શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
સીતા તદ્વચનં શ્રુત્વા પૂર્ણચંદ્રનિભાનના ।
હનૂમંતમુવાચેદં ધર્માર્થસહિતં વચઃ ॥ 1 ॥
અમૃતં વિષસંસૃષ્ટં ત્વયા વાનર ભાષિતમ્ ।
યચ્ચ નાન્યમના રામો યચ્ચ શોકપરાયણઃ ॥ 2 ॥
ઐશ્વર્યે વા સુવિસ્તીર્ણે વ્યસને વા સુદારુણે ।
રજ્જ્વેવ પુરુષં બદ્ધ્વા કૃતાંતઃ પરિકર્ષતિ ॥ 3 ॥
વિધિર્નૂનમસંહાર્યઃ પ્રાણિનાં પ્લવગોત્તમ ।
સૌમિત્રિં માં ચ રામં ચ વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતાન્ ॥ 4 ॥
શોકસ્યાસ્ય કદા પારં રાઘવોઽધિગમિષ્યતિ ।
પ્લવમાનઃ પરિશ્રાંતો હતનૌ સ્સાગરે યથા ॥ 5 ॥
રાક્ષસાનાં વધં કૃત્વા સૂદયિત્વા ચ રાવણમ્ ।
લંકામુન્મૂલિતાં કૃત્વા કદા દ્રક્ષ્યતિ માં પતિઃ ॥ 6 ॥
સ વાચ્યસ્સંત્વરસ્વેતિ યાવદેવ ન પૂર્યતે ।
અયં સંવત્સરઃ કાલસ્તાવદ્ધિ મમ જીવિતમ્ ॥ 7 ॥
વર્તતે દશમો માસો દ્વૌ તુ શેષૌ પ્લવંગમ ।
રાવણેન નૃશંસેન સમયો યઃ કૃતો મમ ॥ 8 ॥
વિભીષણેન ચ ભ્રાત્રા મમ નિર્યાતનં પ્રતિ ।
અનુનીતઃ પ્રયત્નેન ન ચ તત્કુરુતે મતિમ્ ॥ 9 ॥
મમ પ્રતિપ્રદાનં હિ રાવણસ્ય ન રોચતે ।
રાવણં માર્ગતે સંખ્યે મૃત્યુઃ કાલવશં ગતમ્ ॥ 10 ॥
જ્યેષ્ઠા કન્યા નલા નામ વિભીષણસુતા કપે ।
તયા મમેદમાખ્યાતં માત્રા પ્રહિતયા સ્વયમ્ ॥ 11 ॥
અસંશયં હરિશ્રેષ્ઠ ક્ષિપ્રં માં પ્રાપ્સ્યતે પતિઃ ।
અંતરાત્મા ચ મે શુદ્ધસ્તસ્મિંશ્ચ બહવો ગુણાઃ ॥ 12 ॥
ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વમાનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા ।
વિક્રમશ્ચ પ્રભાવશ્ચ સંતિ વાનર રાઘવે ॥ 13 ॥
ચતુર્દશસહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન યઃ ।
જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા શત્રુઃ કસ્તસ્ય નોદ્વિજેત્ ॥ 14 ॥
ન સ શક્યસ્તુલયિતું વ્યસનૈઃ પુરુષર્ષભઃ ।
અહં તસ્ય પ્રભાવજ્ઞા શક્રસ્યેવ પુલોમજા ॥ 15 ॥
શરજાલાંશુમાન્શૂરઃ કપે રામદિવાકરઃ ।
શત્રુરક્ષોમયં તોયમુપશોષં નયિષ્યતિ ॥ 16 ॥
ઇતિ સંજલ્પમાનાં તાં રામાર્થે શોકકર્શિતામ્ ।
આશ્રુસંપૂર્ણનયનામુવાચ વચનં કપિઃ ॥ 17 ॥
શ્રુત્વૈવ તુ વચો મહ્યં ક્ષિપ્રમેષ્યતિ રાઘવઃ ।
ચમૂં પ્રકર્ષન્મહતીં હર્યૃક્ષગણસંકુલામ્ ॥ 18 ॥
અથવા મોચયિષ્યામિ ત્વામદ્યૈવ વરાનને ।
અસ્માદ્ધુઃખાદુપારોહ મમ પૃષ્ઠમનિંદિતે ॥ 19 ॥
ત્વાં હિ પૃષ્ઠગતાં કૃત્વા સંતરિષ્યામિ સાગરમ્ ।
શક્તિરસ્તિ હિ મે વોઢું લંકામપિ સરાવણામ્ ॥ 20 ॥
અહં પ્રસ્રવણસ્થાય રાઘવાયાદ્ય મૈથિલિ ।
પ્રાપયિષ્યામિ શક્રાય હવ્યં હુતમિવાનલઃ ॥ 21 ॥
દ્રક્ષ્યસ્યદ્વૈવ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્ ।
વ્યવસાયસમાયુક્તં વિષ્ણું દૈત્યવધે યથા ॥ 22 ॥
ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહમાશ્રમસ્થં મહાબલમ્ ।
પુરંદરમિવાસીનં નાગરાજસ્ય મૂર્ધનિ ॥ 23 ॥
પૃષ્ઠમારોહ મે દેવિ મા વિકાંક્ષસ્વ શોભને ।
યોગમન્વિચ્છ રામેણ શશાંકેનેવ રોહિણી ॥ 24 ॥
કથયંતીવ ચંદ્રેણ સૂર્યેણ ચ મહાર્ચિષા ।
મત્પૃષ્ઠમધિરુહ્ય ત્વં તરાકાશમહાર્ણવૌ ॥ 25 ॥
ન હિ મે સંપ્રયાતસ્ય ત્વામિતો નયતોઽંગને ।
અનુગંતું ગતિં શક્તાસ્સર્વે લંકાનિવાસિનઃ ॥ 26 ॥
યથૈવાહમિહ પ્રાપ્તસ્તથૈવાહમસંશયઃ ।
યાસ્યામિ પશ્ય વૈદેહિ ત્વામુદ્યમ્ય વિહાયસમ્ ॥ 27 ॥
મૈથિલી તુ હરિશ્રેષ્ઠાચ્છ્રુત્વા વચનમદ્ભુતમ્ ।
હર્ષવિસ્મિતસર્વાંગી હનુમંતમથાબ્રવીત્ ॥ 28 ॥
હનુમંદૂરમધ્વાનં કથં માં વોઢુમિચ્છસિ ।
તદેવ ખલુ તે મન્યે કપિત્વં હરિયૂથપ ॥ 29 ॥
કથં વાલ્પશરીરસ્ત્વં મામિતો નેતુમિચ્છસિ ।
સકાશં માનવેંદ્રસ્ય ભર્તુર્મે પ્લવગર્ષભ ॥ 30 ॥
સીતાયા વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।
ચિંતયામાસ લક્ષ્મીવાન્નવં પરિભવં કૃતમ્ ॥ 31 ॥
ન મે જાનાતિ સત્ત્વં વા પ્રભાવં વાઽસિતેક્ષણા ।
તસ્માત્પશ્યતુ વૈદેહી યદ્રૂપં મમ કામતઃ ॥ 32 ॥
ઇતિ સંચિંત્ય હનુમાંસ્તદા પ્લવગસત્તમઃ ।
દર્શયામાસ વૈદેહ્યાસ્સ્વરૂપમરિમર્દનઃ ॥ 33 ॥
સ તસ્માત્પાદપાદ્ધીમાનાપ્લુત્ય પ્લવગર્ષભઃ ।
તતો વર્ધિતુમારેભે સીતાપ્રત્યયકારણાત્ ॥ 34 ॥
મેરુમંદરસંકાશો બભૌ દીપ્તાનલપ્રભઃ ।
અગ્રતો વ્યવતસ્થે ચ સીતાયા વાનરોત્તમઃ ॥ 35 ॥
હરિઃ પર્વતસંકાશસ્તામ્રવક્ત્રો મહાબલઃ ।
વજ્રદંષ્ટ્રનખો ભીમો વૈદેહીમિદમબ્રવીત્ ॥ 36 ॥
સપર્વતવનોદ્દેશાં સાટ્ટપ્રાકારતોરણામ્ ।
લંકામિમાં સનાથાં વા નયિતું શક્તિરસ્તિ મે ॥ 37 ॥
તદવસ્થાપ્યતાં બુદ્ધિરલં દેવિ વિકાંક્ષયા ।
વિશોકં કુરુ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્ ॥ 38 ॥
તં દૃષ્ટ્વા ભીમસંકાશમુવાચ જનકાત્મજા ।
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષી મારુતસ્યૌરસં સુતમ્ ॥ 39 ॥
તવ સત્ત્વં બલં ચૈવ વિજાનામિ મહાકપે ।
વાયોરિવ ગતિં ચૈવ તેજશ્ચાગ્નેરિવાદ્ભુતમ્ ॥ 40 ॥
પ્રાકૃતોઽન્યઃ કથં ચેમાં ભૂમિમાગંતુમર્હતિ ।
ઉદધેરપ્રમેયસ્ય પારં વાનરપુંગવ ॥ 41 ॥
જાનામિ ગમને શક્તિં નયને ચાપિ તે મમ ।
અવશ્યં સંપ્રધાર્યાશુ કાર્યસિદ્ધિર્મહાત્મનઃ ॥ 42 ॥
અયુક્તં તુ કપિશ્રેષ્ઠ મમ ગંતું ત્વયાઽનઘ ।
વાયુવેગસવેગસ્ય વેગો માં મોહયેત્તવ ॥ 43 ॥
અહમાકાશમાપન્ના હ્યુપર્યુપરિ સાગરમ્ ।
પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાદ્ભયાદ્વેગેવ ગચ્છતઃ ॥ 44 ॥
પતિતા સાગરે ચાહં તિમિનક્રઝષાકુલે ।
ભવેયમાશુ વિવશા યાદસામન્નમુત્તમમ્ ॥ 45 ॥
ન ચ શક્ષ્યે ત્વયા સાર્ધં ગંતું શત્રુવિનાશન ।
કલત્રવતિ સંદેહસ્ત્વય્યપિ સ્યાદસંશયઃ ॥ 46 ॥
હ્રિયમાણાં તુ માં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ ।
અનુગચ્છેયુરાદિષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના ॥ 47 ॥
તૈસ્ત્વં પરિવૃતશ્શૂરૈશ્શૂલમુદ્ગરપાણિભિઃ ।
ભવેસ્ત્વં સંશયં પ્રાપ્તો મયા વીર કલત્રવાન્ ॥ 48 ॥
સાયુધા બહવો વ્યોમ્નિ રાક્ષસાસ્ત્વં નિરાયુધઃ ।
કથં શક્ષ્યસિ સંયાતું માં ચૈવ પરિરક્ષિતુમ્ ॥ 49 ॥
યુધ્યમાનસ્ય રક્ષોભિસ્તવ તૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ ।
પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાદ્ભયાર્તા કપિસત્તમ ॥ 50 ॥
અથ રક્ષાંસિ ભીમાનિ મહાંતિ બલવંતિ ચ ।
કથંચિત્સાંપરાયે ત્વાં જયેયુઃ કપિસત્તમ ॥ 51 ॥
અથવા યુધ્યમાનસ્ય પતેયં વિમુખસ્ય તે ।
પતિતાં ચ ગૃહીત્વા માં નયેયુઃ પાપરાક્ષસાઃ ॥ 52 ॥
માં વા હરેયુસ્ત્વદ્ધસ્તાદ્વિશસેયુરથાપિ વા ।
અવ્યવસ્થૌ હિ દૃશ્યેતે યુદ્ધે જયપરાજયૌ ॥ 53 ॥
અહં વાપિ વિપદ્યેયં રક્ષોભિરભિતર્જિતા ।
ત્વત્પ્રયત્નો હરિશ્રેષ્ઠ ભવેન્નિષ્ફલ એવ તુ ॥ 54 ॥
કામં ત્વમસિ પર્યાપ્તો નિહંતું સર્વરાક્ષસાન્ ।
રાઘવસ્ય યશો હીયેત્ત્વયા શસ્તૈસ્તુ રાક્ષસૈઃ ॥ 55 ॥
અથવાઽદાય રક્ષાંસિ ન્યસેયુસ્સમ્વૃતે હિ મામ્ ।
યત્ર તે નાભિજાનીયુર્હરયો નાપિ રાઘવૌ ॥ 56 ॥
આરંભસ્તુ મદર્થોઽયં તતસ્તવ નિરર્થકઃ ।
ત્વયા હિ સહ રામસ્ય મહાનાગમને ગુણઃ ॥ 57 ॥
મયિ જીવિતમાયત્તં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ ।
ભ્રાત્રૂણાં ચ મહાબાહો તવ રાજકુલસ્ય ચ ॥ 58 ॥
તૌ નિરાશૌ મદર્થં તુ શોકસંતાપકર્શિતૌ ।
સહ સર્વર્ક્ષહરિભિસ્ત્યક્ષ્યતઃ પ્રાણસંગ્રહમ્ ॥ 59 ॥
ભર્તુર્ભક્તિં પુરસ્કૃત્ય રામાદન્યસ્ય વાનર ।
ન સ્પૃશામિ શરીરં તુ પુંસો વાનરપુંગવ ॥ 60 ॥
યદહં ગાત્રસંસ્પર્શં રાવણસ્ય બલાદ્ગતા ।
અનીશા કિં કરિષ્યામિ વિનાથા વિવશા સતી ॥ 61 ॥
યદિ રામો દશગ્રીવમિહ હત્ત્વા સબાંધવમ્ ।
મામિતો ગૃહ્ય ગચ્છેત તત્તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ॥ 62 ॥
શ્રુતા હિ દૃષ્ટાશ્ચ મયા પરાક્રમા મહાત્મનસ્તસ્ય રણાવમર્દિનઃ ।
ન દેવગંધર્વભુજંગરાક્ષસા ભવંતિ રામેણ સમા હિ સંયુગે ॥ 63 ॥
સમીક્ષ્ય તં સંયતિ ચિત્રકાર્મુકં મહાબલં વાસવતુલ્યવિક્રમમ્ ।
સલક્ષ્મણં કો વિષહેત રાઘવં હુતાશનં દીપ્તમિવાનિલેરિતમ્ ॥ 64 ॥
સલક્ષ્મણં રાઘવમાજિમર્દનં દિશાગજં મત્તમિવ વ્યવસ્થિતમ્ ।
સહેત કો વાનરમુખ્ય સંયુગે યુગાંતસૂર્યપ્રતિમં શરાર્ચિષમ્ ॥ 65 ॥
સ મે હરિશ્રેષ્ઠ સલક્ષ્મણં પતિં સયૂથપં ક્ષિપ્રમિહોપપાદય ।
ચિરાય રામં પ્રતિ શોકકર્શિતાં કુરુષ્વ માં વાનરમુખ્ય હર્ષિતામ્ ॥ 66 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
