શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાંડમ્ ।
અથ પંચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
વિશ્વામિત્રવચશ્શ્રુત્વા રાઘવ સ્સહલક્ષ્મણઃ ।
વિસ્મયં પરમં ગત્વા વિશ્વામિત્રમથાબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
અત્યદ્ભુતમિદં બ્રહ્મન્ કથિતં પરમં ત્વયા ।
ગંગાવતરણં પુણ્યં સાગરસ્યાપિ પૂરણમ્ ॥ 2 ॥
તસ્ય સા શર્વરી સર્વા સહ સૌમિત્રિણા તદા ।
જગામ ચિંતયાનસ્ય વિશ્વામિત્રકથાં શુભામ્ ॥ 3 ॥
તતઃ પ્રભાતે વિમલે વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્ ।
ઉવાચ રાઘવો વાક્યં કૃતાહ્નિકમરિંદમઃ ॥ 4 ॥
ગતા ભગવતી રાત્રિશ્શ્રોતવ્યં પરમં શ્રુતમ્ ।
ક્ષણભૂતેવ નૌ રાત્રિ સ્સમ્વૃત્તેયં મહાતપઃ ॥ 5 ॥
ઇમાં ચિંતયતસ્સર્વાં નિખિલેન કથાં તવ ।
તરામ સરિતાં શ્રેષ્ઠાં પુણ્યાં ત્રિપથગાં નદીમ્ ॥ 6 ॥
નૌરેષા હિ સુખાસ્તીર્ણા ઋષીણાં પુણ્યકર્મણામ્ ।
ભગવંતમિહ પ્રાપ્તં જ્ઞાત્વા ત્વરિતમાગતા ॥ 7 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ ।
સંતારં કારયામાસ સર્ષિસંઘ સ્સરાઘવઃ ॥ 8 ॥
ઉત્તરં તીરમાસાદ્ય સંપૂજ્યર્ષિગણં તદા ।
ગંગાકૂલે નિવિષ્ટાસ્તે વિશાલાં દદૃશુઃ પુરીમ્ ॥ 9 ॥
તતો મુનિવરસ્તૂર્ણં જગામ સહ રાઘવઃ ।
વિશાલાં નગરીં રમ્યાં દિવ્યાં સ્વર્ગોપમાં તદા ॥ 10 ॥
અથ રામો મહાપ્રાજ્ઞો વિશ્વામિત્રં મહામુનિમ્ ।
પપ્રચ્છ પ્રાંજલિર્ભૂત્વા વિશાલામુત્તમાં પુરીમ્ ॥ 11 ॥
કતરો રાજવંશોઽયં વિશાલાયાં મહામુને ।
શ્રોતુમિચ્છામિ ભદ્રં તે પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥ 12 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રામસ્ય મુનિપુંગવઃ ।
આખ્યાતું તત્સમારેભે વિશાલસ્ય પુરાતનમ્ ॥ 13 ॥
શ્રૂયતાં રામ શક્રસ્ય કથાં કથયતશ્શુભામ્ ।
અસ્મિન્ દેશે તુ યદ્વૃત્તં તદપિ શૃણુ રાઘવ ॥ 14 ॥
પૂર્વં કૃતયુગે રામ દિતેઃ પુત્રા મહાબલાઃ ।
અદિતેશ્ચ મહાભાગ વીર્યવંતસ્સુધાર્મિકાઃ ॥ 15 ॥
તતસ્તેષાં નરશ્રેષ્ઠ બુદ્ધિરાસીન્મહાત્મનામ્ ।
અમરા અજરાશ્ચૈવ કથં સ્યામ નિરામયાઃ ॥ 16 ॥
તેષાં ચિંતયતાં રામ બુદ્ધિરાસીન્મહાત્મનામ્ ।
ક્ષીરોદમથનં કૃત્વા રસં પ્રાપ્સ્યામ તત્ર વૈ ॥ 17 ॥
તતો નિશ્ચિત્ય મથનં યોક્ત્રં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્ ।
મંથાનં મંદરં કૃત્વા મમંથુરમિતૌજસઃ ॥ 18 ॥
અથ વર્ષસહસ્રેણ યોક્ત્રસર્પશિરાંસિ ચ ।
વમંત્યતિ વિષં તત્ર દદંશુર્દશનૈશ્શિલાઃ ॥ 19 ॥
ઉત્પપાતાગ્નિસંકાશં હાલાહલમહાવિષમ્ ।
તેન દગ્ધં જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ ॥ 20 ॥
અથ દેવા મહાદેવં શંકરં શરણાર્થિનઃ ।
જગ્મુઃ પશુપતિં રુદ્રં ત્રાહિ ત્રાહીતિ તુષ્ટુવુઃ ॥ 21 ॥
એવમુક્તસ્તતો દેવૈર્દેવદેવેશ્વરઃ પ્રભુઃ ।
પ્રાદુરાસીત્તતોઽત્રૈવ શંખચક્રધરો હરિઃ ॥ 22 ॥
ઉવાચૈનં સ્મિતં કૃત્વા રુદ્રં શૂલભૃતં હરિઃ ।
દૈવતૈર્મથ્યમાને તુ યત્પૂર્વં સમુપસ્થિતમ્ ॥ 23 ॥
ત્વદીયંહિ સુરશ્રેષ્ઠ સુરાણામગ્રજોઽસિ યત્ ।
અગ્રપૂજામિમાં મત્વા ગૃહાણેદં વિષં પ્રભો ॥ 24 ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ સુરશ્રેષ્ઠસ્તત્રૈવાંતરધીયત ।
દેવતાનાં ભયં દૃષ્ટવાશ્રુત્વા વાક્યં તુ શારંગિણઃ ।
હાલાહલવિષં ઘોરં સ જગ્રાહામૃતોપમમ્ ॥ 25 ॥
દેવાન્વિસૃજ્ય દેવેશો જગામ ભગવાન્ હરઃ ।
તતો દેવાસુરાસ્સર્વે મમંથૂ રઘુનંદન ॥ 26 ॥
પ્રવિવેશાથ પાતાલં મંથાનઃ પર્વતોઽનઘ ।
તતો દેવાસ્સગંધર્વાસ્તુષ્ટુવુર્મધુસૂદનમ્ ॥ 27 ॥
ત્વં ગતિઃ સર્વભૂતાનાં વિશેષેણ દિવૌકસામ્ ।
પાલયાસ્માન્મહાબાહો ગિરિમુદ્ધર્તુમર્હસિ ॥ 28 ॥
ઇતિ શ્રુત્વા હૃષીકેશઃ કામઠં રૂપમાસ્થિતઃ ।
પર્વતં પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા શિશ્યે તત્રોદધૌ હરિઃ ॥ 29 ॥
પર્વતાગ્રે તુ લોકાત્મા હસ્તેનાક્રમ્ય કેશવઃ ।
દેવાનાં મધ્યતઃ સ્થિત્વા મમંથ પુરુષોત્તમઃ ॥ 30 ॥
અથ વર્ષસહસ્રેણ સદંડસ્સકમંડલુઃ ।
પૂર્વં ધન્વંતરિર્નામ અપ્સરાશ્ચ સુવર્ચસઃ ॥ 31 ॥
અપ્સુ નિર્મથનાદેવ રસાસ્તસ્માદ્વરસ્ત્રિયઃ ।
ઉત્પેતુર્મનુજશ્રેષ્ઠ તસ્માદપ્સરસોઽભવન્ ॥ 32 ॥
ષષ્ટિઃ કોટ્યોઽભવંસ્તાસાં અપ્સરાણાં સુવર્ચસામ્ ।
અસંખ્યેયાસ્તુ કાકુત્સ્થ યાસ્તાસાં પરિચારિકાઃ ॥ 33 ॥
ન તાસ્સ્મ પરિગૃહ્ણંતિ સર્વે તે દેવદાનવાઃ ।
અપ્રતિગ્રહણાત્તાશ્ચ સર્વાસ્સાધારણાસ્સ્મૃતાઃ ॥ 34 ॥
વરુણસ્ય તતઃ કન્યા વારુણી રઘુનંદન ।
ઉત્પપાત મહાભાગા માર્ગમાણા પરિગ્રહમ્ ॥ 35 ॥
દિતેઃ પુત્રા ન તાં રામ જગૃહુર્વરુણાત્મજામ્ ।
અદિતેસ્તુ સુતા વીર જગૃહુસ્તામનિંદિતામ્ ॥ 36 ॥
અસુરાસ્તેન દૈતેયાસ્સુરાસ્તેનાદિતેસ્સુતાઃ ।
હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતાશ્ચાસન્ વારુણીગ્રહણાત્સુરાઃ ॥ 37 ॥
ઉચ્ચૈશ્શ્રવા હયશ્રેષ્ઠો મણિરત્નં ચ કૌસ્તુભમ્ ।
ઉદતિષ્ઠન્નરશ્રેષ્ઠ તથૈવામૃતમુત્તમમ્ ॥ 38 ॥
અથ તસ્ય કૃતે રામ મહાનાસીત્કુલક્ષયઃ ।
અદિતેસ્તુ તતઃ પુત્રા દિતેઃ પુત્રાનસૂદયન્ ॥ 39 ॥
એકતોઽભ્યાગમન્ સર્વે હ્યસુરા રાક્ષસૈસ્સહ ।
યુદ્ધમાસીન્મહાઘોરં વીર ત્રૈલોક્યમોહનમ્ ॥ 40 ॥
યદા ક્ષયં ગતં સર્વં તદા વિષ્ણુર્મહાબલઃ ।
અમૃતં સોઽહરત્ત્તૂર્ણં માયામાસ્થાય મોહિનીમ્ ॥ 41 ॥
યે ગતાઽભિમુખં વિષ્ણુમક્ષયં પુરુષોત્તમમ્ ।
સંપિષ્ટાસ્તે તદા યુદ્ધે વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥ 42 ॥
અદિતેરાત્મજા વીરા દિતેઃ પુત્રાન્નિજઘ્નિરે ।
તસ્મિન્ ઘોરે મહાયુદ્ધે દૈતેયાદિત્યયોર્ભૃશમ્ ॥ 43 ॥
નિહત્ય દિતિપુત્રાંશ્ચ રાજ્યં પ્રાપ્ય પુરંદરઃ ।
શશાસ મુદિતો લોકાન્ સર્ષિસંઘાન્ સચારણાન્ ॥ 44 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાંડે પંચચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
