શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
રામસ્સંપ્રેક્ષ્ય તં ગૃધ્રં ભુવિ રૌદ્રેણ પાતિતમ્ ।
સૌમિત્રિં મિત્રસંપન્નમિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
મમાયં નૂનમર્થેષુ યતમાનો વિહંગમઃ ।
રાક્ષસેન હતસ્સંખ્યે પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યતિ દુસ્ત્યજાન્ ॥ 2 ॥
અયમસ્ય શરીરેઽસ્મિન્પ્રાણો લક્ષ્મણ વિદ્યતે ।
તથા હિ સ્વરહીનોઽયં વિક્લબસ્સમુદીક્ષ્યતે ॥ 3 ॥
જટાયો યદિ શક્નોષિ વાક્યં વ્યાહરિતું પુનઃ ।
સીતામાખ્યાહિ ભદ્રં તે વધમાખ્યાહિ ચાત્મનઃ ॥ 4 ॥
કિં નિમિત્તોઽહરત્સીતાં રાવણસ્તસ્ય કિં મયા ।
અપરાદ્ધં તુ યં દૃષ્ટ્વા રાવણેન હૃતા પ્રિયા ॥ 5 ॥
કથં તચ્ચંદ્રસંકાશં મુખમાસીન્મનોહરમ્ ।
સીતયા કાનિ ચોક્તાનિ તસ્મિન્કાલે દ્વિજોત્તમ ॥ 6 ॥
કથં વીર્યઃ કથં રૂપઃ કિં કર્મા સ ચ રાક્ષસઃ ।
ક્વ ચાસ્ય ભવનં તાત બ્રૂહિ મે પરિપૃચ્છતઃ ॥ 7 ॥
તમુદ્વીક્ષ્યાથ દીનાત્મા વિલપંતમનંતરમ્ ।
વાચાતિસન્નયા રામં જટાયુરિદમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥
હૃતા સા રાક્ષસેંદ્રેણ રાવણેન વિહાયસા ।
માયામાસ્થાય વિપુલાં વાતદુર્દિનસંકુલામ્ ॥ 9 ॥
પરિશ્રાંતસ્ય મે તાત પક્ષૌ છિત્વા સ રાક્ષસઃ ।
સીતામાદાય વૈદેહીં પ્રયાતો દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 10 ॥
ઉપરુધ્યંતિ મે પ્રાણા દૃષ્ટિર્ભ્રમતિ રાઘવ ।
પશ્યામિ વૃક્ષાન્સૌવર્ણાનુશીરકૃતમૂર્ધજાન્ ॥ 11 ॥
યેન યાતિ મુહૂર્તેન સીતામાદાય રાવણઃ ।
વિપ્રણષ્ટં ધનં ક્ષિપ્રં તત્સ્વામી પ્રતિપદ્યતે ॥ 12 ॥
વિંદો નામ મુહૂર્તોઽયં સ ચ કાકુત્સ્થ નાબુધત્ ।
ત્વત્પ્રિયાં જાનકીં હૃત્વા રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 13 ॥
ઝષવદ્બડિશં ગૃહ્ય ક્ષિપ્રમેવ વિનશ્યતિ ।
ન ચ ત્વયા વ્યથા કાર્યા જનકસ્ય સુતાં પ્રતિ ॥ 14 ॥
વૈદેહ્યા રંસ્યસે ક્ષિપ્રં હત્વા તં રાક્ષસં રણે ।
અસમ્મૂઢસ્ય ગૃધ્રસ્ય રામં પ્રત્યનુભાષતઃ ॥ 15 ॥
આસ્યાત્સુસ્રાવ રુધિરં મ્રિયમાણસ્ય સામિષમ્ ।
પુત્રો વિશ્રવસસ્સાક્ષાદ્ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્ય ચ ॥ 16 ॥
ઇત્યુક્ત્વા દુર્લભાન્પ્રાણાન્મુમોચ પતગેશ્વરઃ ।
બ્રૂહિ બ્રૂહીતિ રામસ્ય બ્રુવાણસ્ય કૃતાંજલેઃ ॥ 17 ॥
ત્વક્ત્વા શરીરં ગૃધ્રસ્ય જગ્મુઃ પ્રાણા વિહાયસમ્ ।
સ નિક્ષિપ્ય શિરો ભૂમૌ પ્રસાર્ય ચરણૌ તદા ॥ 18 ॥
વિક્ષિપ્ય ચ શરીરં સ્વં પપાત ધરણીતલે ।
તં ગૃધ્રં પ્રેક્ષ્ય તામ્રાક્ષં ગતાસુમચલોપમમ્ ॥ 19 ॥
રામસ્સુબહુભિર્દુઃખૈર્દીનસ્સૌમિત્રિમબ્રવીત્ ।
બહૂનિ રક્ષસાં વાસે વર્ષાણિ વસતા સુખમ્ ॥ 20 ॥
અનેન દંડકારણ્યે વિશીર્ણમિહ પક્ષિણા ।
અનેકવાર્ષિકો યસ્તુ ચિરકાલસમુત્થિતઃ ॥ 21 ॥
સોઽયમદ્ય હતશ્શેતે કાલો હિ દુરતિક્રમઃ ।
પશ્ય લક્ષ્મણ ગૃધ્રોઽયમુપકારી હતશ્ચ મે ॥ 22 ॥
સીતામભ્યવપન્નો વૈ રાવણેન બલીયસા ।
ગૃધ્રરાજ્યં પરિત્યજ્ય પિતૃપૈતામહં મહત્ ॥ 23 ॥
મમ હેતોરયં પ્રાણાન્મુમોચ પતગેશ્વરઃ ।
સર્વત્ર ખલુ દૃશ્યંતે સાધવો ધર્મચારિણઃ ॥ 24 ॥
શૂરાશ્શરણ્યાસ્સૌમિત્રે તિર્યગ્યોનિગતેષ્વપિ ।
સીતાહરણજં દુઃખં ન મે સૌમ્ય તથાવિધમ્ ॥ 25 ॥
યથા વિનાશે ગૃધ્રસ્ય મત્કૃતે ચ પરંતપ ।
રાજા દશરથશ્શ્રીમાન્યથા મમ મહાયશાઃ ॥ 26 ॥
પૂજનીયશ્ચ માન્યશ્ચ તથાઽયં પતગેશ્વરઃ ।
સૌમિત્રે હર કાષ્ઠાનિ નિર્મથિષ્યામિ પાવકમ્ ॥ 27 ॥
ગૃધ્રરાજં દિધક્ષામિ મત્કૃતે નિધનં ગતમ્ ।
નાથં પતગલોકસ્ય ચિતામારોપ્ય રાઘવ ॥ 28 ॥
ઇમં ધક્ષ્યામિ સૌમિત્રે હતં રૌદ્રેણ રક્ષસા ।
યા ગતિર્યજ્ઞશીલાનામાહિતાગ્નેશ્ચ યા ગતિઃ ॥ 29 ॥
અપરાવર્તિનાં યા ચ યા ચ ભૂમિપ્રદાયિનામ્ ।
મયા ત્વં સમનુજ્ઞાતો ગચ્છ લોકાનનુત્તમાન્ ॥ 30 ॥
ગૃધ્રરાજ મહાસત્ત્વ સંસ્કૃતશ્ચ મયા વ્રજ ।
એવમુક્ત્વા ચિતાં દીપ્તામારોપ્ય પતગેશ્વરમ્ ॥ 31 ॥
દદાહ રામો ધર્માત્મા સ્વબંધુમિવ દુઃખિતઃ ।
રામોઽથ સહસૌમિત્રિર્વનં ગત્વા સ વીર્યવાન્ ॥ 32 ॥
સ્થૂલાન્હત્વા મહારોહીનનુતસ્તાર તં દ્વિજમ્ ।
રોહિમાંસાનિ ચોત્કૃત્ય પેશીકૃત્ય મહાયશાઃ ॥ 33 ॥
શકુનાય દદૌ રામો રમ્યે હરિતશાદ્વલે ।
યત્તત્પ્રેતસ્ય મર્ત્યસ્ય કથયંતિ દ્વિજાતયઃ ॥ 34 ॥
તત્સ્વર્ગગમનં તસ્ય પિત્ર્યં રામો જજાપ હ ।
તતો ગોદાવરીં ગત્વા નદીં નરવરાત્મજૌ ॥ 35 ॥
ઉદકં ચક્રતુસ્તસ્મૈ ગૃધ્રરાજાય તાવુભૌ ।
શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના જલે ગૃધ્રાય રાઘવૌ ॥ 36 ॥
સ્નાત્વા તૌ ગૃધ્રરાજાય ઉદકં ચક્રતુસ્તદા ।
સ ગૃધ્રરાજઃ કૃતવાન્યશસ્કરં સુદુષ્કરં કર્મ રણે નિપાતિતઃ ।
મહર્ષિકલ્પેન ચ સંસ્કૃતસ્તદા જગામ પુણ્યાં ગતિમાત્મનશ્શુભામ્ ॥ 37 ॥
કૃતોદકૌ તાવપિ પક્ષિસત્તમે સ્થિરાં ચ બુદ્ધિં પ્રણિધાય જગ્મતુઃ ।
પ્રવેશ્ય સીતાધિગમે તતો મનો વનં સુરેંદ્રવિવ વિષ્ણુવાસવૌ ॥ 38 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે અષ્ટષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
