શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાંડમ્ ।
અથ દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
બ્રહ્મયોનિર્મહાનાસીત્ કુશો નામ મહાતપાઃ ।
અક્લિષ્ટવ્રતધર્મજ્ઞઃ સજ્જનપ્રતિપૂજકઃ ॥ 1 ॥
સ મહાત્મા કુલીનાયાં યુક્તાયાં સુગુણોલ્બણાન્ ।
વૈદર્ભ્યાં જનયામાસ ચતુરસ્સદૃશાન્ સુતાન્ ॥ 2 ॥
કુશાંબં કુશનાભં ચ અધૂર્તરજસં વસુમ્ ।
દીપ્તિયુક્તાન્ મહોત્સાહાન્ ક્ષત્રધર્મચિકીર્ષયા ॥ 3 ॥
તાનુવાચ કુશઃ પુત્રાન્ ધર્મિષ્ઠાન્ સત્યવાદિનઃ ।
ક્રિયતાં પાલનં પુત્રાઃ ધર્મં પ્રાપ્સ્યથ પુષ્કલમ્ ॥ 4 ॥
ઋષેસ્તુ વચનં શ્રુત્વા ચત્વારો લોકસમ્મતાઃ ।
નિવેશં ચક્રિરે સર્વે પુરાણાં નૃવરાસ્તદા ॥ 5 ॥
કુશાંબસ્તુ મહાતેજાઃ કૌશાંબીમકરોત્પુરીમ્ ।
કુશનાભસ્તુ ધર્માત્મા પુરં ચક્રે મહોદયમ્ ॥ 6 ॥
અધૂર્તરજસો રામ ધર્મારણ્યં મહીપતિઃ ।
ચક્રે પુરવરં રાજા વસુશ્ચક્રે ગિરિવ્રજમ્ ॥ 7 ॥
એષા વસુમતી રામ વસોસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
એતે શૈલવરાઃ પંચ પ્રકાશંતે સમંતતઃ ॥ 8 ॥
સુમાગધી નદી રમ્યા મગધાન્ વિશ્રુતાયયૌ ।
પંચાનાં શૈલમુખ્યાનાં મધ્યે માલેવ શોભતે ॥ 9 ॥
સૈષા હિ માગધી રામ વસોસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
પૂર્વાભિચરિતા રામ સુક્ષેત્રા સસ્યમાલિની ॥ 10 ॥
કુશનાભસ્તુ રાજર્ષિઃ કન્યાશતમનુત્તમમ્ ।
જનયામાસ ધર્માત્મા ઘૃતાચ્યાં રઘુનંદન ॥ 11 ॥
તાસ્તુ યૌવનશાલિન્યો રૂપવત્ય સ્સ્વલંકૃતાઃ ।
ઉદ્યાનભૂમિમાગમ્ય પ્રાવૃષીવ શતહ્રદાઃ ॥ 12 ॥
ગાયંત્યો નૃત્યમાનાશ્ચ વાદયંત્યશ્ચ સર્વશઃ ।
આમોદં પરમં જગ્મુર્વરાભરણભૂષિતાઃ ॥ 13 ॥
અથ તાશ્ચારુસર્વાંગ્યો રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ।
ઉદ્યાનભૂમિમાગમ્ય તારા ઇવ ઘનાંતરે ॥ 14 ॥
તાસ્સર્વગુણસંપન્ના રૂપયૌવનસંયુતાઃ ।
દૃષ્ટ્વા સર્વાત્મકો વાયુરિદં વચનમબ્રવીત્ ॥ 15 ॥
અહં વઃ કામયે સર્વા ભાર્યા મમ ભવિષ્યથ ।
માનુષસ્ત્યજ્યતાં ભાવઃ દીર્ઘમાયુરવાપ્સ્યથ ॥ 16 ॥
ચલં હિ યૌવનં નિત્યં માનુષેષુ વિશેષતઃ ।
અક્ષય્યં યૌવનં પ્રાપ્તાઃ અમર્યશ્ચ ભવિષ્યથ ॥ 17 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયોરક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
અપહાસ્ય તતો વાક્યં કન્યાશતમથાબ્રવીત્ ॥ 18 ॥
અંતશ્ચરસિ ભૂતાનાં સર્વેષાં ત્વં સુરોત્તમ ।
પ્રભાવજ્ઞાઃ સ્મ તે સર્વાઃ કિમસ્માનવમન્યસે ॥ 19 ॥
કુશનાભસુતાસ્સર્વાઃ સમર્થાસ્ત્વાં સુરોત્તમ ।
સ્થાનાચ્ચ્યાવયિતું દેવં રક્ષામસ્તુ તપો વયમ્ ॥ 20 ॥
માભૂત્સ કાલો દુર્મેધઃ પિતરં સત્યવાદિનમ્ ।
નાવમન્યસ્વ ધર્મેણ સ્વયં વરમુપાસ્મહે ॥ 21 ॥
પિતા હિ પ્રભુરસ્માકં દૈવતં પરમં હિ નઃ ।
યસ્ય નો દાસ્યતિ પિતા સ નો ભર્તા ભવિષ્યતિ ॥ 22 ॥
તાસાં તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયુઃ પરમકોપનઃ ।
પ્રવિશ્ય સર્વગાત્રાણિ બભંજ ભગવાન્ પ્રભુઃ ॥ 23 ॥
તાઃ કન્યા વાયુના ભગ્ના વિવિશુર્નૃપતેર્ગૃહમ્ ।
પ્રાપતન્ ભુવિ સંભ્રાંતાસ્સલજ્જા સ્સાસ્રલોચનાઃ ॥ 24 ॥
સ ચ તા દયિતા દીનાઃ કન્યાઃ પરમશોભનાઃ ।
દૃષ્ટ્વા ભગ્નાસ્તદા રાજા સંભ્રાંત ઇદમબ્રવીત્ ॥ 25 ॥
કિમિદં કથ્યતાં પુત્ર્યઃ કો ધર્મમવમન્યતે ।
કુબ્જાઃ કેન કૃતાઃ સર્વા વેષ્ટંત્યો નાભિભાષથ ।
એવં રાજા વિનિશ્શ્વસ્ય સમાધિં સંદધે તતઃ ॥ 26 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાંડે દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
