ mahatīṃ mahātmā samādhisaṃyōgasamāhitātmā ॥ 34 ॥
tatō matiṃ rākṣasarājasūnu śchakāra tasmin harivīramukhyē ।
avadhyatāṃ tasya kapēssamīkṣya kathaṃ nigachChēditi nigrahārtham ॥ 35 ॥
tataḥ paitāmahaṃ vīraḥ sō'stramastravidāṃ varaḥ ।
sandadhē sumahattējāḥ taṃ haripravaraṃ prati ॥ 36 ॥
avadhyō'yamiti jñātvā tamastrēṇāstratattvavit ।
nijagrāha mahābāhurmārutātmajamindrajit ॥ 37 ॥
tēna baddhastatō'strēṇa rākṣasēna sa vānaraḥ ।
abhavannirvichēṣṭaścha papāta sa mahītalē ॥ 38 ॥
tatō'tha buddhvā sa tadastrabandhaṃ prabhōḥ prabhāvādvigatātmavēgaḥ ।
pitāmahānugrahamātmanaścha vichintayāmāsa haripravīraḥ ॥ 39 ॥
tata ssvāyambuvairmantrairbrahmāstramabhimantritam ।
hanumāṃśchintayāmāsa varadānaṃ pitāmahāt ॥ 40 ॥
na mē'strabandhasya cha śaktirasti vimōkṣaṇē lōkagurōḥ prabhāvāt ।
ityēva matvā vihitō'strabandhō mayātmayōnēranuvartitavyaḥ ॥ 41 ॥
sa vīryamastrasya kapirvichārya pitāmahānugrahamātmanaścha ।
vimōkṣaśaktiṃ parichintayitvā pitāmahājñāmanuvartatē sma ॥ 42 ॥
astrēṇāpi hi baddhasya bhayaṃ mama na jāyatē ।
pitāmahamahēndrābhyāṃ rakṣitasyānilēna cha ॥ 43 ॥
grahaṇē chāpi rakṣōbhirmahanmē guṇadarśanam ।
rākṣasēndrēṇa saṃvādastasmādgṛhṇantu māṃ parē ॥ 44 ॥
sa niśchitārthaḥ paravīrahantā samīkṣyakārī vinivṛttachēṣṭaḥ ।
paraiḥ prasahyābhigatairnigṛhya nanāda taistraiḥ paribhartsyamānaḥ ॥ 45 ॥
tatastaṃ rākṣasā dṛṣṭvā nirvichēṣṭamarindamam ।
babandhuśśaṇavalkaiścha drumachīraiścha saṃhataiḥ ॥ 46 ॥
sa rōchayāmāsa paraiścha bandhanaṃ prasahya vīrairabhinigrahaṃ cha ।
kautūhalānmāṃ yadi rākṣasēndrō draṣṭuṃ vyavasyēditi niśchitārthaḥ ॥ 47 ॥
sa baddhastēna valkēna vimuktō'strēṇa vīryavān ।
astrabandhaḥ sa chānyaṃ hi na bandhamanuvartatē ॥ 48 ॥
athēndrajittu drumachīrabaddhaṃ vichārya vīraḥ kapisattamaṃ tam ।
vimuktamastrēṇa jagāma chintāṃ nānyēna baddhō hyanuvartatē'stram ॥ 49 ॥
ahō mahatkarma kṛtaṃ nirarthakamkaṃ na rākṣasairmantragatirvimṛṣṭā ।
punaścha mantrē vihatē'stramanyatpravartatē saṃśayitā ssmasarvē ॥ 50 ॥
astrēṇa hanumānmuktō nātmānamavabudhyata ।
kṛṣyamāṇastu rakṣōbhi stauścha bandhairnipīḍitaḥ ॥ 51 ॥
hanyamānastataḥ krūrai rākṣasaiḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ ।
samīpaṃ rākṣasēndrasya prākṛṣyata sa vānaraḥ ॥ 52 ॥
athēndrajittaṃ prasamīkṣya muktamastrēṇa baddhaṃ drumachīrasūtraiḥ ।
nyadarśayattatra mahābalaṃ taṃ haripravīraṃ sagaṇāya rājñē ॥ 53 ॥
taṃ mattamiva mātaṅgaṃ baddhaṃ kapivarōttamam ।
rākṣasā rākṣasēndrāya rāvaṇāya nyavēdayan ॥ 54 ॥
kō'yaṃ kasya kutōvātra kiṃ kāryaṃ kō vyapāśrayaḥ ।
iti rākṣasavīrāṇāṃ tatra sañjajñirē kathāḥ ॥ 55 ॥
hanyatāṃ dahyatāṃ vāpi bhakṣyatāmiti chāparē ।
rākṣasāstatra saṅkruddhāḥ parasparamathābruvan ॥ 56 ॥
atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣōdhipapādamūlē ।
dadarśa rājñaḥ parichāravṛddhān gṛhaṃ mahāratnavibhūṣitaṃ cha ॥ 57 ॥
sa dadarśa mahātējā rāvaṇaḥ kapisattamam ।
rakṣōbhirvikṛtākāraiḥ kṛṣyamāṇamitastataḥ ॥ 58 ॥
rākṣasādhipatiṃ chāpi dadarśa kapisattamaḥ ।
tējōbalasamāyuktaṃ tapantamiva bhāskaram ॥ 59 ॥
sarōṣasamvartitatāmradṛṣṭirdaśānanastaṃ kapimanvavēkṣya ।
athōpaviṣṭān kulaśīlavṛddhān samādiśattaṃ prati mantrimukhyān ॥ 60 ॥
yathākramaṃ taissa kapirvipṛṣṭaḥ kāryārthamardhasya cha mūlamādau ।
nivēdayāmāsa harīśvarasya dūtaḥ sakāśādahamāgatō'smi ॥ 61 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē sundarakāṇḍē aṣṭachatvāriṃśassargaḥ ॥