શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાંડમ્ ।
અથ ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
. દેવતાનાં વચશ્શ્રુત્વા ભગવાન્વૈ પિતામહઃ ।
પ્રત્યુવાચ સુસંત્રસ્તાન્કૃતાંતબલમોહિતાન્ ॥ 1 ॥
યસ્યેયં વસુધા કૃત્સ્ના વાસુદેવસ્ય ધીમતઃ ।
કાપિલં રૂપમાસ્થાય ધારયત્યનિશં ધરામ્ ॥ 2 ॥
તસ્ય કોપાગ્નિના દગ્ધા ભવિષ્યંતિ નૃપાત્મજાઃ ।
પૃથિવ્યાશ્ચાપિ નિર્ભેદોઽદૃષ્ટ એવ સનાતનઃ ॥ 3 ॥
સગરસ્ય ચ પુત્રાણાં વિનાશોઽદીર્ઘજીવિનામ્ ।
પિતામહવચશ્શ્રુત્વા ત્રયસ્ત્રિંશદરિંદમ ॥ 4 ॥
દેવાઃ પરમસંહૃષ્ટાઃ પુનર્જગ્મુર્યથાગતમ્ ।
સગરસ્ય ચ પુત્રાણાં પ્રાદુરાસીન્મહાત્મનામ્ ॥ 5 ॥
પૃથિવ્યાં ભિદ્યમાનાયાં નિર્ઘાતસમનિસ્વનઃ ।
તતો ભિત્વા મહીં સર્વે કૃત્વા ચાભિપ્રદક્ષિણમ્ ॥ 6 ॥
સહિતા સ્સગરાસ્સર્વે પિતરં વાક્યમબ્રુવન્ ।
0 પરિક્રાંતા મહી સર્વા સત્ત્વવંતશ્ચ સૂદિતાઃ ॥ 7 ॥
દેવદાનવરક્ષાંસિ પિશાચોરગકિન્નરાઃ ।
ન ચ પશ્યામહેઽશ્વં તમશ્વહર્તારમેવ ચ ॥ 8 ॥
કિં કરિષ્યામ ભદ્રં તે બુદ્ધિરત્ર વિચાર્યતામ્ ।
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પુત્રાણાં રાજસત્તમઃ ॥ 9 ॥
સમન્યુરબ્રવીદ્વાક્યં સગરો રઘુનંદન ।
ભૂયઃ ખનત ભદ્રં વો નિર્ભિદ્ય વસુધાતલમ્ ॥ 10 ॥
અશ્વહર્તારમાસાદ્ય કૃતાર્થાશ્ચ નિવર્તથ ।
પિતુર્વચનમાસાદ્ય સગરસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 11 ॥
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ રસાતલમભિદ્રવન્ ।
ખન્યમાને તતસ્તસ્મિન્ દદૃશુઃ પર્વતોપમમ્ ॥ 12 ॥
દિશાગજં વિરૂપાક્ષં ધારયંતં મહીતલમ્ ।
સપર્વતવનાં કૃત્સ્નાં પૃથિવીં રઘુનંદન ॥ 13 ॥
શિરસા ધારયામાસ વિરૂપાક્ષો મહાગજઃ ।
યદા પર્વણિ કાકુત્સ્થ વિશ્રમાર્થં મહાગજઃ ॥ 14 ॥
ખેદાચ્ચાલયતે શીર્ષં ભૂમિકંપસ્તદાભવેત્ ।
તં તે પ્રદક્ષિણં કૃત્વા દિશાપાલં મહાગજમ્ ॥ 15 ॥
માનયંતો હિ તે રામ જગ્મુર્ભિત્ત્વા રસાતલમ્ ।
તતઃ પૂર્વાં દિશં ભિત્ત્વા દક્ષિણાં બિભિદુઃ પુનઃ ॥ 16 ॥
દક્ષિણસ્યામપિ દિશિ દદૃશુસ્તે મહાગજમ્ ।
મહાપદ્મં મહાત્માનં સુમહત્પર્વતોપમમ્ ॥ 17 ॥
શિરસા ધારયંતં તે વિસ્મયં જગ્મુરુત્તમમ્ ।
તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા સગરસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 18 ॥
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ પશ્ચિમાં બિભિદુર્દિશમ્ ।
પશ્ચિમાયામપિ દિશિ મહાંતમચલોપમમ્ ॥ 19 ॥
દિશાગજં સૌમનસં દદૃશુસ્તે મહાબલાઃ ।
તં તે પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પૃષ્ટ્વા ચાપિ નિરામયમ્ ।
ખનંત સ્સમુપક્રાંતા દિશં હૈમવતીં તતઃ ॥ 20 ॥
ઉત્તરસ્યાં રઘુશ્રેષ્ઠ દદૃશુર્હિમપાંડુરમ્ ॥ 21 ॥
ભદ્રં ભદ્રેણ વપુષા ધારયંતં મહીમિમામ્ ।
સમાલભ્ય તત સ્સર્વે કૃત્વા ચૈનં પ્રદક્ષિણમ્ ॥ 22 ॥
ષષ્ટિઃ પુત્રસહસ્રાણિ બિભિદુર્વસુધાતલમ્ ।
તતઃ પ્રાગુત્તરાં ગત્વા સાગરાઃ પ્રથિતાં દિશમ્ ॥ 23 ॥
રોષાદભ્યખનન્ સર્વે પૃથિવીં સગરાત્મજાઃ ।
તે તુ સર્વે મહાત્માનો ભીમવેગા મહાબલાઃ ॥ 24 ॥
દદૃશુઃ કપિલં તત્ર વાસુદેવં સનાતનમ્ ।
હયં ચ તસ્ય દેવસ્ય ચરંતમવિદૂરતઃ ॥ 25 ॥
પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપ્તાસ્સર્વે તે રઘુનંદન ।
તે તં હયવરં જ્ઞાત્વા ક્રોધપર્યાકુલેક્ષણાઃ ॥ 26 ॥
ખનિત્રલાંગલધરા નાનાવૃક્ષશિલાધરાઃ ।
અભ્યધાવંત સંક્રુદ્ધાસ્તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રુવન્ ॥ 27 ॥
અસ્માકં ત્વં હિ તુરગં યજ્ઞીયં હૃતવાનસિ ।
દુર્મેધસ્ત્વં હિ સંપ્રાપ્તાન્ વિદ્ધિ નસ્સગરાત્મજાન્ ॥ 28 ॥
શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં કપિલો રઘુનંદન ।
રોષેણ મહતાઽઽવિષ્ટો હુંકારમકરોત્તદા ॥ 29 ॥
તતસ્તેનાપ્રમેયેન કપિલેન મહાત્મના ।
ભસ્મરાશીકૃતાસ્સર્વે કાકુત્સ્થ સગરાત્મજાઃ ॥ 30 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાંડે ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
