શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ સપ્તદશસ્સર્ગઃ ।
તતશ્શરેણાભિહતો રામેણ રણકર્કશઃ ।
પપાત સહસા વાલી નિકૃત્ત ઇવ પાદપઃ ॥ 1 ॥
સ ભૂમૌ ન્યસ્તસર્વાંગસ્તપ્તકાંચનભૂષણઃ ।
અપતદ્દેવરાજસ્ય મુક્તરશ્મિરિવ ધ્વજઃ ॥ 2 ॥
તસ્મિન્નિપતિતે ભૂમૌ વાનરાણાં ગણેશ્વરે ।
નષ્ટચંદ્રમિવ વ્યોમ ન વ્યરાજત ભૂતલમ્ ॥ 3 ॥
ભૂમૌ નિપતિતસ્યાપિ તસ્ય દેહં મહાત્મનઃ ।
ન શ્રીર્જહાતિ ન પ્રાણા ન તેજો ન પરાક્રમઃ ॥ 4 ॥
શક્રદત્તા વરા માલા કાંચની વજ્રભૂષિતા ।
દધાર હરિમુખ્યસ્ય પ્રાણાંસ્તેજ્શિયં ચ સા ॥ 5 ॥
સ તયા માલયા વીરો હેમયા હરિયૂથપઃ ।
સંધ્યાનુગતપર્યંતઃ પયોધર ઇવાભવત્ ॥ 6 ॥
તસ્ય માલા ચ દેહશ્ચ મર્મઘાતી ચ યશ્શરઃ ।
ત્રિધેવ રચિતા લક્ષ્મીઃ પતિતસ્યાપિ શોભતે ॥ 7 ॥
તદસ્ત્રં તસ્ય વીરસ્ય સ્વર્ગમાર્ગપ્રભાવનમ્ ।
રામબાણાસનક્ષિપ્તમાવહત્પરમાં ગતિમ્ ॥ 8 ॥
તં તદા પતિતં સંખ્યે ગતાર્ચિષમિવાનલમ્ ।
બહુમાન્ય ચ તં વીર વીક્ષમાણં શનૈરિવ ॥ 9 ॥
યયાતિમિવ પુણ્યાંતે દેવલોકાદિહચ્યુતમ્ ।
આદિત્યમિવ કાલેન યુગાંતે ભુવિ પાતિતમ્ ॥ 10 ॥
મહેંદ્રમિવ દુર્ધર્ષંમુપેંદ્રમિવ દુસ્સહમ્ ।
મહેંદ્રપુત્રં પતિતં વાલિનં હેમમાલિનમ્ ॥ 11 ॥
સિંહોરસ્કં મહાબાહું દીપ્તાસ્યં હરિલોચનમ્ ।
લક્ષ્મણાનુગતો રામો દદર્શોપસસર્પ ચ ॥ 12 ॥
તં દૃષ્ટ્વા રાઘવં વાલી લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્ ।
અબ્રવીત્પ્રશ્રિતં વાક્યં પરુષં ધર્મસંહિતમ્ ॥ 13 ॥
ત્વં નરાધિપતેઃ પુત્રઃ પ્રથિતઃ પ્રિયદર્શનઃ કુલીનસ્સત્ત્વસંપન્ન સ્તેજસ્વી ચરિતવ્રતઃ ॥ 14 ॥
પરાઙ્મુખવધં કૃત્વા કોઽત્ર પ્રાપ્તસ્ત્વયા ગુણઃ ।
યદહં યુદ્ધસંરબ્ધશ્શરેણોરસિ તાડિતઃ ॥ 15 ॥
રામઃ કરુણવેદી ચ પ્રજાનાં ચ હિતે રતઃ ।
સાનુક્રોશો જિતોત્સાહસ્સમયજ્ઞો દૃઢવ્રતઃ ॥ 16 ॥
ઇતિ તે સર્વભૂતાનિ કથયંતિ યશો ભુવિ ॥ 17 ॥
દમશ્શમઃ ક્ષમા ધર્મો ધૃતિસ્સત્યં પરાક્રમઃ ।
પાર્થિવાનાં ગુણા રાજંદંડશ્ચાપ્યપરાધિષુ ॥ 18 ॥
તાન્ગુણાન્સંપ્રધાર્યાહમગ્ર્યં ચાભિજનં તવ ।
તારયા પ્રતિષિદ્ધોઽપિ સુગ્રીવેણ સમાગતઃ ॥ 19 ॥
ન મામન્યેન સમ્રબ્ધં પ્રમત્તં યોદ્ધુ મર્હસિ ।
ઇતિ મે બુદ્ધિરુત્પન્ના બભૂવાદર્શને તવ ॥ 20 ॥
ન ત્વાં વિનિહતાત્માનં ધર્મધ્વજમધાર્મિકમ્ ।
જાને પાપસમાચારં તૃણૈઃ કૂપમિવાવૃતમ્ ॥ 21 ॥
સતાં વેષધરં પાપં પ્રચ્છન્નમિવ પાવકમ્ ।
નાહં ત્વામભિજાનામિ ધર્મચ્છદ્માભિસંવૃતમ્ ॥ 22 ॥
વિષયે વા પુરે વા તે યદા પાપં કરોમ્યહમ્ ।
ન ચ ત્વામવજાને ચ કસ્માત્ત્વં હંસ્યકિલ્બિષમ્ ॥ 23 ॥
ફલમૂલાશનં નિત્યં વાનરં વનગોચરમ્ ।
મામિહાપ્રતિયુધ્યંતમન્યેન ચ સમાગતમ્ ॥ 24 ॥
ત્વં નરાધિપતેઃ પુત્રઃ પ્રતીતઃ પ્રિયદર્શનઃ ।
લિંગમપ્યસ્તિ તે રાજનંદૃશ્યતે ધર્મસંહિતમ્ ॥ 25 ॥
કઃ ક્ષત્રિયકુલે જાત્શૃતવાન્નષ્ટસંશયઃ ।
ધર્મલિંગપ્રતિચ્છન્ન ક્રૂરં કર્મ સમાચરેત્ ॥ 26 ॥
રામ રાજકુલે જાતો ધર્મવાનિતિ વિશ્રુતઃ ॥ 27 ॥
અભવ્યો ભવ્યરૂપેણ કિમર્થં પરિધાવસિ ।
સામ દાનં ક્ષમા ધર્મસ્સત્યં ધૃતિપરાક્રમૌ ।
પાર્થિવાનાં ગુણા રાજન્ દંડશ્ચાપ્યપરાધિષુ ॥ 28 ॥
વયં વનચરા રામ મૃગા મૂલફલાશનાઃ ।
એષા પ્રકૃતિરસ્માકં પુરુષસ્ત્વં નરેશ્વરઃ ॥ 29 ॥
ભૂમિર્હિરણ્યં રૂપ્યં ચ વિગ્રહે કારણાનિ ચ ।
અત્ર કસ્તે વને લોભો મદીયેષુ ફલેષુ વા ॥ 30 ॥
નયશ્ચ વિનયશ્ચોભૌ નિગ્રહાનુગ્રહાવપિ ॥ 31 ॥
રાજવૃત્તિરસંકીર્ણા ન નૃપાઃ કામવૃત્તયઃ ।
ત્વં તુ કામપ્રધાનશ્ચ કોપનશ્ચાનવસ્થિતઃ ॥ 32 ॥
રાજવૃત્તેશ્ચ સંકીણશ્શરાસનપરાયણઃ ।
ન તેઽસ્ત્યપચિતિર્ધર્મે નાર્થે બુદ્ધિરવસ્થિતા ॥ 33 ॥
ઇંદ્રિયૈઃ કામવૃત્તસ્સન્કૃષ્યસે મનુજેશ્વર ।
હત્વા બાણેન કાકુત્સ્થ મામિહાનપરાધિનમ્ ॥ 34 ॥
કિં વક્ષ્યસિ સતાં મધ્યે કર્મ કૃત્વા જુગુપ્સિતમ્ ।
રાજહા બ્રહ્મહા ગોઘ્નશ્ચોરઃ પ્રાણિવધે રતઃ ॥ 35 ॥
નાસ્તિકઃ પરિવેત્તા ચ સર્વે નિરયગામિનઃ ।
સૂચકશ્ચ કદર્યશ્ચ મિત્રઘ્નો ગુરુતલ્પગઃ ॥ 36 ॥
લોકં પાપાત્મનામેતે ગચ્છંતે નાત્ર સંશયઃ ।
અધાર્યં ચર્મ મે સદ્ભી રોમાણ્યસ્થિ ચ વર્જિતમ્ ।
અભક્ષ્યાણિ ચ માંસાનિ ત્વદ્વિધૈર્ધર્મચારિભિઃ ॥ 37 ॥
પંચ પંચ નખા ભક્ષ્યા બ્રહ્મક્ષત્રેણ રાઘવ ॥ 38 ॥
શલ્યક શ્શ્વાવિધો ગોધા શશઃ કૂર્મશ્ચ પંચમઃ ।
ચર્મ ચાસ્થિ ચ મે રાજન્ નસ્પૃશંતિ મનીષિણઃ ॥ 39 ॥
અભક્ષ્યાણિ ચ માંસાનિ સોઽહં પંચનખો હતઃ ।
તારયા વાક્યમુક્તોઽહં સત્યં સર્વજ્ઞયા હિતમ્ ॥ 40 ॥
તદતિક્રમ્ય મોહેન કાલસ્ય વશમાગતઃ ।
ત્વયા નાથેન કાકુત્સ્થ ન સનાથા વસુંધરા ।
પ્રમદા શીલસંપન્ના ધૂર્તેન પતિના યથા ॥ 41 ॥
શઠો નૈકૃતિકઃ ક્ષુદ્રો મિથ્યાપ્રશ્રિતમાનસઃ ।
કથં દશરથેન ત્વં જાતઃ પાપો મહાત્મના ॥ 42 ॥
છિન્નચારિત્રકક્ષ્યેણ સતાં ધર્માતિવર્તિના ।
ત્યક્તધર્માંકુશેનાહં નિહતો રામહસ્તિના ॥ 43 ॥
અશુભં ચાપ્યયુક્તં ચ સતાં ચૈવ વિગર્હિતમ્ ।
વક્ષ્યસે ચેદૃશં કૃત્વા સદ્ભિસ્સહ સમાગતઃ ॥ 44 ॥
ઉદાસીનેષુ યોઽસ્માસુ વિક્રમઽસ્તે પ્રકાશિતઃ ।
અપકારિષુ તે રાજન્નહિ પશ્યામિ વિક્રમમ્ ॥ 45 ॥
દૃશ્યમાનસ્તુ યુદ્ધ્યેથા મયા યદિ નૃપાત્મજ ।
અદ્ય વૈવસ્વતં દેવં પશ્યેસ્ત્વં નિહતો મયા ॥ 46 ॥
ત્વયાઽદૃશ્યેન તુ રણે નિહતોઽહં દુરાસદઃ ।
પ્રસુપ્તઃ પન્નગેનેવ નરઃ પાનવશં ગતઃ ॥ 47 ॥
મામેવ યદિ પૂર્વં ત્વમેતદર્થમચોદયઃ ॥ 48 ॥
મૈથિલીમહમેકાહ્ના તવ ચાનીતવાન્ભવેત્ ।
સુગ્રીવપ્રિયકામેન યદહં નિહતસ્ત્વયા ।
કંઠે બદ્ધ્વા પ્રદદ્યાં તે નિહતં રાવણં રણે ॥ 49 ॥
ન્યસ્તાં સાગરતોયે વા પાતાલે વાપિ મૈથિલીમ્ ।
આનયેયં તવાદેશાચ્છ્વેતામશ્વતરીમિવ ॥ 50 ॥
યુક્તં યત્પ્રાપ્નુયાદ્રાજ્યં સુગ્રીવસ્સ્વર્ગતે મયિ ।
અયુક્તં યદધર્મેણ ત્વયાઽહં નિહતો રણે ॥ 51 ॥
કામમેવં વિધો લોકઃ કાલેન વિનિયુજ્યતે ।
ક્ષમં ચેદ્ભવતા પ્રાપ્તમુત્તરં સાધુ ચિંત્યતામ્ ॥ 52 ॥
ઇત્યેવમુક્ત્વા પરિશુષ્કવક્ત્રઃ શરાભિઘાતાદ્વ્યથિતો મહાત્મા ।
સમીક્ષ્ય રામં રવિસન્નિકાશં તૂષ્ણીં બભૂવામરરાજસૂનુઃ ॥ 53 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે સપ્તદશસ્સર્ગઃ ॥
