શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ષટ્સપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ।
તમેવં શોકસંતપ્તં ભરતં કૈકયી સુતમ્ ।
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠો વસિષ્ઠ શ્શ્રેષ્ઠવાગૃષિઃ ॥ 1 ॥
અલં શોકેન ભદ્રં તે રાજપુત્ર મહાયશઃ ।
પ્રાપ્તકાલં નરપતેઃ કુરુ સંયાનમુત્તમમ્ ॥ 2 ॥
વસિષ્ઠસ્ય વચ શ્શૃત્વા ભરતો ધારણાં ગતઃ ।
પ્રેતકાર્યાણિ સર્વાણિ કારયામાસ ધર્મવિત્ ॥ 3 ॥
ઉદ્ધૃતં તૈલસંરોધાત્સતુ ભૂમૌ નિવેશિતમ્ ।
આપીતવર્ણવદનં પ્રસુપ્તમિવ ભૂમિપમ્ ॥ 4 ॥
સંવેશ્ય શયને ચાગ્ય્રે નાનારત્નપરિષ્કૃતે ।
તતો દશરથં પુત્રો વિલલાપ સુદુઃખિતઃ ॥ 5 ॥
કિં તે વ્યવસિતં રાજન્ પ્રોષિતે મય્યનાગતે ।
વિવાસ્ય રામં ધર્મજ્ઞં લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્ ॥ 6 ॥
ક્વ યાસ્યસિ મહારાજ હિત્વેમં દુઃખિતં જનમ્ ।
હીનં પુરુષસિંહેન રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ॥ 7 ॥
યોગક્ષેમં તુ તે રાજન્ કોઽસ્મિન્કલ્પયિતા પુરે ત્વયિ પ્રયાતે સ્વસ્તાત રામે ચ વનમાશ્રિતે ॥ 8 ॥
વિધવા પૃથિવી રાજન્ સ્ત્વયા હીના ન રાજતે ।
હીનચંદ્રેવ રજની નગરી પ્રતિભાતિ મા ॥ 9 ॥
એવં વિલપમાનં તં ભરતં દીનમાનસમ્ ।
અબ્રવીદ્વચનં ભૂયો વસિષ્ઠસ્તુ મહામુનિઃ ॥ 10 ॥
પ્રેતકાર્યાણિ યાન્યસ્ય કર્તવ્યાનિ વિશાં પતેઃ ।
તાન્યવ્યગ્રં મહાબાહો ક્રિયાંતામવિચારિતમ્ ॥ 11 ॥
તથેતિ ભરતો વાક્યં વસિષ્ઠસ્યાભિપૂજ્ય તત્ ।
ઋત્વિક્પુરોહિતાચાર્યાન્ સ્ત્વરયામાસ સર્વશઃ ॥ 12 ॥
યે ત્વગ્નયો નરેંદ્રેસ્ય ચાગ્ન્યગારાદ્બહિષ્કૃતાઃ ।
ઋત્વિગ્ભિર્યાજકૈશ્ચૈવ તે આહ્રિયંત યથાવિધિ ॥ 13 ॥
શિબિકાયામથાઽરોપ્ય રાજાનં ગતચેતસમ્ ।
બાષ્પકંઠા વિમનસસ્તમૂહુઃ પરિચારકાઃ ॥ 14 ॥
હિરણ્યં ચ સુવર્ણં ચ વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ ।
પ્રકિરંતો જના માર્ગં નૃપતેરગ્રતો યયુઃ ॥ 15 ॥
ચંદનાગરુનિર્યાસાન્ સરલં પદ્મકં તથા ।
દેવદારૂણિ ચાહૃત્ય ક્ષેપયંતિ તથાપરે ॥ 16 ॥
ગંધાનુચ્ચાવચાંશ્ચાન્યાં સ્તત્ર ગત્વાથ ભૂમિપમ્ ।
તત્ર સંવેશયામાસુશ્ચિતામધ્યે તમૃત્વિજઃ ॥ 17 ॥
તદા હુતાશનં હુત્વા જેપુસ્તસ્ય તદૃત્વિજઃ ।
જગુશ્ચ તે યથાશાસ્ત્ર તત્ર સામાનિ સામગાઃ ॥ 18 ॥
શિબિકાભિશ્ચ યાનૈશ્ચ યથાર્હં તસ્ય યોષિતઃ ।
નગરા ન્નિર્યયુસ્તત્ર વૃદ્ધૈઃ પરિવૃતા સ્તદા ॥ 19 ॥
પ્રસવ્યં ચાપિ તં ચકુઃ ઋત્વિજોઽગ્નિચિતં નૃપમ્ ।
સ્ત્રિયશ્ચ શોકસંતપ્તાઃ કૌસલ્યાપ્રમુખાસ્તદા ॥ 20 ॥
ક્રૌંચીનામિવ નારીણાં નિનાદસ્તત્ર શુશ્રુવે ।
આર્તાનાં કરુણં કાલે ક્રોશંતીનાં સહસ્રશઃ ॥ 21 ॥
તતો રુદંત્યો વિવશાવિલપ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
યાનેભ્યસ્સરયૂતીરમવતેરુર્વરાંગનાઃ ॥ 22 ॥
કૃત્વોદકં તે ભરતેન સાર્ધં નૃપાંગના મંત્રિપુરોહિતા શ્ચ ।
પુરંપ્રવિશ્યાશ્રુપરીતનેત્રાઃ ભૂમૌ દશાહં વ્યનયંત દુઃખમ્ ॥ 23 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ષટ્સપ્તતિતમસ્સર્ગઃ ॥
