શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ચતુરધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
તં તુ રામ સ્સમાશ્વાસ્ય ભ્રાતરં ગુરવત્સલમ્ ।
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા પ્રષ્ટું સમુપચક્રમે ॥ 1 ॥
કિમેતદિચ્છેયમહં શ્રોતું પ્રવ્યાહૃતં ત્વયા ।
યસ્માત્ત્વમાગતો દેશમિમં ચીરજટાજિનઃ ॥ 2 ॥
યન્નિમિત્તમિમં દેશં કૃષ્ણાજિનજટાધરઃ ।
હિત્વા રાજ્યં પ્રવિષ્ટસ્ત્વં તત્સર્વં વક્તુમર્હસિ ॥ 3 ॥
ઇત્યુક્તઃ કૈકયીપુત્રઃ કાકુત્સ્થેન મહાત્મના ।
પ્રગૃહ્ય બલવદ્ભૂયઃ પ્રાંજલિર્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥
આર્યં તાતઃ પરિત્યજ્ય કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ।
ગતઃ સ્વર્ગ મહાબાહુઃ પુત્રશોકાભિપીડિતઃ ॥ 5 ॥
સ્ત્રિયા નિયુક્તઃ કૈકેય્યા મમ માત્રા પરંતપ ।
ચકાર સા મહત્પાપમિદમાત્મયશોહરમ્ ॥ 6 ॥
સા રાજ્યફલમપ્રાપ્ય વિધવા શોકકર્શિતા ।
પતિષ્યતિ મહાઘોરે નિરયે જનની મમ ॥ 7 ॥
તસ્ય મે દાસભૂતસ્ય પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।
અભિષિંચસ્વ ચાદ્યેવ રાજ્યેન મઘવાનિવ ॥ 8 ॥
ઇમાઃ પ્રકૃતય સ્સર્વા વિધવા માતરશ્ચ યાઃ ।
ત્વત્સકાશમનુપ્રાપ્તા પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ॥ 9 ॥
તદાનુપૂર્વ્યા યુક્તં ચ યુક્તં ચાત્મનિ માનદ ।
રાજ્યં પ્રાપ્નુહિ ધર્મેણ સકામાન્સુહૃદઃ કુરુ ॥ 10 ॥
ભવત્વવિધવા ભૂમિ સ્સમગ્રા પતિના ત્વયા ।
શશિના વિમલેનેવ શારદી રજની યથા ॥ 11 ॥
એભિશ્ચ સચિવૈસ્સાર્ધં શિરસા યાચિતો મયા ।
ભ્રાતુ શિષ્યસ્ય દાસસ્ય પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ॥ 12 ॥
તદિદં શાશ્વતં પિત્ર્યં સર્વં પ્રકૃતિમંડલમ્ ।
પૂજિતં પુરુષવ્યાઘ્ર નાતિક્રમિતુમર્હસિ ॥ 13 ॥
એવમુક્ત્વા મહાબાહુ સ્સબાષ્પઃ કૈકયીસુતઃ ।
રામસ્ય શિરસા પાદૌ જગ્રાહ ભરતઃ પુનઃ ॥ 14 ॥
તં મત્તમિવ માતંગં નિઃશ્વસંતં પુન પુનઃ ।
ભ્રાતરં ભરતં રામઃ પરિષ્વજ્યેદમબ્રવીત્ ॥ 15 ॥
કુલીનઃસત્ત્વસંપન્નસ્તેજસ્વી ચરિતવ્રતઃ ।
રાજ્યહેતોઃ કથં પાપમાચરેત્ત્વદ્વિધો જનઃ ॥ 16 ॥
ન દોષં ત્વયિ પશ્યામિ સૂક્ષ્મમપ્યરિસૂદન ।
ન ચાપિ જનનીં બાલ્યાત્ત્વં વિગર્હિતુમર્હસિ ॥ 17 ॥
કામકારો મહાપ્રાજ્ઞ ગુરૂણાં સર્વદાઽનઘ ।
ઉપપન્નેષુ દારેષુ પુત્રેષુ ચ વિધીયતે ॥ 18 ॥
વયમસ્ય યથા લોકે સંખ્યાતાઃ સૌમ્ય સાધુભિઃ ।
ભાર્યાઃ પુત્રાશ્ચ શિષ્યાશ્ચ ત્વમનુજ્ઞાતુમર્હસિ ॥ 19 ॥
વને વા ચીરવસનં સૌમ્ય કૃષ્ણાજિનાંબરમ્ ।
રાજ્યે વાઽપિ મહારાજો માં વાસયિતુમીશ્વરઃ ॥ 20 ॥
યાવત પિતરિ ધર્મજ્ઞે ગૌરવં લોકસત્કૃતમ્ ।
તાવદ્ધર્મભૃતાં શ્રેષ્ઠ જનન્યામપિ ગૌરવમ્ ॥ 21 ॥
એતાભ્યાં ધર્મશીલાભ્યાં વનં ગચ્છેતિ રાઘવ ।
માતાપિતૃભ્યામુક્તોઽહં કથમન્યત્સમાચરે ॥ 22 ॥
ત્વયા રાજ્યમયોધ્યાયાં પ્રાપ્તવ્યં લોકસત્કૃતમ્ ।
વસ્તવ્યં દંડકારણ્યે મયા વલ્કલવાસસા ॥ 23 ॥
એવં કૃત્વા મહારાજો વિભાગં લોકસન્નિધૌ ।
વ્યાદિશ્ય ચ મહાતેજા દિવં દશરથો ગતઃ ॥ 24 ॥
સ ચ પ્રમાણં ધર્માત્મા રાજા લોકગુરુસ્તવ ।
પિત્રા દત્તં યથાભાગમુપભોક્તું ત્વમર્હસિ ॥ 25 ॥
ચતુર્દશ સમાસ્સૌમ્ય દંડકારણ્યમાશ્રિતઃ ।
ઉપભોક્ષ્યે ત્વહં દત્તં ભાગં પિત્રા મહાત્મના ॥ 26 ॥
યદબ્રવીન્માં નરલોકસત્કૃતઃ પિતા મહાત્મા વિબુધાધિપોપમઃ ।
તદેવ મન્યે પરમાત્મનો હિતં ન સર્વલોકેશ્વર ભાવમપ્યયમ્ ॥ 27 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ચતુરધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
