View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 4.28 Kishkindha Kanda - Sarga 28

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha aṣṭāviṃśassargaḥ ।

sa tadā vālinaṃ hatvā sugrīvamabhiṣichya cha ।
vasanmālyavataḥ pṛṣṭhē rāmō lakṣmaṇamabravīt ॥ 1 ॥

ayaṃ sa kālassamprāptassamayō'dya jalāgamaḥ ।
sampaśya tvaṃ nabhō mēghaissaṃvṛtaṃ girisannibhaiḥ ॥ 2 ॥

navamāsadhṛtaṃ garbhaṃ bhāskarasya gabhastibhiḥ ।
pītvā rasaṃ samudrāṇāṃ dyauḥ prasūtē rasāyanam ॥ 3 ॥

śakyamambaramāruhya mēghasōpānapaṅktibhiḥ ।
kuṭajārjunamālābhiralaṅkartuṃ divākaram ॥ 4 ॥

sandhyārāgōtthitaistāmrairantēṣvadhika pāṇḍaraiḥ ।
snigdhairabhrapaṭachChēdairbaddhavraṇamivāmbaram ॥ 5 ॥

mandamāruta niśvāsaṃ sandhyāchandanarañjitam ।
āpāṇḍujaladaṃ bhāti kāmāturamivāmbaram ॥ 6 ॥

ēṣā gharmaparikliṣṭā navavāripariplutā ।
sītēva śōkasantaptā mahī bāṣpaṃ vimuñchati ॥ 7 ॥

mēghōdaravinirmuktāḥ kahlārasukhaśītalāḥ ।
śakyamañjalibhiḥ pātuṃ vātāḥ kētakigandhinaḥ ॥ 8 ॥

ēṣa phullārjunaśśailaḥ kētakairadhivāsitaḥ ।
sugrīva iva śāntārirdhārābhirabhiṣichyatē ॥ 9 ॥

mēghakṛṣṇājinadharāḥ dhārāyajñōpavītinaḥ ।
mārutāpūritaguhāḥ prādhītā iva parvatāḥ ॥ 10 ॥

kaśābhiriva haimībhirvidyudbhirivatāḍitam ।
antastsatanirghōṣaṃ savēdanamivāmbaram ॥ 11 ॥

nīlamēghāśritā vidyutsphurantī pratibhāti mā ।
sphurantī rāvaṇasyāṅkē vaidēhīva tapasvinī ॥ 12 ॥

imāstā manmathavatāṃ hitāḥ pratihatā diśaḥ ।
anuliptā iva ghanairnaṣṭagrahaniśākarāḥ ॥ 13 ॥

chidbāṣpābhisaṃruddhān varṣāgamasamutsukān ।
kuṭajānpaśya saumitrē puṣpitāngirisānuṣu ॥ 14 ॥

mama śōkābhibhūtasya kāmasandīpanān sthitān ।
rajaḥ praśāntaṃ sahimō'dya vāyu rnidāghadōṣaprasarāḥ praśāntāḥ ।
sthitā hi yātrā vasudhādhipānāṃ pravāsinō yānti narāssvadēśān ॥ 15 ॥

samprasthitā mānasavāsalubdhāḥ priyānvitāḥ samprati chakravākāḥ ।
abhīkṣṇavarṣōdakavikṣatēṣu yānāni mārgēṣu na sampatanti ॥ 16 ॥

kvachitprakāśaṃ kvachidaprakāśaṃ nabhaḥ prakīrṇāmbudharaṃ vibhāti ।
kvachitkvachitparvatasanniruddhaṃ rūpaṃ yathā śāntamahārṇavasya ॥ 17 ॥

vyāmiśritaṃ sārjakadambapuṣpai rnavaṃ jalaṃ parvatadhātutāmram ।
mayūrakēkābhiranuprayātaṃ śailāpagāśśīghrataraṃ vahanti ॥ 18 ॥

rasākulaṃ ṣaṭpadasannikāśaṃ prabhujyatē jambuphalaṃ prakāmam ।
anēkavarṇaṃ pavanāvadhūtaṃ bhūmau patatyāmraphalaṃ vipakvam ॥ 19 ॥

vidyutpatākāssabalākamālāḥ śailēndrakūṭākṛtisannikāśāḥ ।
garjanti mēghāḥ samudīrṇanādāḥ mattā gajēndrā iva saṃyugasthāḥ ॥ 20 ॥

varṣōdakāpyāyitaśādvalāni pravṛttanṛttōtsavabarhiṇāni ।
vanāni nirvṛṣṭavalāhakāni paśyāparāhṇēṣvadhikaṃ vibhānti ॥ 21 ॥

samudvahanta ssalilātibhāraṃ balākinō vāridharā nadantaḥ ।
mahatsu śṛṅgēṣu mahīdharāṇāṃ viśramya viśramya punaḥ prayānti ॥ 22 ॥

mēghābhikāmā parisampatantī sammōditā bhāti balākapaṅktiḥ ।
vātāvadhūtā varapauṇḍarīkī lambēva mālā rachitāmbarasya ॥ 23 ॥

bālēndragōpāntarachitritēna vibhāti bhūmirnavaśādvalēna ।
gātrānupṛktēna śukaprabhēṇa nārīva lākṣōkṣitakambalēna ॥ 24 ॥

nidrā śanaiḥ kēśavamabhyupaiti drutaṃ nadī sāgaramabhyupaiti ।
hṛṣṭā balākā ghanamabhyupaiti kāntā sakāmā priyamabhyupaiti ॥ 25 ॥

jātā vanāntāśśikhisampranṛttā jātāḥ kadambāḥ sakadambaśākhāḥ ।
jātā vṛṣā gōṣu samānakāmā jātā mahī sasyavanābhirāmā ॥ 26 ॥

vahanti varṣanti nadanti bhānti dhyāyanti nṛtyanti samāśvasanti ।
nadyō ghanā mattagajā vanāntāḥ priyāvihīnāśśikhinaḥ plavaṅgamāḥ ॥ 27 ॥

praharṣitāḥ kētakapuṣpagandha māghrāya hṛṣṭā vananirjharēṣu ।
prapātaśabdākulitā gajēndrā ssārdhaṃ mayūrai ssamadā nadanti ॥ 28 ॥

dhārānipātairabhihanyamānāḥ kadambaśākhāsu vilambamānāḥ ।
kṣaṇārjitaṃ puṣparasāvagāḍhaṃ śanairmadaṃ ṣaṭcharaṇāstyajanti ॥ 29 ॥

aṅgārachūrṇōtkarasannikāśaiḥ phalaissuparyāptarasaissamṛddhaiḥ ।
jambūdrumāṇāṃ pravibhānti śākhāḥ nilīyamānā iva ṣaṭpadaughaiḥ ॥ 30 ॥

taṭitpatākābhiralaṅkṛtānā mudīrṇagambhīramahāravāṇām ।
vibhānti rūpāṇi balāhakānāṃ raṇōdyatānāmiva vānaraṇānām ॥ 31 ॥

mārgānugaśśailavanānusārī samprasthitō mēgharavaṃ niśamya ।
yuddhābhikāmaḥ pratinādaśaṅkī mattō gajēndraḥ pratisannivṛttaḥ ॥ 32 ॥

kvachitpragītā iva ṣaṭpadaughaiḥ kvachitpranṛttā iva nīlakaṇṭhaiḥ ।
kvachitpramattā iva vāraṇēndrai rvibhāntyanēkāśrayiṇō vanāntāḥ ॥ 33 ॥

kadambasarjārjunakandalāḍhyā vanāntabhūmirnavavāripūrṇā ।
mayūramattābhirutapranṛttai rāpānabhūmipratimā vibhāti ॥ 34 ॥

muktāsakāśaṃ salilaṃ patadvai sunirmalaṃ patrapuṭēṣu lagnam ।
hṛṣṭā vivarṇachChadanā vihaṅgā ssurēndradattaṃ tṛṣitāḥ pibanti ॥ 35 ॥

ṣaṭpādatantrīmadhurābhidhānaṃ plavaṅgamōdīritakaṇṭhatālam ।
āviṣkṛtaṃ mēghamṛdaṅganādai rvanēṣu saṅgītamiva pravṛttam ॥ 36 ॥

kvachitpranṛttaiḥ kvachidunnadadbhiḥ kvachichcha vṛkṣāgraniṣaṇṇakāyaiḥ ।
vyālambabarhābharaṇairmayūrai rvanēṣu saṅgītamiva pravṛttam ॥ 37 ॥

svanairghanānāṃ plavagāḥ prabuddhāḥ vihāya nidrāṃ chirasanniruddhām ।
anēkarūpākṛtivarṇanādāḥ navāmbudhārābhihatā nadanti ॥ 38 ॥

nadyassamudvāhitachakravākā staṭāni śīrṇānyapavāhayitvā ।
dṛptā navaprābhṛtapūrṇabhōgāḥ drutaṃ svabhartāramupōpayānti ॥ 39 ॥

nīlēṣu nīlāḥ pravibhānti saktāḥ mēghēṣu mēghā navavāripūrṇāḥ ।
davāgnidagdhēṣu davāgnidagdhā śśailēṣu śailā iva baddhamūlāḥ ॥ 40 ॥

prahṛṣṭasannāditabarhiṇāni saśakragōpākulaśādvalāni ।
charanti nīpārjunavāsitāni gajāssuramyāṇi vanāntarāṇi ॥ 41 ॥

navāmbudhārāhatakēsarāṇi drutaṃ parityajya sarōruhāṇi ।
kadambapuṣpāṇi sakēsarāṇi navāni hṛṣṭā bhramarāḥ patantiḥ ॥ 42 ॥

mattā gajēndrā muditā gavēndrā vanēṣu viśrāntatarā mṛgēndrā ।
ramyā nagēndrā nibhṛtā narēndrāḥ prakrīḍitō vāridharaissurēndraḥ ॥ 43 ॥

mēghāssamuddhūtasamudranādāḥ mahājalaughairgaganāvalambāḥ ।
nadīstaṭākāni sarāṃsi vāpī rmahīṃ cha kṛtsnāmapavāhayanti ॥ 44 ॥

varṣapravēgā vipulāḥ patanti pravānti vātāssamudīrṇaghōṣāḥ ।
praṇaṣṭakūlāḥ pravahanti śīghraṃ nadyōjalairvipratipannamārgāḥ ॥ 45 ॥

narairnarēndrā iva parvatēndrā ssurēndradattaiḥ pavanōpanītaiḥ ।
ghanāmbukumbhairabhiṣichyamānā rūpaṃ śriyaṃ svāmiva darśayanti ॥ 46 ॥

ghanōpagūḍhaṃ gaganaṃ satāraṃ na bhāskarō darśanamabhyupaiti ।
navairjalaughairdharaṇī visṛptā tamō viliptā na diśaḥ prakāśāḥ ॥ 47 ॥

mahānti kūṭāni mahīdharāṇāṃ dhārābhidhautānyadhikaṃ vibhānti ।
mahāpramāṇairvipulaiḥ prapātai rmuktākalāpairiva lambamānaiḥ ॥ 48 ॥

śailōpalapraskhalamānavēgā śśailōttamānāṃ vipulāḥ prapātāḥ ।
guhāsu sannāditabarhiṇāsu hārā vikīryanta ivāvabhānti ॥ 49 ॥

śīghrapravēgā vipulāḥ prapātāḥ nirdhautaśṛṅgōpatalā girīṇām ।
muktākalāpapratimāḥ patantō mahāguhōtsaṅgatalairdhriyantē ॥ 50 ॥

suratāmardavichChinnāssvargastrīhāramauktikāḥ ।
patanti chātulā dikṣu tōyadhārāssamantataḥ ॥ 51 ॥

nilīyamānairvihagairnimīladbhiścha paṅkajaiḥ ।
vikasantyā cha mālatyā gatō'staṃ jñāyatē raviḥ ॥ 52 ॥

vṛttā yātrā narēndrāṇāṃ sēnā pratinivartatē ।
vairāṇi chaiva mārgāścha salilēna samīkṛtāḥ ॥ 53 ॥

māsi prōṣṭhapadē brahma brāhmaṇānāṃ vivakṣatām ।
ayamadhyāyasamayassāmagānāmupasthitaḥ ॥ 54 ॥

nivṛttakarmāyatanō nūnaṃ sañchitasañchayaḥ ।
āṣāḍhīmabhyupagatō bharataḥ kōsalādhipaḥ ॥ 55 ॥

nūnamāpūryamāṇāyāssarvavyā vardhatē rayaḥ ।
māṃ samīkṣya samāyāntamayōdhyāyā iva svanaḥ ॥ 56 ॥

imāsphītaguṇā varṣāssugrīvassukhamaśnutē ।
vijitāriḥ sadāraścha rājyē mahati cha sthitaḥ ॥ 57 ॥

ahaṃ tu hṛtadāraścha rājyāchya mahataśchyutaḥ ।
nadīkūlamiva klinnamavasīdāmi lakṣmaṇa ॥ 58 ॥

śōkaścha mama vistīrṇō varṣāścha bhṛśadurgamāḥ ।
rāvaṇaścha mahān śatrurapāraṃ pratibhāti mē ॥ 59 ॥

ayātrāṃ chaiva dṛṣṭvēmāṃ mārgāṃścha bhṛśadurgamān ।
praṇatē chaiva sugrīvē na mayā kiñchidīritam ॥ 60 ॥

api chātiparikliṣṭaṃ chirāddāraissamāgatam ।
ātmakāryagarīyastvādvaktuṃ nēchChāmi vānaram ॥ 61 ॥

svayamēva hi viśramya jñātvā kālamupāgatam ।
upakāraṃ cha sugrīvō vētsyatē nātra saṃśayaḥ ॥ 62 ॥

tasmātkālapratīkṣō'haṃ sthitō'smi śubhalakṣaṇa ।
sugrīvasya nadīnāṃ cha prasādamamanupālayan ॥ 63 ॥

upakārēṇa vīrastu pratīkārēṇa yujyatē ।
akṛtajñō'pratikṛtō hanti sattvavatāṃ manaḥ ॥ 64 ॥

athaivamuktaḥ praṇidhāya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjalistatpratipūjya bhāṣitam ।
uvācha rāmaṃ svabhirāmadarśanaṃ pradarśayandarśanamātmanaśśubham ॥ 65 ॥

yathōktamētattava sarvamīpsitaṃ narēndra kartā nachirāddharīśvaraḥ ।
śaratpratīkṣaḥ kṣamatāmimaṃ bhavān jalaprapātaṃ ripunigrahē dhṛtaḥ ॥ 66 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē aṣṭāviṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: