śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha aṣṭāviṃśassargaḥ ।
sa tadā vālinaṃ hatvā sugrīvamabhiṣichya cha ।
vasanmālyavataḥ pṛṣṭhē rāmō lakṣmaṇamabravīt ॥ 1 ॥
ayaṃ sa kālassamprāptassamayō'dya jalāgamaḥ ।
sampaśya tvaṃ nabhō mēghaissaṃvṛtaṃ girisannibhaiḥ ॥ 2 ॥
navamāsadhṛtaṃ garbhaṃ bhāskarasya gabhastibhiḥ ।
pītvā rasaṃ samudrāṇāṃ dyauḥ prasūtē rasāyanam ॥ 3 ॥
śakyamambaramāruhya mēghasōpānapaṅktibhiḥ ।
kuṭajārjunamālābhiralaṅkartuṃ divākaram ॥ 4 ॥
sandhyārāgōtthitaistāmrairantēṣvadhika pāṇḍaraiḥ ।
snigdhairabhrapaṭachChēdairbaddhavraṇamivāmbaram ॥ 5 ॥
mandamāruta niśvāsaṃ sandhyāchandanarañjitam ।
āpāṇḍujaladaṃ bhāti kāmāturamivāmbaram ॥ 6 ॥
ēṣā gharmaparikliṣṭā navavāripariplutā ।
sītēva śōkasantaptā mahī bāṣpaṃ vimuñchati ॥ 7 ॥
mēghōdaravinirmuktāḥ kahlārasukhaśītalāḥ ।
śakyamañjalibhiḥ pātuṃ vātāḥ kētakigandhinaḥ ॥ 8 ॥
ēṣa phullārjunaśśailaḥ kētakairadhivāsitaḥ ।
sugrīva iva śāntārirdhārābhirabhiṣichyatē ॥ 9 ॥
mēghakṛṣṇājinadharāḥ dhārāyajñōpavītinaḥ ।
mārutāpūritaguhāḥ prādhītā iva parvatāḥ ॥ 10 ॥
kaśābhiriva haimībhirvidyudbhirivatāḍitam ।
antastsatanirghōṣaṃ savēdanamivāmbaram ॥ 11 ॥
nīlamēghāśritā vidyutsphurantī pratibhāti mā ।
sphurantī rāvaṇasyāṅkē vaidēhīva tapasvinī ॥ 12 ॥
imāstā manmathavatāṃ hitāḥ pratihatā diśaḥ ।
anuliptā iva ghanairnaṣṭagrahaniśākarāḥ ॥ 13 ॥
chidbāṣpābhisaṃruddhān varṣāgamasamutsukān ।
kuṭajānpaśya saumitrē puṣpitāngirisānuṣu ॥ 14 ॥
mama śōkābhibhūtasya kāmasandīpanān sthitān ।
rajaḥ praśāntaṃ sahimō'dya vāyu rnidāghadōṣaprasarāḥ praśāntāḥ ।
sthitā hi yātrā vasudhādhipānāṃ pravāsinō yānti narāssvadēśān ॥ 15 ॥
samprasthitā mānasavāsalubdhāḥ priyānvitāḥ samprati chakravākāḥ ।
abhīkṣṇavarṣōdakavikṣatēṣu yānāni mārgēṣu na sampatanti ॥ 16 ॥
kvachitprakāśaṃ kvachidaprakāśaṃ nabhaḥ prakīrṇāmbudharaṃ vibhāti ।
kvachitkvachitparvatasanniruddhaṃ rūpaṃ yathā śāntamahārṇavasya ॥ 17 ॥
vyāmiśritaṃ sārjakadambapuṣpai rnavaṃ jalaṃ parvatadhātutāmram ।
mayūrakēkābhiranuprayātaṃ śailāpagāśśīghrataraṃ vahanti ॥ 18 ॥
rasākulaṃ ṣaṭpadasannikāśaṃ prabhujyatē jambuphalaṃ prakāmam ।
anēkavarṇaṃ pavanāvadhūtaṃ bhūmau patatyāmraphalaṃ vipakvam ॥ 19 ॥
vidyutpatākāssabalākamālāḥ śailēndrakūṭākṛtisannikāśāḥ ।
garjanti mēghāḥ samudīrṇanādāḥ mattā gajēndrā iva saṃyugasthāḥ ॥ 20 ॥
varṣōdakāpyāyitaśādvalāni pravṛttanṛttōtsavabarhiṇāni ।
vanāni nirvṛṣṭavalāhakāni paśyāparāhṇēṣvadhikaṃ vibhānti ॥ 21 ॥
samudvahanta ssalilātibhāraṃ balākinō vāridharā nadantaḥ ।
mahatsu śṛṅgēṣu mahīdharāṇāṃ viśramya viśramya punaḥ prayānti ॥ 22 ॥
mēghābhikāmā parisampatantī sammōditā bhāti balākapaṅktiḥ ।
vātāvadhūtā varapauṇḍarīkī lambēva mālā rachitāmbarasya ॥ 23 ॥
bālēndragōpāntarachitritēna vibhāti bhūmirnavaśādvalēna ।
gātrānupṛktēna śukaprabhēṇa nārīva lākṣōkṣitakambalēna ॥ 24 ॥
nidrā śanaiḥ kēśavamabhyupaiti drutaṃ nadī sāgaramabhyupaiti ।
hṛṣṭā balākā ghanamabhyupaiti kāntā sakāmā priyamabhyupaiti ॥ 25 ॥
jātā vanāntāśśikhisampranṛttā jātāḥ kadambāḥ sakadambaśākhāḥ ।
jātā vṛṣā gōṣu samānakāmā jātā mahī sasyavanābhirāmā ॥ 26 ॥
vahanti varṣanti nadanti bhānti dhyāyanti nṛtyanti samāśvasanti ।
nadyō ghanā mattagajā vanāntāḥ priyāvihīnāśśikhinaḥ plavaṅgamāḥ ॥ 27 ॥
praharṣitāḥ kētakapuṣpagandha māghrāya hṛṣṭā vananirjharēṣu ।
prapātaśabdākulitā gajēndrā ssārdhaṃ mayūrai ssamadā nadanti ॥ 28 ॥
dhārānipātairabhihanyamānāḥ kadambaśākhāsu vilambamānāḥ ।
kṣaṇārjitaṃ puṣparasāvagāḍhaṃ śanairmadaṃ ṣaṭcharaṇāstyajanti ॥ 29 ॥
aṅgārachūrṇōtkarasannikāśaiḥ phalaissuparyāptarasaissamṛddhaiḥ ।
jambūdrumāṇāṃ pravibhānti śākhāḥ nilīyamānā iva ṣaṭpadaughaiḥ ॥ 30 ॥
taṭitpatākābhiralaṅkṛtānā mudīrṇagambhīramahāravāṇām ।
vibhānti rūpāṇi balāhakānāṃ raṇōdyatānāmiva vānaraṇānām ॥ 31 ॥
mārgānugaśśailavanānusārī samprasthitō mēgharavaṃ niśamya ।
yuddhābhikāmaḥ pratinādaśaṅkī mattō gajēndraḥ pratisannivṛttaḥ ॥ 32 ॥
kvachitpragītā iva ṣaṭpadaughaiḥ kvachitpranṛttā iva nīlakaṇṭhaiḥ ।
kvachitpramattā iva vāraṇēndrai rvibhāntyanēkāśrayiṇō vanāntāḥ ॥ 33 ॥
kadambasarjārjunakandalāḍhyā vanāntabhūmirnavavāripūrṇā ।
mayūramattābhirutapranṛttai rāpānabhūmipratimā vibhāti ॥ 34 ॥
muktāsakāśaṃ salilaṃ patadvai sunirmalaṃ patrapuṭēṣu lagnam ।
hṛṣṭā vivarṇachChadanā vihaṅgā ssurēndradattaṃ tṛṣitāḥ pibanti ॥ 35 ॥
ṣaṭpādatantrīmadhurābhidhānaṃ plavaṅgamōdīritakaṇṭhatālam ।
āviṣkṛtaṃ mēghamṛdaṅganādai rvanēṣu saṅgītamiva pravṛttam ॥ 36 ॥
kvachitpranṛttaiḥ kvachidunnadadbhiḥ kvachichcha vṛkṣāgraniṣaṇṇakāyaiḥ ।
vyālambabarhābharaṇairmayūrai rvanēṣu saṅgītamiva pravṛttam ॥ 37 ॥
svanairghanānāṃ plavagāḥ prabuddhāḥ vihāya nidrāṃ chirasanniruddhām ।
anēkarūpākṛtivarṇanādāḥ navāmbudhārābhihatā nadanti ॥ 38 ॥
nadyassamudvāhitachakravākā staṭāni śīrṇānyapavāhayitvā ।
dṛptā navaprābhṛtapūrṇabhōgāḥ drutaṃ svabhartāramupōpayānti ॥ 39 ॥
nīlēṣu nīlāḥ pravibhānti saktāḥ mēghēṣu mēghā navavāripūrṇāḥ ।
davāgnidagdhēṣu davāgnidagdhā śśailēṣu śailā iva baddhamūlāḥ ॥ 40 ॥
prahṛṣṭasannāditabarhiṇāni saśakragōpākulaśādvalāni ।
charanti nīpārjunavāsitāni gajāssuramyāṇi vanāntarāṇi ॥ 41 ॥
navāmbudhārāhatakēsarāṇi drutaṃ parityajya sarōruhāṇi ।
kadambapuṣpāṇi sakēsarāṇi navāni hṛṣṭā bhramarāḥ patantiḥ ॥ 42 ॥
mattā gajēndrā muditā gavēndrā vanēṣu viśrāntatarā mṛgēndrā ।
ramyā nagēndrā nibhṛtā narēndrāḥ prakrīḍitō vāridharaissurēndraḥ ॥ 43 ॥
mēghāssamuddhūtasamudranādāḥ mahājalaughairgaganāvalambāḥ ।
nadīstaṭākāni sarāṃsi vāpī rmahīṃ cha kṛtsnāmapavāhayanti ॥ 44 ॥
varṣapravēgā vipulāḥ patanti pravānti vātāssamudīrṇaghōṣāḥ ।
praṇaṣṭakūlāḥ pravahanti śīghraṃ nadyōjalairvipratipannamārgāḥ ॥ 45 ॥
narairnarēndrā iva parvatēndrā ssurēndradattaiḥ pavanōpanītaiḥ ।
ghanāmbukumbhairabhiṣichyamānā rūpaṃ śriyaṃ svāmiva darśayanti ॥ 46 ॥
ghanōpagūḍhaṃ gaganaṃ satāraṃ na bhāskarō darśanamabhyupaiti ।
navairjalaughairdharaṇī visṛptā tamō viliptā na diśaḥ prakāśāḥ ॥ 47 ॥
mahānti kūṭāni mahīdharāṇāṃ dhārābhidhautānyadhikaṃ vibhānti ।
mahāpramāṇairvipulaiḥ prapātai rmuktākalāpairiva lambamānaiḥ ॥ 48 ॥
śailōpalapraskhalamānavēgā śśailōttamānāṃ vipulāḥ prapātāḥ ।
guhāsu sannāditabarhiṇāsu hārā vikīryanta ivāvabhānti ॥ 49 ॥
śīghrapravēgā vipulāḥ prapātāḥ nirdhautaśṛṅgōpatalā girīṇām ।
muktākalāpapratimāḥ patantō mahāguhōtsaṅgatalairdhriyantē ॥ 50 ॥
suratāmardavichChinnāssvargastrīhāramauktikāḥ ।
patanti chātulā dikṣu tōyadhārāssamantataḥ ॥ 51 ॥
nilīyamānairvihagairnimīladbhiścha paṅkajaiḥ ।
vikasantyā cha mālatyā gatō'staṃ jñāyatē raviḥ ॥ 52 ॥
vṛttā yātrā narēndrāṇāṃ sēnā pratinivartatē ।
vairāṇi chaiva mārgāścha salilēna samīkṛtāḥ ॥ 53 ॥
māsi prōṣṭhapadē brahma brāhmaṇānāṃ vivakṣatām ।
ayamadhyāyasamayassāmagānāmupasthitaḥ ॥ 54 ॥
nivṛttakarmāyatanō nūnaṃ sañchitasañchayaḥ ।
āṣāḍhīmabhyupagatō bharataḥ kōsalādhipaḥ ॥ 55 ॥
nūnamāpūryamāṇāyāssarvavyā vardhatē rayaḥ ।
māṃ samīkṣya samāyāntamayōdhyāyā iva svanaḥ ॥ 56 ॥
imāsphītaguṇā varṣāssugrīvassukhamaśnutē ।
vijitāriḥ sadāraścha rājyē mahati cha sthitaḥ ॥ 57 ॥
ahaṃ tu hṛtadāraścha rājyāchya mahataśchyutaḥ ।
nadīkūlamiva klinnamavasīdāmi lakṣmaṇa ॥ 58 ॥
śōkaścha mama vistīrṇō varṣāścha bhṛśadurgamāḥ ।
rāvaṇaścha mahān śatrurapāraṃ pratibhāti mē ॥ 59 ॥
ayātrāṃ chaiva dṛṣṭvēmāṃ mārgāṃścha bhṛśadurgamān ।
praṇatē chaiva sugrīvē na mayā kiñchidīritam ॥ 60 ॥
api chātiparikliṣṭaṃ chirāddāraissamāgatam ।
ātmakāryagarīyastvādvaktuṃ nēchChāmi vānaram ॥ 61 ॥
svayamēva hi viśramya jñātvā kālamupāgatam ।
upakāraṃ cha sugrīvō vētsyatē nātra saṃśayaḥ ॥ 62 ॥
tasmātkālapratīkṣō'haṃ sthitō'smi śubhalakṣaṇa ।
sugrīvasya nadīnāṃ cha prasādamamanupālayan ॥ 63 ॥
upakārēṇa vīrastu pratīkārēṇa yujyatē ।
akṛtajñō'pratikṛtō hanti sattvavatāṃ manaḥ ॥ 64 ॥
athaivamuktaḥ praṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalistatpratipūjya bhāṣitam ।
uvācha rāmaṃ svabhirāmadarśanaṃ pradarśayandarśanamātmanaśśubham ॥ 65 ॥
yathōktamētattava sarvamīpsitaṃ narēndra kartā nachirāddharīśvaraḥ ।
śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṃ bhavān jalaprapātaṃ ripunigrahē dhṛtaḥ ॥ 66 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē aṣṭāviṃśassargaḥ ॥