શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ દ્વાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
શક્ત્યાવિનિહતંદૃષ્ટવારાવણેનબલીયસા ।
લક્ષ્મણંસમરેશૂરંરૂધિરૌઘપરિપ્લુતમ્ ॥ 1 ॥
સ દત્ત્વાતુમુલંયુદ્ધંરાવણસ્યદુરાત્મનઃ ।
વિસૃજન્નેવબાણૌઘાન્ સુષેણમિદમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥
એષરાવણવીર્યેણલક્ષ્મણઃપતિતોભુવિઃ ।
સર્પવચ્ચેષ્ટતેવીરોભૂમૌશોકમુદિરીયન્ ॥ 3 ॥
શોણિતાર્દ્રમિમંવીરંપ્રાણૈઃપ્રિયતરંમમ ।
પશ્યતોમમકાશક્તિર્યોદ્ધુંપર્યાકુલાત્મનઃ ॥ 4 ॥
અ યં સ સમરશ્લાઘીભ્રાતામેશુભલક્ષણઃ ।
યદિપંચત્વમાપન્નઃપ્રાણૈર્મેકિંસુખેનવા ॥ 5 ॥
લજ્જતીવહિવીર્યંભ્રશ્યતીવકરાદ્ધનુઃ ।
સાયકાવ્યવસીદંતિદૃષ્ટિર્ભાષ્પવશંગતા ॥ 6 ॥
અવસીદંતિગાત્રાણિસ્વપ્નયાનેનૃણામિવ ।
ચિંતામેવર્તતેતીવ્રામુમૂર્ષાપિ ચ જાયતે ॥ 7 ॥
ભ્રાતરંનિહતંદૃષ્ટવારાવણેનદુરાત્મના ।
વિષ્ટનંતંતુદુઃખાર્તંમર્મણ્યભિહતંભૃશમ્ ॥ 8 ॥
રાઘવોભ્રાતરંદૃષ્ટવાપ્રિયંપ્રાણંબહિશ્ચરમ્ ।
દુઃખેનમહતાવિષ્ટોધ્યાનશોકપરાયણઃ ॥ 9 ॥
પરંવિષાદમાપન્નોવિલલાપાકુલેંદ્રિયઃ ।
ભ્રાતરંનિહતંદૃષ્ટવાલક્ષ્મણંરણપાંસુષુ ॥ 10 ॥
વિજયોઽપિહિમેશૂર ન પ્રિયાયોપકલ્પતે ।
અચક્ષુર્વિષયશ્ચંદ્રઃકાંપ્રીતિંજનયિષ્યતિ ॥ 11 ॥
કિંમેયુદ્ધેનકિંપ્રાણૈર્યુદ્ધકાર્યં ન વિદ્યતે ।
યત્રાયંનિહતશ્શેતેરણમૂર્ધનિલક્ષ્મણઃ ॥ 12 ॥
યથૈવમાંવનંયાંતમનુયાતિમહાદ્યુતિઃ ।
અહમપ્યુપયાસ્યામિતથૈવૈનંયમક્ષયમ્ ॥ 13 ॥
ઇષ્ટબંધુજનોનિત્યંમાં સ નિત્યમનુવ્રતઃ ।
ઇમામવસ્થાંગમિતોરાક્ષસૈઃકૂટયોધિભિઃ ॥ 14 ॥
દેશેદેશેકલત્રાણિદેશેદેશે ચ બાંદવાઃ ।
તંતુદેશં ન પશ્યામિયત્રભ્રાતાસહોદરઃ ॥ 15 ॥
ઇત્યેવંવિલપંતંતંશોકવિહ્વલિતેદ્રનિયમ્ ।
વિવેષ્ટમાનંકરુણમચ્છવસંતંપુનઃપુનઃ ॥ 16 ॥
રામમાશ્વાસયનવીરસુષેનોવાક્યમબ્રવીત કિનુરાજ્યેનદુર્ધર્ષલક્ષ્મણેનવિનામમ ।
કથંવક્ષ્યામ્યહંત્વંબાંસુમિત્રાંપુત્રવત્સલામ્ ॥ 17 ॥
ન મૃથોયંમહાબાહો લક્ષ્મણોલક્ષમિવર્ધનઃ ।
ન ચાસ્યવિક્રતંવક્ત્રાનાપિશસ્વાસં ન નિષ્પ્રભમ્ ॥ 18 ॥
સુપ્રભંસુપ્રસન્નં ચ મુખમસ્યનિરીક્ષ્યતામ્ ॥ 19 ॥
પદ્મપત્રતલૌહસ્તૌસુપ્રસન્ને ચ લોચને ।
ઐ વં ન વિદ્યતેરૂપંગતાસૂનાંવિશંપતે ॥ 20 ॥
માવિષાદંમૃકૃથાવીરસપ્રાણોઽયમરિંદમ ।
આ ખ્યાસતિતુપ્રસુપ્તસ્યસ્રસ્તગાત્રસ્યભૂતલે ॥ 21 ॥
સોચ્છવાસંહૃદયંવીરકંપમાનંમુહુર્મુહુઃ ।
એવમુક્ત્વામહાપ્રાજ્ઞઃસુષેણોરાઘવંવચઃ ॥ 22 ॥
સમીપસ્થમુવાચેદંહનૂમંતંમહાકપિમ્ ।
સૌમ્ય શીઘ્રમિતોગત્વાશૈલમૌષધિપર્વતમ્ ॥ 23 ॥
પૂર્વંતુકથિતોયોઽસૌવીર જાંબવતાશુભઃ ।
દક્ષિણેશિખરેજાતામોષધિમાનય ॥ 24 ॥
સવર્ણકરણીંનામ્નાસાવર્ણ્યકરણીંતથા ।
સંજીવકરણીંવીરસંધાનીં ચ મહૌષધીમ્ ॥ 25 ॥
સંજીવનાર્ધંવીરસ્યલક્ષ્મણસ્યમહાત્મનઃ ।
ઇત્યેવમુક્તોહનુમાન્ગત્વાચૌષથિપર્વતમ્ ॥ 26 ॥
ચિંતામભ્યગમછ્રચીમાનજાનં સ્તા મહૌષધીઃ ।
તસ્યબુદ્ધિઃ સમુત્પન્નામારુતેરમિતૌજસઃ ॥ 27 ॥
ઇદમેવગમિષ્યામિગૃહીત્વાશિખરંગિરેઃ ।
અસ્મિંસ્તુશિખરેજાતામોષધિંતાંસુખાવહામ્ ॥ 28 ॥
પ્રતર્કેણાવગચ્છામિસુષેણોહ્યવમબ્રવીત્ ।
અગૃહ્યયદિગચ્છામિવિશલ્યકરણીમહમ્ ॥ 29 ॥
કાલાત્યયેનદોષઃસ્યાદ્વૈક્લબ્યં ચ મહદ્ભવેત્ ।
ઇતિસંચિંત્યહનૂમાન્ગત્વાક્ષિપ્રંમહાબલઃ ॥ 30 ॥
આસાદ્યપર્વતશ્રેષ્ઠંપ્રક્રમ્યગિરેશ્શિરઃ ।
ફુલ્લનાનાતરુગણંસમુત્પાટ્યમહાબલઃ ॥ 31 ॥
ગૃહીત્વાહરિશાર્દૂલોહસ્તાભ્યાંસમતોલયત્ ।
સનીલમિવજીમૂતંતોયપૂર્ણંનભસ્તલાત્ ॥ 32 ॥
ઉત્પપાતગૃહીત્વાતુહનૂમાન્ શિખરંગિરેઃ ।
સમાગમ્યમહાવેગઃસંન્યસ્યશિખરંગિરેઃ ॥ 33 ॥
વિશ્રમ્યકિંચિદ્ધનુમાન્સુષેણમિદમબ્રવીત્ ।
ઓષધીર્નાવગચ્છામિતાઅહંહરિપુંગવ ॥ 34 ॥
તદિદંશિખરંકૃત્સ્નંગિરેસ્તસ્યાહૃતંમયા ।
એવંકથયમાનંતુપ્રશસ્યપવનાત્મજમ્ ॥ 35 ॥
સુષેણોવાનરશ્રેષ્ઠોજગ્રાહોત્પાટ્યચૌષધીઃ ।
વિસ્મિતાસ્તુબભૂવુસ્તેસર્વેવાનરપુંગવાઃ ॥ 36 ॥
દૃષ્ટવાહનૂમતઃકર્મસુરૈરપિસુદુષ્કરમ્ ।
તતઃસંક્ષોદયિત્વાતામોષધિંવાનરોત્તમઃ ॥ 37 ॥
લક્ષ્મણસ્યદદૌનસ્તસ્સુષેણસ્સુમહાદ્યુતિઃ ।
વિશલ્યસ્સસમાઘ્રાયલક્ષ્મણઃપરવીરહા ॥ 38 ॥
વિશલ્યોવિરુજશ્શીઘ્રમુદતિષ્ઠન્મહીતલાત્ ।
તમુત્થિતંતુહરયોભૂતલાત્પ્રેક્ષ્યલક્ષ્મણમ્ ॥ 39 ॥
સાધુસાવધિતિસુપ્રીતાલક્ષ્મણંપ્રત્યપૂજયન્ ।
એહ્યેહીત્યબ્રવીદ્રામોલક્ષ્મણંપરવીરહા ॥ 40 ॥
સસ્વજેસ્નેહગાઢં ચ બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ ।
બ્રવીચ્છપરિષ્વજ્યસૌમિત્રિંરાઘવસ્તદા ॥ 41 ॥
દિષ્ટ્યાત્વાંવીરપશ્યામિમરણાત્પુનરાગતમ્ ।
ન હિમેજીવિતેનાર્થસ્સીતયાવિજયનેવા ॥ 42 ॥
કોહિમેવદતેનાર્ધસ્ત્વયિપંચત્વમાગતે ।
ઇત્યેવંવદતસ્તસ્યરાઘવસ્યમહાત્મનઃ ॥ 43 ॥
ભિન્નશ્શિથિલયાવાચાલક્ષ્મણોવાક્યમબ્રવીત્ ।
તાંપ્રતિજ્ઞાંપ્રતિજ્ઞાયપુરાસત્યપરાક્રમ ॥ 44 ॥
લઘુઃકશ્ચિદિવાસત્ત્વોનૈવંવક્તુમિહાર્હસિ ।
ન હિપ્રતિજ્ઞાંકુર્વંતિવિતથાંસત્યવાદિનઃ ॥ 45 ॥
લક્ષણંહિમહત્ત્વસ્યપ્રતિજ્ઞાપરિપાલનમ્ ।
નૈરાશ્યમુપગંતું ચ નાલંતેમત્કૃતેઽનઘ ॥ 46 ॥
વધેનરાવણસ્યાદ્યપ્રતિજ્ઞામનુપાલય ।
નજીવન્યાસ્યતેશત્રુસ્તવબાણપથંગતઃ ॥ 47 ॥
નર્દતસ્તીક્ષણદંષ્ટ્રસ્યસિંહસ્યેવમહાગજઃ ।
અહંતુવધમિચ્છામિશીઘ્રમસ્યદુરાત્મનઃ ॥ 48 ॥
યાવદસ્તં ન યાત્યેષકૃતકર્માદિવાકરઃ ।
યદિવધમિચ્છસિરાવણસ્યસંખ્યેયદિ ચ કૃતાંહિતવેચ્છસિપ્રતિજ્ઞામ્ ।
યદિતવરાજસુતાભિલાષઆર્યકુરુ ચ વચોમમશીઘ્રમદ્યવીર ॥ 49 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે દ્વાધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
