શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ ત્રિપંચાશસ્સર્ગઃ ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દશગ્રીવો મહાત્મનઃ ।
દેશકાલહિતં વાક્યં ભ્રાતુરુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
સમ્યગુક્તં હિ ભવતા દૂતવધ્યા વિગર્હિતા ।
અવશ્યં તુ વધાદન્યઃ ક્રિયતામસ્ય નિગ્રહઃ ॥ 2 ॥
કપીનાં કિલ લાંગૂલમિષ્ટં ભવતિ ભૂષણમ્ ।
તદસ્ય દીપ્યતાં શીઘ્રં તેન દગ્ધેન ગચ્છતુ ॥ 3 ॥
તતઃ પશ્યંત્વિમં દીનમંગવૈરૂપ્યકર્શિતમ્ ।
સમિત્રજ્ઞાતયસ્સર્વે બાંધવાઃ સસુહૃજ્જનાઃ ॥ 4 ॥
આજ્ઞાપયદ્રાક્ષસેંદ્રઃ પુરં સર્વં સચત્વરમ્ ।
લાંગૂલેન પ્રદીપ્તેન રક્ષોભિઃ પરિણીયતામ્ ॥ 5 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસાઃ કોપકર્શિતાઃ ।
વેષ્ટયંતિ સ્મ લાંગૂલં જીર્ણૈઃ કાર્પાસકૈઃ પટૈઃ ॥ 6 ॥
સંવેષ્ટ્યમાને લાંગૂલે વ્યવર્ધત મહાકપિઃ ।
શુષ્કમિંધનમાસાદ્ય વનેષ્વિવ હુતાશનઃ ॥ 7 ॥
તૈલેન પરિષિચ્યાથ તેઽગ્નિં તત્રાભ્યપાતયન્ ।
લાંગૂલેન પ્રદીપ્તેન રાક્ષસાંસ્તાનપાતયત્ ॥ 8 ॥
રોષામર્ષપરીતાત્મા બાલસૂર્યસમાનનઃ ।
લાંગૂલં સંપ્રદીપ્તં તુ દ્રષ્ટું તસ્ય હનૂમતઃ ॥ 9 ॥
સહસ્ત્રીબાલવૃદ્ધાશ્ચ જગ્મુઃ પ્રીતા નિશાચરાઃ ।
સ ભૂયઃ સંગતૈઃ ક્રૂરૈર્રાક્ષસૈર્હરિસત્તમઃ ॥ 10 ॥
નિબદ્ધઃ કૃતવાન્વીરસ્તત્કાલસદૃશીં મતિમ્ ।
કામં ખલુ ન મે શક્તા નિબદ્ધસ્યાપિ રાક્ષસાઃ ॥ 11 ॥
છિત્ત્વા પાશાન્ સમુત્પત્ય હન્યામહમિમાન્પુનઃ ।
યદિ ભર્તુર્હિતાર્થાય ચરંતં ભર્તૃશાસનાત્ ॥ 12 ॥
બધ્નંત્યેતે દુરાત્મનો ન તુ મે નિષ્કૃતિઃ કૃતા ।
સર્વેષામેવ પર્યાપ્તો રાક્ષસાનામહં યુધિ ॥ 13 ॥
કિંતુ રામસ્ય પ્રીત્યર્થં વિષહિષ્યેઽહમીદૃશમ્ ।
લંકા ચારયિતવ્યા વૈ પુનરેવ ભવેદિતિ ॥ 14 ॥
રાત્રૌ ન હિ સુદૃષ્ટા મે દુર્ગકર્મવિધાનતઃ ।
અવશ્યમેવ દ્રષ્ટવ્યા મયા લંકા નિશાક્ષયે ॥ 15 ॥
કામં બદ્ધસ્ય મે ભૂયઃ પુચ્છસ્યોદ્દીપનેન ચ ।
પીડાં કુર્વંતુ રક્ષાંસિ ન મેઽસ્તિ મનસશ્શ્રમઃ ॥ 16 ॥
તતસ્તે સંવૃતાકારં સત્ત્વવંતં મહાકપિમ્ ।
પરિગૃહ્ય યયુર્હૃષ્ટા રાક્ષસાઃ કપિકુંજરમ્ ॥ 17 ॥
શંખભેરીનિનાદૈસ્તં ઘોષયંતઃ સ્વકર્મભિઃ ।
રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્માણશ્ચારયંતિ સ્મ તાં પુરીમ્ ॥ 18 ॥
અન્વીયમાનો રક્ષોભિર્યયૌ સુખમરિંદમઃ ।
હનુમાંશ્ચારયામાસ રાક્ષસાનાં મહાપુરીમ્ ॥ 19 ॥
અથાપશ્યદ્વિમાનાનિ વિચિત્રાણિ મહાકપિઃ ।
સંવૃતાન્ ભૂમિભાગાંશ્ચ સુવિભક્તાંશ્ચ ચત્વરાન્ ॥ 20 ॥
વીથીશ્ચ ગૃહસંબાધાઃ કપિશ્શૃંગાટકાનિ ચ ।
તથા રથ્યોપરથ્યાશ્ચ તથૈવ ગૃહકાંતરાન્ ॥ 21 ॥
ગૃહાંશ્ચ મેઘસંકાશાન્ દદર્શ પવનાત્મજઃ ।
ચત્વરેષુ ચતુષ્કેષુ રાજમાર્ગે તથૈવ ચ ॥ 22 ॥
ઘોષયંતિ કપિં સર્વે ચારીક ઇતિ રાક્ષસાઃ ।
સ્ત્રીબાલવૃદ્ધાઃ નિર્જગ્મુસ્તત્ર તત્ર કુતૂહલાત્ ॥ 23 ॥
તં પ્રદીપિતલાંગૂલં હનુમંતં દિદૃક્ષવઃ ।
દીપ્યમાને તતસ્તત્ર લાંગૂલાગ્રે હનૂમતઃ ॥ 24 ॥
રાક્ષસ્યસ્તા વિરૂપાક્ષ્ય શ્શંસુર્દેવ્યાસ્તદપ્રિયમ્ ।
યસ્ત્વયા કૃતસંવાદ સ્સીતે તામ્રમુખઃ કપિઃ ॥ 25 ॥
લાંગૂલેન પ્રદીપ્તેન સ એષ પરિણીયતે ।
શ્રુત્વા તદ્વચનં ક્રૂરમાત્માપહરણોપમમ્ ॥ 26 ॥
વૈદેહી શોકસંતપ્તા હુતાશનમુપાગમત્ ।
મંગલાભિમુખી તસ્ય સા તદાઽસીન્મહાકપેઃ ॥ 27 ॥
ઉપતસ્થે વિશાલાક્ષી પ્રયતા હવ્યવાહનમ્ ।
યદ્યસ્તિ પતિશુશ્રૂષા યદ્યસ્તિ ચરિતં તપઃ ।
યદિ ચાસ્ત્યેકપત્નીત્વં શીતો ભવ હનૂમતઃ ॥ 28 ॥
યદિ કિંચિદનુક્રોશસ્તસ્ય મય્યસ્તિ ધીમતઃ ॥ 29 ॥
યદિ વા ભાગ્યશેષો મે શીતો ભવ હનૂમતઃ ।
યદિ માં વૃત્તસંપન્નાં તત્સમાગમલાલસામ્ ॥ 30 ॥
સ વિજાનાતિ ધર્માત્મા શીતો ભવ હનૂમતઃ ।
યદિ માં તારયેદાર્યસ્સુગ્રીવઃ સત્યસંગરઃ ॥ 31 ॥
અસ્માદ્ધુઃખાંબુસંરોધાચ્છીતો ભવ હનૂમતઃ ।
તતસ્તીક્ષ્ણાર્ચિરવ્યગ્રઃ પ્રદક્ષિણશિખોઽનલઃ ॥ 32 ॥
જજ્વાલ મૃગશાબાક્ષ્યા શ્શંસન્નિવ શિવં કપેઃ ।
હનુમજ્જનકશ્ચાપિ પુચ્છાનલયુતોઽનિલઃ ॥ 33 ॥
વવૌ સ્વાસ્થ્યકરો દેવ્યાઃ પ્રાલેયાનિલશીતલઃ ।
દહ્યમાને ચ લાંગૂલે ચિંતયામાસ વાનરઃ ॥ 34 ॥
પ્રદીપ્તોઽગ્નિરયં કસ્માન્ન માં દહતિ સર્વતઃ ।
દૃશ્યતે ચ મહાજ્વાલઃ કરોતિ ન ચ મે રુજમ્ ॥ 35 ॥
શિશિરસ્યેવ સંઘાતો લાંગૂલાગ્રે પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
અથવા તદિદં વ્યક્તં યદ્દૃષ્ટં પ્લવતા મયા ॥ 36 ॥
રામપ્રભાવાદાશ્ચર્યં પર્વત સ્સરિતાં પતૌ ।
યદિ તાવત્સમુદ્રસ્ય મૈનાકસ્ય ચ ધીમતઃ ॥ 37 ॥
રામાર્થં સંભ્રમસ્તાદૃક્કિમગ્નિર્ન કરિષ્યતિ ।
સીતાયાશ્ચાનૃશંસ્યેન તેજસા રાઘવસ્ય ચ ॥ 38 ॥
પિતુશ્ચ મમ સખ્યેન ન માં દહતિ પાવકઃ ।
ભૂયસ્સ ચિંતયામાસ મુહૂર્તં કપિકુંજરઃ ॥ 39 ॥
ઉત્પપાતાથ વેગેન નનાદ ચ મહાકપિઃ ।
પુરદ્વારં તતશ્શ્રીમાન્ શૈલશૃંગમિવોન્નતમ્ ॥ 40 ॥
વિભક્તરક્ષસ્સંબાધમાસસાદાનિલાત્મજઃ ।
સ ભૂત્વા શૈલસંકાશઃ ક્ષણેન પુનરાત્મવાન્ ॥ 41 ॥
હ્રસ્વતાં પરમાં પ્રાપ્તો બંધનાન્યવશાતયત્ ।
વિમુક્તશ્ચાભવછ્રચીમાન્ પુનઃ પર્વતસન્નિભઃ ॥ 42 ॥
વીક્ષમાણશ્ચ દદૃશે પરિઘં તોરણાશ્રિતમ્ ।
સ તં ગૃહ્ય મહાબાહુઃ કાલાયસપરિષ્કૃતમ્ ॥ 43 ॥
રક્ષિણસ્તાન્ પુનસ્સર્વાન્સૂદયામાસ મારુતિઃ ।
સ તાન્નિહત્ત્વા રણચંડવિક્રમ સ્સમીક્ષમાણઃ પુનરેવ લંકામ્ ।
પ્રદીપ્તલાંગૂલકૃતાર્ચિમાલી પ્રકાશતાદિત્ય ઇવાર્ચિમાલી ॥ 44 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે ત્રિપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
