શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ એકોનષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
તસ્મિન્હતેરાક્ષસસૈન્યપાલેપ્લવંગમાનામૃષભેણયુદ્ધે ।
ભીમયુધંસાગરતુલ્યવેગંવિદુદ્રુવેરાક્ષસરાજસૈન્યમ્ ॥ 1 ॥
ગત્વાઽથરક્ષોધિપતેશ્શશંસુસ્સેનાપતિંપાવકસૂનુશસ્તમ્ ।
તચ્છાપિતેષાંવચનંનિશમ્યરક્ષોધિપઃક્રોધવશંજગામ ॥ 2 ॥
સઙ્ ખ્યેપ્રહસ્તંનિહતંનિશમ્યશોકાર્દિતઃક્રોધપરીતચેતાઃ ।
ઉવાચતાન્રાક્ષસયૂથમુખ્યાનિંદ્રોયથાનિર્જરયોથમુખ્યાન્ ॥ 3 ॥
નાવજ્ઞારિપવેકાર્યાયૈરિંદ્રબલસૂદનઃ ।
સૂદિતસ્સૈન્યપાલોમેસાનુયાત્રસ્સકુંજરઃ ॥ 4 ॥
સોઽહંરિપુવિનાશાયવિજયાયાવિચારયન્ ।
સ્વયમેવગમિષ્યામિરણશીર્ષંતદદ્ભુતમ્ ॥ 5 ॥
અદ્યતદ્વાનરાનીકંરામંચસહલક્ષ્મણમ્ ।
નિર્દહિષ્યામિબાણૌઘૈર્વનંદીપ્સ્સૈરિવાનગિભિઃ ॥ 6 ॥
સએવમુક્ત્વાજ્વલનપ્રકાશંરથંતુરંગોત્તમરાજયુક્તમ્ ।
પ્રકાશમાનંવપુષાજ્વલંતંસમારુરોહામરરાજશત્રુઃ ॥ 7 ॥
સ શન્ખ ભેરી પટહ પ્રણાદૈર્ ।
આસ્ફોટિત ક્ષ્વેડિત સિમ્હ નાદૈહ્ ।
પુણ્યૈહ્ સ્તવૈશ્ ચ અપ્ય્ અભિપૂજ્યમાનસ્ ।
સ્તદા યયૌ રાક્ષસ રાજ મુખ્યહ્ ॥ 8 ॥
સ નીલજીમૂતનિકાશરૂપૈ ।
ર્માંસ અશનૈહ્ પાવક દીપ્ત નેત્રૈહ્ ।
બભૌ વૃતો રાક્ષસ રાજ મુખ્યૈર્ ।
ભૂતૈર્ વૃતો રુદ્ર;ઇવ અમર ઈશહ્ ॥ 9 ॥
તતોનગર્યાસ્સહસામહૌજાનિષ્ક્રમ્યતદ્વાનરસૈન્યમુગ્રમ્ ।
મહાર્ણવાભ્રસ્તનિતંદદર્શસમુદ્યતંપાદપશૈલહસ્તમ્ ॥ 10 ॥
તદ્રાક્ષસાનીકમતિપ્રચંડમાલોક્યરામોભુજગેંદ્રબાહુઃ ।
વિભીષણંશસ્ત્રભૃતાંવરિષ્ઠમુવાચસેવાનુગતઃપૃથુશ્રીઃ ॥ 11 ॥
નાનાપતાકધ્વજશસ્ત્રજુષ્ટંપ્રાસાસિશૂલાયુથવજ્રજુષ્ટમ્ ।
કસ્યેદમક્ષોભ્યમભીરુજુષ્ટંમહેંદ્રોપમનાગજુષ્ટમ્ ॥ 12 ॥
તતસ્તુરામસ્યનિશમ્યવાક્યંવિભીષણંશ્શક્રસમાનવીર્યઃ ।
શશંસરામસ્યબલપ્રવેગંમહાત્મનાંરાક્ષસપુંગવાનામ્ ॥ 13 ॥
યોઽસૌગજસ્કંધગતોમહાત્માનવોદિતાર્કોપમતામ્રવક્ત્રઃ ।
પ્રકંપયન્નાગશિરોઽભ્યુપૈતિહ્યકંપનંત્વેનમવેહિરાજન્ ॥ 14 ॥
યો અસૌ રથસ્થો મૃગ રાજ કેતુર્ ।
ધૂન્વન્ ધનુહ્ શક્ર ધનુહ્ પ્રકાશમ્ ।
કરી ઇવ ભાત્ય્ ઉગ્ર વિવૃત્ત દમ્ષ્ટ્રહ્ ।
સ;ઇંદ્રજિન્ નામ વર પ્રધાનહ્ ॥ 15 ॥
યશ્ચૈષવ્નિધ્યાસ્તમહેંદ્રકલ્પોધન્વીરથસ્થોઽતિરથોતિવીરઃ ।
વિષ્પારયન્ ચાપમતુલ્યમાનંનામ્નાતિકાયોઽતિવિવૃદ્ધકાયઃ ॥ 16 ॥
યોઽસૌનવાર્કોદિતતામ્રચક્ષુરારુહ્યઘંટાનિનદપ્રણાદમ્ ।
ગજંખરંગર્જતિવૈમહાત્મામહોદરોનામસએષઃવીરઃ ॥ 17 ॥
યોઽસૌહયંકાંચનચિત્રભાંડમારુહ્યસંધ્યાભ્રગિરિપ્રકાશમ્ ।
પ્રાસંસમુદ્યમ્યમરીચિનદ્ધંપિશાચએષોઽશનિતુલ્યવેગઃ ॥ 18 ॥
યશ્ચૈષશૂલંનિશિતંપ્રગૃહ્યવિદ્યુત્પ્રભંકિંકરવજ્રવેગમ્ ।
વૃષેંદ્રમાસ્થાયગિરિપ્રકાશમાયાતિયોઽસૌત્રિશિરાયશસ્વી ॥ 19 ॥
અસૌચજીમૂતનિકાશરૂપઃકુંભઃપૃથુવ્યૂઢસુજાતવક્ષાઃ ।
સમાહિતઃપન્નગરાજકેતુર્વિષ્પારયન્યાતિધનુર્વિધૂન્વન્ ॥ 20 ॥
યશ્ચૈષજાંબૂનદવજ્રજુષ્ટંદીપ્તંસધૂમંપરિઘંપ્રગૃહ્ય ।
આયાતિરક્ષોબલકેતુભૂતઃસોઽસૌનિકુંભોઽદ્ભુતઘોરકર્મા ॥ 21 ॥
યશ્ચૈષચાપાસિશરૌઘજુષ્ટંપતાકિનંપાવકદીપ્તરૂપમ્ ।
રથંસમાસ્થાયવિભાત્યુદગ્રોનરાંતકોઽસૌનગશૃંગયોધી ॥ 22 ॥
યશ્ચૈષનાનાવિધઘોરરૂપૈર્વ્યાઘ્રોષ્ટ્રનાગેંદ્રમૃગાશ્વવક્ત્રૈઃ ।
ભૂતૈર્વૃતોભાતિવિવૃત્તનેત્સ્રૈસોઽસૌસુરાણામપિદર્પહંતા ॥ 23 ॥
યત્ર એતદ્ ઇંદુ પ્રતિમં વિભાતિચ્ ।
ચત્ત્રં સિતં સૂક્ષ્મ શલાકં અગ્ર્યમ્ ।
અત્ર એષ રક્ષો અધિપતિર્ મહાત્મા ।
ભૂતૈર્ વૃતો રુદ્ર;ઇવ અવભાતિ ॥ 24 ॥
અસૌ કિરીટી ચલ કુંડલ આસ્યો ।
નાગ ઇંદ્ર વિંધ્ય ઉપમ ભીમ કાયહ્ ।
મહા ઇંદ્ર વૈવસ્વત દર્પ હંતા ।
રક્ષો અધિપહ્ સૂર્ય;ઇવ અવભાતિ ॥ 25 ॥
પ્રત્યુવાચતતોરામોવિભીષણમરિંદમ્ ।
અહોદીપ્તમહાતેજારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ॥ 26 ॥
આદિત્ય;ઇવ દુષ્પ્રેક્ષ્યો રશ્મિભિર્ ભાતિ રાવણહ્ ।
સુવ્યક્તં લક્ષયે હ્ય્ અસ્ય રૂપં તેજહ્ સમાવૃતમ્ ॥ 27 ॥
દેવદાનવવીરાણાંવપુર્નૈવંવિધંભવેત્ ।
યાદૃશંરાક્ષસેંદ્રસ્યવપુરેતત્પ્રકાશતે ॥ 28 ॥
સર્વેપર્વતસંકાશાસ્સર્વેપર્વતયોધિનઃ ।
સર્વેદીપ્તાયુધધરાયોધાશ્ચાસ્યમહોજસઃ ॥ 29 ॥
ભાતિરક્ષોરાજોઽસૌપ્રદીપ્ત્તૈર્ભીમવિક્રમૈઃ ।
ભૂતૈઃપરિવૃતસ્તીક્ષ્ણૈર્દેહવદ્ભિરિવાંતકઃ ॥ 30 ॥
દિષ્ટ્યાઽયમદ્યપાપાત્મામમદૃષ્ટિપથંગતઃ ।
અદ્યક્રોધંવિમોક્ષ્યામિસીતાહરણસંભવમ્ ॥ 31 ॥
એવમુક્ત્વાતતોરામોધનુરાદાયવીર્યવાન્ ।
લક્ષ્મણાનુચરસ્તસ્થૌસમુદ્ધૃત્યશરોત્તમમ્ ॥ 32 ॥
તતઃસરક્ષોધિપતિર્મહાત્મારક્ષાંસિતાન્યાહમહાબલાનિ ।
દ્વારેષુચર્યાગૃહગોપુરેષુસુનિર્વૃતાસ્તિષ્ઠતનિર્વિશંકાઃ ॥ 33 ॥
હાઽગતંમાંસહિતંભવદ્ભિર્વનૌકસશ્છિદ્રમિદંવિદિત્વા ।
શૂન્યાપુરીંદુષ્પ્રસહાંપ્રમથ્યપ્રધર્ષયેયુસ્સહસાસમેતાઃ ॥ 34 ॥
વિસર્જયિત્વાસચિવાંસ્તતસ્તાન્ગતેષુરક્ષસ્સુયથાનિયોગમ્ ।
વ્યચારયદ્વાનરસાગરૌઘંમહાઝષઃપૂર્ણમિવાર્ણવૌઘમ્ ॥ 35 ॥
તમાપતંતંસહસાસમીક્ષ્યદીપ્તેષુચાપંયુધિરાક્ષસેંદ્રમ્ ।
મહત્સમુત્પાટ્યમહીધરાગ્રંદુદ્રાવરક્ષોધિપતિંહરીશઃ ॥ 36 ॥
તચ્છૈલશૃંગંબહુવૃક્ષસાનુંપ્રગૃહ્યચિક્ષેપનિશાચરાય ।
તમાપતંતંસહસાસમીક્ષ્યચિચ્છેદબાણૈસ્તપનીયપુંખૈઃ ॥ 37 ॥
તસ્મિન્ પ્રવૃદ્ધોત્તમસાનુવૃક્ષેશૃંગેવિકીર્ણેપતિતેપૃથિવ્યામ્ ।
મહાહિકલ્પંશરમંતકાભંસમાદધેરાક્ષસલોકનાથઃ ॥ 38 ॥
સતંગૃહીત્વાઽનિલતુલ્યવેગંસવિસ્ફુલિંગજ્વલનપ્રકાશમ્ ।
બાણંમહેંદ્રાશનિતુલ્યવેગંચિક્ષેપસુગ્રીવવધાયરુષ્ટઃ ॥ 39 ॥
સસાયકોરાવણબાહુમુક્તઃશક્રાશનિપ્રખ્યવપુશ્શિતાગ્રઃ ।
સુગ્રીવમાસાદ્યબિભેદવેગાદ્ગુહેરિતાક્રૌંચમિવોગ્રશક્તિઃ ॥ 40 ॥
સસાયકાર્તોવિપરીતચેતાઃકૂજન્પૃથિવ્યાંનિપપાતવીરઃ ।
તંપ્રેક્ષ્યભૂમૌપતિતંવિસંજ્ઞંનેદુઃપ્રહૃષ્ટાયુધિયાતુધાનાઃ ॥ 41 ॥
તતોગવાક્ષોગવયસ્સુદંષ્ટ્રસ્ત્વથર્ષભોજ્યોતિમુખોનલશ્ચ ।
શૈલાન્ સમુત્પાટ્યવિવૃદ્ધકાયાઃપ્રદુદ્રુવુસ્તંપ્રતિરાક્ષસેંદ્રમ્ ॥ 42 ॥
તેષાંપ્રહારાન્ સચકારમોઘાન્ રક્ષોધિપોબાણશતૈઃશિતાગ્રૈઃ ।
તાન્વાનરેંદ્રાનપિબાણજાલૈર્બિભેદજાંબૂનદચિત્રપુંખૈઃ ॥ 43 ॥
તેવાનરેંદ્રાસ્ત્રિદશારિબાણૈર્ભિન્નાનિપેતુર્ભુવિભીમકાયાઃ ।
તતસ્તુતદ્વાનરસૈન્યમુગ્રંપ્રચ્છાદયામાસસબાણજાલૈઃ ॥ 44 ॥
તેવધ્યમાનાઃપતિતાઃપ્રવીરાનાનદ્યમાનાભયશલ્યવિદ્ધાઃ ।
શાખામૃગારાવણસાયકાર્તાજગ્મુશ્શરણ્યંશરણંસ્મરામમ્ ॥ 45 ॥
તતો મહાત્મા સ ધનુર્ ધનુષ્માન્ ।
આદાય રામહ્ સહરા જગામ ।
તં લક્ષ્મણહ્ પ્રાન્જલિર્ અભ્યુપેત્ય ।
ઉવાચ વાક્યં પરમ અર્થ યુક્તમ્ ॥ 46 ॥
કામમાર્યસ્સુપર્યાપ્તોવધાયાસ્યદુરાત્મનઃ ।
વિધમિષ્યામ્યહંચૈતમનુજાનીહિમાંવિભો ॥ 47 ॥
તમબ્રવીન્મહાતેજારામસ્સત્યપરાક્રમઃ ।
ગચ્છયત્નપરશ્ચાપિભવલક્ષ્મણ સંયુગે ॥ 48 ॥
રાવણોહિમહાવીર્યોરણેઽદ્ભુતપરાક્રમઃ ।
ત્રૈલોક્યેનાપિસંક્રુદ્ધોદુષ્પ્રસહ્યોનસંશયઃ ॥ 49 ॥
તસ્યચ્છિદ્રાણિમાર્ગસ્વસ્વચ્છિદ્રાણિચલક્ષ્ય ।
ચક્ષુષાધનુષાયત્ના પ્રક્ષાત્માનંસમાહિતઃ ॥ 50 ॥
રાઘવસ્યવચશ્શ્રુત્વાસપરિષ્વજ્યાભિપૂજ્યચ ।
અભિવાદ્યતત્ રામંયયૌસૌમિત્રિરાહવમ્ ॥ 51 ॥
સરાવણંવારણહસ્તબાહુંદદર્શભીમોદ્યતદીપ્તચાપમ્ ।
પ્રચ્છાદયંતંશરવૃષ્ટિજાલૈસ્તાન્વાનરાભનિન્નવિકીર્ણદેહાન્ ॥ 52 ॥
તમાલોક્યમહાતેજાહનૂમાન્મારુતાત્મજઃ ।
નિવાર્યશરજાલાનિપ્રદુદ્રાવસરાવણમ્ ॥ 53 ॥
રથંતસ્યસમાસાદ્યબાહુમુદ્યમ્યદક્ષિણમ્ ।
ત્રાસયન્રાવણંધીમાન્હનૂમાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 54 ॥
દેવદાનવગંધર્વાયક્ષાશ્ચસહરાક્ષૈસૈઃ ।
અવશ્યંતુત્વયાભગ્નાવાનરેભ્યસ્તુતેભયમ્ ॥ 55 ॥
એષમેદક્ષિણોબાહુઃપંચશાખઃસમુદ્યતઃ ।
વિધમિષ્યતિતેદેહાદ્ભૂતાત્માનંચિરોષિતમ્ ॥ 56 ॥
શ્રુત્વાહનુમતોવાક્યંરાવણોભીમવિક્રમઃ ।
સંરક્તનયનઃક્રોધાદિદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 57 ॥
ક્ષિપ્રંપ્રહરનિઃશંકંસ્થિરાંકીર્તિમવાપ્નુહિ ।
તતસ્ત્વાંજ્ઞાતવિક્રાંતંનાશયિષ્યામિવાનર ॥ 58 ॥
રાવણસ્યવચશ્શ્રુત્વાવાયુસૂનુર્વચોઽબ્રવીત્ ।
પ્રહૃતંહિમયાપૂર્વમક્ષંતવસુતંતવ ॥ 59 ॥
એવમુક્તોમહાતેજારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।
આજઘાનાનિલસુતંતલેનોરસિવીર્યવાન્ ॥ 60 ॥
સતલાભિહતસ્તેનચચાલચમુહુર્મુહુઃ ।
સ્થિત્વામુહૂર્તંતેજસ્વીસ્થૈર્યંકૃત્વામહામતિઃ ॥ 61 ॥
આજઘાનાભિસંકૃદ્ધસ્તલેનૈવામરદ્વિષમ્ ।
તતસ્તતેનાભિહતોવાનરેણમહાત્મના ॥ 62 ॥
દશગ્રીવઃસમાધૂતોયથાભૂમિચલેઽચલઃ ।
સંગ્રામેતંતથાદૃષ્ટવારાવણંતલતાડિતમ્ ॥ 63 ॥
ઋષયોવાનરાઃસિદ્ધાનેદુર્દેવાસ્સહાસુરૈઃ ।
અથાઽશ્વાસ્યમહાતેજારાવણોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 64 ॥
સાધુવાનર વીર્યેણશ્લાઘનીયોઽસિમેરિપુઃ ।
રાવણેનૈવમુક્તસ્તુમારુતિર્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 65 ॥
ધિગસ્તુમમવીર્યેણયસ્ત્વંજીવસિરાવણ ।
સકૃત્તુપ્રહરેદાનીંદુર્ભુદ્ધે કિંવિકત્થસે ॥ 66 ॥
તતસ્ત્વાંમામિકામુષ્ટિર્નયિષ્યતિયમક્ષયમ્ ।
તોમારતિવાક્યેનકોધસ્તસ્યતદાઽજ્વલત્ ॥ 67 ॥
સંરક્તનયનોયત્નાન્મુષ્ટિમુદ્યમ્યદક્ષિણમ્ ।
પાતયામાસવેગેનવાનરોરસિવીર્યવાન્ ॥ 68 ॥
હનૂમાન્ વક્ષસિવ્યૂઢેસંચચાલહતઃપુનઃ ।
વિહ્વલંતુતદાદૃષ્ટવાહનૂમંતંમહાબલમ્ ॥ 69 ॥
રથેનાતિરથશશીઘ્રંનીલંપ્રતિસમભ્યગાત્ ।
રાક્ષસાનામધિપતિર્ધશગ્રીવઃપ્રતાપવાન્ ॥ 70 ॥
પન્નગપ્રતિમૈર્ભીમૈઃપરમર્માભિભેદિભિઃ ।
શરૈરાદીપયામાસનીલંહરિચમૂપતિમ્ ॥ 71 ॥
સશરૌઘસમાયસ્તોનીલઃકપિચમૂપતિઃ ।
કરેણેકૈનેશૈલાગ્રંરક્ષોધિપતયેઽસૃજત્ ॥ 72 ॥
હનૂમાનપિતેજસ્વીસમાશ્વસ્તોમહામનાઃ ।
વિપ્રેક્ષમાણોયુદ્ધેપ્સુસ્સરોષમિદમબ્રવીત્ ॥ 73 ॥
નીલેનસહસંયુક્તંરાવણંરાક્ષસેશ્વરમ્ ।
અન્યેનયુદ્યમાનસ્યનયુક્તમભિધાવનમ્ ॥ 74 ॥
રાવણોઽપિમહાતેજાસ્તંચ્છૃંગંસપ્તભિઃશરૈઃ ।
આજઘાનસુતીક્ષ્ણાગ્રૈસ્તદ્વિકીર્ણંપપાતહ ॥ 75 ॥
તદ્વિકીર્ણંગિરેશ્શૃંગંદૃષ્ટવાહરિચમૂપતિઃ ।
કાલાનગિરિવજજ્વાલકોપેનપરવીરહા ॥ 76 ॥
સોઽશ્વકર્ણાંધાન્ શાલાંશ્ચૂતાશ્ચાપિસુપુષ્પિતાન્ ।
અન્યાંશ્ચવિવિધાન્ વૃક્ષાન્નીલશ્ચિક્ષેપસંયુગે ॥ 77 ॥
સતાન્વૃક્ષાન્ સમાસાદ્યપ્રતિચિચ્છેદરાવણઃ ।
અભ્યવર્ષત્સુઘોરેણશરવર્ષેણપાવકિમ્ ॥ 78 ॥
અભિવૃષ્ટશ્શરૌઘેણમેઘેનેવમહાબલઃ ।
હ્રસ્વંકૃત્વાતતોરૂપંધ્વજાગ્રેનિપપાતહ ॥ 79 ॥
પાવકાત્મજમાલોક્યધ્વજાગ્રેસમવસ્થિતમ્ ।
જજ્વાલરાવણઃક્રોધાત્તતોનીલોનનાદચ ॥ 80 ॥
ધ્વજાગ્રેધનુષશ્ચાગ્રેકિરીટાગ્રેચતંહરિમ્ ।
લક્ષ્મણોઽથહનૂમાંશ્ચદૃષ્ટવારામશ્ચવિસ્મિતાઃ ॥ 81 ॥
રાવણોઽપિમહાતેજાઃકપિલાઘવવિસ્મિતઃ ।
અસ્ત્રમાહારયામાસદીપ્તમાગ્નેયમદ્ભુતમ્ ॥ 82 ॥
તતસ્તેચુક્રુશુર્હૃષ્ટાલબ્દલક્ષાઃપ્લવંગમાઃ ।
નીલલાઘવસંભ્રાંતંદૃષ્ટવારાવણમાહવે ॥ 83 ॥
વાનરાણાંચનાદેવસંરબ્દોરાવણસ્તદા ।
સંભ્રમાવિષ્ટહૃદયોનકિંચિત્પ્રત્યપદ્યત ॥ 84 ॥
આગ્નેયેનાધસંયુક્તંગૃહીત્વારાવણશ્શરમ્ ।
ધ્વજશીર્ષસ્થિતંસીલમુદૈક્ષતનિશાચરઃ ॥ 85 ॥
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજારાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।
કપેલાઘવયુક્તોઽસિમાયયાપરયાઽનયા ॥ 86 ॥
જીવિતંખલુરક્ષસ્વયદિશક્તોઽપિવાનર ।
તાનિતાન્યાત્મરૂપાણિસૃજસિત્વમનેકશઃ ॥ 87 ॥
તથાપિત્વાંમયામુક્તસ્સાયોકોઽસ્ત્રપ્રયોજિતઃ ।
જીવિતંપરિરક્ષંતંજીવિતાદ્ભ્રંશયિષ્યતિ ॥ 88 ॥
એવમુક્ત્વામહાબાહૂરાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।
સંધાયબાણમસ્ત્રણચમૂપતિમતાડયત્ ॥ 89 ॥
સોઽસ્ત્રયુક્તેનબાણેનનીલોવક્ષસિતાડિતઃ ।
નિર્ધહ્યમાનસ્સહસાનિપપાતમહીતલે ॥ 90 ॥
પિતૃમહાત્મ્યસંયોગાત્મનશ્ચાપિતેજસા ।
જાનુભ્યાનુપતદ્ભૂમૌનતુપ્રાણૈર્વ્યયુજ્યત ॥ 91 ॥
વિસંજ્ઞંવાનરંદૃષ્ટવાદશગ્રીવોરણોત્સુકઃ ।
રથેનાંબુદનાદેનસૌમિત્રિમભિદુદ્રુવે ॥ 92 ॥
આસાદ્યરણમધ્યેતંવારયિત્વાસ્થિતોજ્વલન્ ।
ધનુર્વિષ્ફારયામાસકંપયન્નિવમેદિનીમ્ ॥ 93 ॥
તમાહસૌમિત્રિરદીનસત્ત્વોવિષ્ફારયંતંધનુરપ્રમેયમ્ ।
અભ્યેહિમામદ્યનિશાચરેંદ્રનવાનરાંસ્ત્વપ્રતિયોદ્ધુમર્હઃ ॥ 94 ॥
સતસ્યવાક્યંપ્રતિપૂર્ણઘોષંજ્યાશબ્દમુગ્રંચનિશમ્યરાજા ।
આસાદ્યસૌમિત્રિમવસ્થિતંતંકોપાન્વિતોવાચમુવાચરક્ષઃ ॥ 95 ॥
દિષ્ટ્યાસિમેરાઘવ દૃષ્ટિમાર્ગંપ્રાપ્તોઽંતગામીવિપરીતબુદ્ધિઃ ।
અસ્મિન્ ક્ષણેયાસ્યસિમૃત્યુદેશંસંપાદ્યમાનોમમબાણજાલૈઃ ॥ 96 ॥
તમાહસૌમિત્રિરવિસ્મયાનોગર્જંતમુદ્વૃત્તસિતાગ્રદંષ્ટ્રમ્ ।
રાજન્નગર્જંતિમહાપ્રભાવાવિકત્થસેપાપકૃતાંવરિષ્ઠ ॥ 97 ॥
જાનામિવીર્યંતવરાક્ષસેંદ્રબલંપ્રતાપંચપરાક્રમંચ ।
અવસ્થિતોઽહંશરચાપપાણિરાગચ્છકિંમોઘવિકત્થનેન ॥ 98 ॥
સએવમુક્તઃકુપિતસ્સસર્જરક્ષોથિપસ્સપ્તશરાન્ સુપુંખાન્ ।
તાન્લક્ષ્મણઃકાંચનચિત્રિપુંખૈશ્ચિચ્છેદબાણૈર્નિશિતાગ્રધારૈઃ ॥ 99 ॥
તાન્ પ્રેક્ષમાણસ્સહસાનિકૃત્તાનિકૃત્તભોગાનિવપન્નગેંદ્રાન્ ।
લંકેશ્વરઃક્રોધવશંજગામસસર્જચાન્યાન્નિશિતાન્પૃષત્કાન્ ॥ 100 ॥
સબાણવર્ષંતુવવર્ષતીવ્રંરામાનુજઃકાર્મુકસંપ્રયુક્તમ્ ।
ક્ષુરાર્ધચંદ્રોત્તમકર્ણિભલ્લૈઃશરાંશ્ચચિચ્છેદનચુક્ષુભેચ ॥ 101 ॥
સબાણજાલાન્યથતાનિતાનિમોઘાનિપશ્યંસ્ત્રિદશારિરાજઃ ।
વિસિસ્મિયેલક્ષ્મણલાઘવેનપુનશ્ચબાણાન્નિશિતાન્મુમોચ ॥ 102 ॥
સલક્ષ્મણશ્ચાપિશરાન્ શિતાગ્રાન્મહેંદ્રતુલ્યોઽશનિતુલ્યવેગાન્ ।
સંધાયચાપેજ્વલનપ્રકાશાન્ સસર્જરક્ષોધિપતેર્વધાય ॥ 103 ॥
સતાન્ પ્રચિચ્છેદહિરાક્ષસેંદ્રઃછિત્વાચતન્લક્ષ્મણમાજઘાન ।
શરેણકાલાગ્નિસમપ્રભેણસ્વયંભુદત્તેનલલાટદેશે ॥ 104 ॥
સલક્ષ્મણોરાવણસાયકાર્તશ્ચચાલચાપંશિધિલંપ્રગૃહ્ય ।
પુનશ્ચસંજ્ઞાંપ્રતિલભ્યકૃચ્છ્રાચ્ચિચ્છેદચાપંત્રિદશેંદ્રશત્રો ॥ 105 ॥
નિકૃત્તચાપંત્રિભિરાજઘાનબાણૈસ્તદાદાશરથિશ્શિતાગ્રૈઃ ।
સસાયકાર્તોવિચચાલરાજાકૃચ્છ્રાચ્છસંજ્ઞાંપુનરાસસાદ ॥ 106 ॥
સકૃત્તચાપઃશરતાડિતશ્ચમેદાર્દ્રગાત્રોરુધિરાવસિક્તઃ ।
જગ્રાહશક્તિંસ્વયમુગ્રશક્તિસ્સ્વયંભુદત્તાંયુધિદેવશત્રુઃ ॥ 107 ॥
સતાંસધૂમાનલસન્નિકાશાંવિત્રાસનીંસંયતિવાનરાણામ્ ।
ચિક્ષેપશક્તિંતરસાજ્વલંતીંસૌમિત્રયેરાક્ષસરાષ્ટ્રનાથઃ ॥ 108 ॥
તામાપતંતીંભરતાનુજોઽસ્ત્રૈર્જઘાનબાણૈશ્ચહુતાગ્નિકલ્પૈઃ ।
તથાપિસાતસ્યવિવેશશક્તિર્ભુજાંતરંદાશરથેર્વિશાલમ્ ॥ 109 ॥
સશક્તિમાન્ શક્તિસમાહતઃસન્ પ્રજજ્વાલમુહુઃરઘુપ્રવીરઃ ।
તંવિહ્વલંતંસહસાભ્યુપેત્યજગ્રાહરાજાતરસાભુજાભ્યામ્ ॥ 110 ॥
હિમવાન્ મંદરોમેરુસ્તૈલોક્યંવાસહામરૈઃ ।
શક્યંભુજાભ્યામુદ્ધર્તુંનસઙ્ ખ્યેભરતાનુજઃ ॥ 111 ॥
શક્ત્યાબ્રાહ્મ્યાહિસૌમિત્રિસ્તાડિતાસ્તુસ્તનાંતરે ।
વિષ્ણોરચિન્યંત્યંસ્વંભાગમાત્માનંપ્રત્યનુસ્મરત્ ॥ 112 ॥
તતોદાનવદર્પઘ્નંસૌમિત્રિંદેવકંટકઃ ।
તંપીડયિત્વાબાહુભ્યાંનપ્રભુર્લંઘનેઽભવત્ ॥ 113 ॥
અથવાયુસુતઃક્રુદ્ધોરાવણંસમભિદ્રવત્ ।
આજઘાનોરસિક્રુદ્ધોવજ્રકલ્પેનમુષ્ટિના ॥ 114 ॥
તેનમુષ્ટિપ્રહારેણરાવણોરાક્ષસેશ્વરઃ ।
જાનુભ્યામપતદ્ભૂમૌચચાલચપપાતચ ॥ 115 ॥
આસ્યૈશ્ચ નેત્રૈઃ શ્રવણૈઃ પપાત રુધિરં બહુ ।
વિઘાર્ણમાનો નિશ્ચેષ્ટો રથોપસ્થ ઉપાચિશત્ ॥ 116 ॥
વિસંજ્ઞોમૂર્ચ્છ્રિતશ્ચાસીન્નચસ્થાનંસમાલભત્ ।
વિસંજ્ઞંરાવણંદૃષ્ટવાસમરેભીમવિક્રમમ્ ॥ 117 ॥
ઋષયોવાનરાશ્ચૈવનેદુર્દેવાસ્સવાસવાઃ ।
હનૂમાનપિતેજસ્વીલક્ષ્મણંરાવણાર્ધિતમ્ ॥ 118 ॥
આનયદ્રાઘવાભ્યાશંબાહુભ્યાંપરિગૃહ્યતમ્ ।
વાયુસૂનોઃસુહૃત્ત્વેનભક્ત્યાપરમયાચસઃ ॥ 119 ॥
શત્રૂણામપ્રકંપ્યોઽપિલઘુત્વમગમત્કપેઃ ।
તંસમુત્સૃજ્યસાશક્તિઃસૌમિત્રિંયુધિદુર્જયમ્ ॥ 120 ॥
રાવણસ્યરથેતસ્મિન્ સ્થાનંપુનરુપાગતા ।
આશ્વસ્તશ્ચનિશલ્યશ્ચલક્ષ્મણશ્શત્રુસૂદનઃ ॥ 121 ॥
વિષ્ણોર્ભાગમમીમાંસ્યમાત્માનંપ્રત્યનુસ્મરન્ ।
રાવણોઽપિમહાતેજાઃપ્રાપ્યસંજ્ઞાંમહાહવે ॥ 122 ॥
આદદેનિશિતાન્ બાણાન્ જગ્રાહચમહદ્ધમઃ ।
નિપાતિતમહાવીરાંદ્રવંતીંવાનરીંચમૂમ્ ॥ 123 ॥
રાઘવસ્તુરણેદૃષ્ટવારાવણંસમભિદ્રવત્ ।
અથૈવમુપસંગમ્યહનૂમાન્વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 124 ॥
મમપૃષ્ઠંસમારુહ્યરાક્ષસંશાસ્તુમર્હસિ ।
વિષ્ણુર્યથાગરુત્મંતંબલવંતંસમાહિતઃ ॥ 125 ॥
તચ્છ્રુત્વારાઘવોવાક્યંવાયુપુત્રેણભાષિતમ્ ।
આરુરોહમહાશૂરંબલવંતંમહાકપિમ્ ॥ 126 ॥
રથસ્થંરાવણંસઙ્ ખ્યેદદર્શમનુજાધિપઃ ।
તમાલોક્યમહાતેજાઃપ્રદુદ્રાવસરાઘવઃ ॥ 127 ॥
વૈરોચનિવક્રુદ્ધોવિષ્ણુરભ્યુદ્યતાયુધઃ ।
જ્યાશબ્દમકરોત્તીવ્રંવજ્રનિષ્પેષનિસ્વનમ્ ॥ 128 ॥
ગિરાગંભીરયારામોરાક્ષસેંદ્રમુવાચહ ।
તિષ્ઠતિષ્ઠમમત્વંહિકૃત્વાવિપ્રિયમીદૃશમ્ ॥ 129 ॥
ક્વનુરાક્ષસશાર્દૂલ ગતોમોક્ષમવાપ્સ્યસિ ।
યદીંદ્રવૈવસ્વતભાસ્કરાન્વાસ્વયંભુવૈશ્વાનરશંકરાન્વા ।
ગમિષ્યસિત્વંદશવાદિશોવાતથાપિમેનાદ્યગતોવિમોક્ષ્યસે ॥ 130 ॥
યશ્ચૈષ શક્ત્યા નિહતસ્ત્વયાદ્ય ।
ગચ્છન્વિષાદં સહસાભ્યુપેત્ય ।
સ એષ રક્ષોગણરાજ મૃત્યુઃ ।
સપુત્રપૌત્રસ્ય તવાદ્ય યુદ્ધે ॥ 131 ॥
એતેનચાત્યદ્ભુતદર્શનાનિશરૈર્જવસ્થાનકૃતાલયાનિ ।
ચતુર્ધશાન્યાત્તવરાયુધાનિરક્ષઃસહસ્રાણિનિષૂદિતાનિ ॥ 132 ॥
રાઘવસ્યવચશ્શ્રુત્વારાક્ષસેંદ્રોમહાબલઃ ।
વાયુપુત્રંમહાવેગંવહંતંરાઘવંરણે ॥ 133 ॥
રોષેણમહતાવિષ્ટઃપૂર્વવૈરમનુસ્મરન્ ।
આજઘાનશરૈર્દીપ્સ્સૈઃકાલાનલશિખોપમૈઃ ॥ 134 ॥
રાક્ષસેનાહવેતસ્યતાડિતસ્યાપિસાયકૈઃ ।
સ્વભાવતેજોયુક્તસ્યભૂયસ્તેજોઽભ્યવર્ધત ॥ 135 ॥
તતોરામોમહાતેજારાવણેનકૃતવ્રણમ્ ।
દૃષ્ટવાપ્લવગશાર્દૂલંક્રોધસ્યવશમેયિવાન્ ॥ 136 ॥
તસ્યાભિસંક્રમ્યરથંસચક્રંસાશ્વધ્વજચ્છત્રમહાપતાકમ્ ।
સસારથિંસાશનિશૂલખડગંરામઃપ્રચિચ્છેદશરૈસ્સુપુંખૈઃ ॥ 137 ॥
અથેંદ્રશત્રુંતરસાજઘાનબાણેનવજ્રાશનિસન્નિભેન ।
ભુજાંતરેવ્યૂઢસુજાતરૂપેવજ્રેણમેરુંભગવાનિવેંદ્રઃ ॥ 138 ॥
યોવજ્રપાતશનિસન્નિપાતાન્નચક્ષુભેનાપિચચાલરાજા ।
સરામબાણાભિહતોભૃશાર્તશ્ચચાલચાપંચમુમોચવીરઃ ॥ 139 ॥
તંવિહ્વલંતંપ્રસમીક્ષ્યરામસ્સમાદદેદીપ્તમથાર્થચંદ્રમ્ ।
તેનાર્કવર્ણંસહસાકિરીટંચિચ્છેદરક્ષોધિપતેર્મહાત્મા ॥ 140 ॥
તંનિર્વિષાશીવિષસન્નિકાશંશાંતાર્ચિષંસૂર્યમિવાપ્રકાશમ્ ।
ગતશ્રિયંકૃત્તકિરીટકૂટમુવાચરામોયુધિરાક્ષસેંદ્રમ્ ॥ 141 ॥
કૃતં ત્વયા કર્મ મહત્સુભીમમ્ ।
હતપ્રવીરશ્ચ કૃતસ્ત્વયાહમ્ ।
તસ્માત્પરિશ્રાંત ઇતિ વ્યવસ્ય ।
ન્ન ત્વાં શરૈર્મઋત્યુવશં નયામિ ॥ 142 ॥
ગચ્છાનુજાનામિરણાર્ધિતસ્ત્વંપ્રવિશ્યરાત્રિંચરરાજલંકામ્ ।
આશ્વસ્યનિર્યાહિરથીચધન્વીતદાબલંપ્રેક્ષ્યસિમેરથસ્થઃ ॥ 143 ॥
સએવમુક્તોહતદર્પહર્ષોનિકૃત્તચાપશ્ચહતાશ્વસૂતઃ ।
શરાર્દિતઃકૃત્તમહાકિરીટોવિવેશલંકાંસહસાસ્મરાજા ॥ 144 ॥
પ્રવિષ્ટેરજનીચરેંદ્રેમહાબલેદાવવદેવશત્રૌ ।
હરીન્ વિશલ્યાન્ સહલક્ષ્મણેનચકારરામઃપરમાહવાગ્રે ॥ 145 ॥
તસ્મિન્પ્રભન્નેત્રિદશેંદ્રશતૌસુરાસુરાભૂતગણાદિશશ્ચ ।
સસાગરાસ્સર્ષિમહોરગાશ્ચતથૈવભૂમ્યંબુચરાશ્ચપ્રહૃષ્ટાઃ ॥ 146 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે એકોનષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
