શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ।
એવમાધર્ષિતશ્શૂરશ્શૂર્પણખ્યા ખરસ્તતઃ ।
ઉવાચ રક્ષસાં મધ્યે ખરઃ ખરતરં વચઃ ॥ 1 ॥
તવાવમાનપ્રભવઃ ક્રોધોઽયમતુલો મમ ।
ન શક્યતે ધારયિતું લવણાંભ ઇવોલ્બણમ્ ॥ 2 ॥
ન રામં ગણયે વીર્યાન્માનુષં ક્ષીણજીવિતમ્ ।
આત્મદુશ્ચરિતૈઃ પ્રાણાન્હતોયોઽદ્ય વિમોક્ષ્યતે ॥ 3 ॥
બાષ્પસ્સંહ્રિયતામેષ સંભ્રમશ્ચ વિમુચ્યતામ્ ।
અહં રામં સહ ભ્રાત્રા નયામિ યમસાદનમ્ ॥ 4 ॥
પરશ્વથહતસ્યાદ્ય મંદપ્રાણસ્ય સંયુગે ।
રામસ્ય રુધિરં રક્તમુષ્ણં પાસ્યસિ રાક્ષસિ ॥ 5 ॥
સા પ્રહૃષ્ટા વચશ્શ્રુત્વા ખરસ્ય વદનાચ્ચ્યુતમ્ ।
પ્રશશંસ પુનર્મૌર્ખ્યાદ્ભ્રાતરં રક્ષસાં વરમ્ ॥ 6 ॥
તયા પરુષિતઃ પૂર્વં પુનરેવ પ્રશંસિતઃ ।
અબ્રવીદ્દૂષણં નામ ખરસ્સેનાપતિં તદા ॥ 7 ॥
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ મમ ચિત્તાનુવર્તિનામ્ ।
રક્ષસાં ભીમવેગાનાં સમરેષ્વનિવર્તિનામ્ ॥ 8 ॥
નીલજીમૂતવર્ણાનાં ઘોરાણાં ક્રૂરકર્મણામ્ ।
લોકહિંસાવિહારાણાં બલિનામુગ્રતેજસામ્ ॥ 9 ॥
તેષાં શાર્દૂલદર્પાણાં મહાસ્યાનાં મહૌજસામ્ ।
સર્વોદ્યોગ મુદીર્ણાનાં રક્ષસાં સૌમ્ય કારય ॥ 10 ॥
ઉપસ્થાપય મે ક્ષિપ્રં રથં સૌમ્ય ધનૂંષિ ચ ।
શરાંશ્ચિત્રાંશ્ચ ખંગાંશ્ચ શક્તીશ્ચ વિવિધાશ્શિતાઃ ॥ 11 ॥
અગ્રે નિર્યાતુમિચ્છામિ પૌલસ્ત્યાનાં મહાત્મનામ્ ।
વધાર્થં દુર્વિનીતસ્ય રામસ્ય રણકોવિદઃ ॥ 12 ॥
ઇતિ તસ્ય બ્રુવાણસ્ય સૂર્યવર્ણં મહારથમ્ ।
સદશ્વૈશ્શબલૈર્યુક્તમાચચક્ષેઽથ દૂષણઃ ॥ 13 ॥
તં મેરુશિખરાકારં તપ્તકાંચનભૂષણમ્ ।
હેમચક્રમસંબાધં વૈદૂર્યમયકૂબરમ્ ॥ 14 ॥
મત્સ્યૈઃ પુષ્પૈર્દ્રુમૈશ્શૈલૈશ્ચંદ્રસૂર્યૈશ્ચ કાંચનૈઃ ।
મંગલૈઃ પક્ષિસંઘૈશ્ચ તારાભિરભિસંવૃતમ્ ॥ 15 ॥
ધ્વજનિસ્ત્રિંશસંપન્નં કિંકિણીકવિરાજિતમ્ ।
સદશ્વયુક્તં સોઽમર્ષાદારુરોહ ખરો રથમ્ ॥ 16 ॥
નિશામ્ય તુ રથસ્થં તં રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ ।
તસ્થુસ્સંપરિવાર્યૈનં દૂષણં ચ મહાબલમ્ ॥ 17 ॥
ખરસ્તુ તાન્મહેષ્વાસાન્ઘોરવર્માયુધધ્વજાન્ ।
નિર્યાતેત્યબ્રવીદ્દૃષ્ટ્વા રથસ્થસ્સર્વરાક્ષસાન્ ॥ 18 ॥
તતસ્તદ્ રાક્ષસં સૈન્યં ઘોરચર્માયુધધ્વજમ્ ।
નિર્જગામ જનસ્થાનાન્મહાનાદં મહાજવમ્ ॥ 19 ॥
મુદ્ગરૈઃ પટ્ટિસૈશ્શૂલૈસ્સુતીક્ષ્ણૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ ।
ખંગૈશ્ચક્રૈશ્ચ હસ્તસ્થૈર્ભ્રાજમાનૈશ્ચ તોમરૈઃ ॥ 20 ॥
શક્તિભિઃ પરિઘૈર્ઘોરૈરતિમાત્રૈશ્ચ કાર્મુકૈઃ ।
ગદાસિમુસલૈર્વજ્રૈર્ગૃહીતૈર્ભીમદર્શનૈઃ ॥ 21 ॥
રાક્ષસાનાં સુઘોરાણાં સહસ્રાણિ ચતુર્દશ ।
નિર્યાતાનિ જનસ્થાનાત્ખરચિત્તાનુવર્તિનામ્ ॥ 22 ॥
તાંસ્ત્વભિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાન્ ભીમવિક્રમાન્ ।
ખરસ્યાપિ રથઃ કિંચિજ્જગામ તદનંતરમ્ ॥ 23 ॥
તતસ્તાંછબલાનશ્વાસ્તપ્તકાંચનભૂષિતાન્ ।
ખરસ્ય મતિમાજ્ઞાય સારથિસ્સમચોદયત્ ॥ 24 ॥
સ ચોદિતો રથશ્શીઘ્રં ખરસ્ય રિપુઘાતિનઃ ।
શબ્દેનાપૂરયામાસ દિશશ્ચ પ્રદિશસ્તદા ॥ 25 ॥
પ્રવૃદ્ધમન્યુસ્તુ ખરઃ ખરસ્વનો રિપોર્વધાર્થં ત્વરિતો યથાંતકઃ ।
અચૂચુદત્સારથિમુન્નદન્ઘનં મહાબલો મેઘ ઇવાશ્મવર્ષવાન્ ॥ 26 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ॥
