શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ એકપંચાશસ્સર્ગઃ ।
તં જાગ્રતમદંભેન ભ્રાતુરર્થાય લક્ષ્મણમ્ ।
ગુહઃ સંતાપસંતપ્તો રાઘવં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
ઇયં તાત સુખા શય્યા ત્વદર્થમુપકલ્પિતા ।
પ્રત્યાશ્વસિહિ સાધ્વસ્યાં રાજપુત્ર યથાસુખમ્ ॥ 2 ॥
ઉચિતોઽયં જનસ્સર્વઃ ક્લેશાનાં ત્વં સુખોચિતઃ ।
ગુપ્ત્યર્થં જાગરિષ્યામઃ કાકુત્સ્થસ્ય વયં નિશામ્ ॥ 3 ॥
ન હિ રામાત્પ્રિયતમો મમાસ્તિ ભુવિ કશ્ચન ।
બ્રવીમ્યેતદહં સત્યં સત્યેનૈવ ચ તે શપે ॥ 4 ॥
અસ્ય પ્રસાદાદાશંસે લોકેસ્મિન્ સુમુહદ્યશઃ ।
ધર્માવાપ્તિં ચ વિપુલામર્થાવાપ્તિં ચ કેવલમ્ ॥ 5 ॥
સોઽહં પ્રિયસખં રામં શયાનં સહ સીતયા ।
રક્ષિષ્યામિ ધનુષ્પાણિ સ્સર્વતો જ્ઞાતિભિ સ્સહ ॥ 6 ॥
ન હિ મેઽવિદિતં કિંચિદ્વનેઽસ્મિંશ્ચરતસ્સદા ।
ચતુરંગં હ્યપિબલં સુમહત્પ્રસહેમહિ ॥ 7 ॥
લક્ષ્મણસ્તં તદોવાચ રક્ષ્યમાણાસ્ત્વયાનઘ ।
નાત્ર ભીતા વયં સર્વે ધર્મમેવાનુપશ્યતા ॥ 8 ॥
કથં દશરથૌ ભૂમૌ શયાને સહ સીતયા ।
શક્યા નિદ્રા મયા લબ્ધું જીવિતં વા સુખાનિ વા ॥ 9 ॥
યો ન દેવાસુરૈઃ સર્વૈઃ શક્યઃ પ્રસહિતું યુધિ ।
તં પશ્ય સુખસંવિષ્ટં તૃણેષુ સહ સીતયા ॥ 10 ॥
યો મંત્રતપસા લબ્ધો વિવિધૈશ્ચ પરાશ્રમૈઃ ।
એકો દશરથસ્યેષ્ટઃ પુત્રઃ સદૃશલક્ષણઃ ॥ 11 ॥
અસ્મિન્ પ્રવ્રાજિતે રાજા ન ચિરં વર્તયિષ્યતિ ।
વિધવા મેદિની નૂનં ક્ષિપ્રમેવ ભવિષ્યતિ ॥ 12 ॥
વિનદ્ય સુમહાનાદં શ્રમેણોપરતાઃ સ્ત્રિયઃ ।
નિર્ઘોષોપરતં ચાતો મન્યે રાજનિવેશનમ્ ॥ 13 ॥
કૌશલ્યા ચૈવ રાજા ચ તથૈવ જનની મમ ।
નાશંસે યદિ જીવંતિ સર્વે તે શર્વરીમિમામ્ ॥ 14 ॥
જીવેદપિ હિ મે માતા શત્રુઘ્નસ્યાન્વવેક્ષયા ।
તદ્દુઃખં યત્તુ કૌશલ્યા વીરસૂર્વિનશિષ્યતિ ॥ 15 ॥
અનુરક્તજનાકીર્ણા સુખાલોકપ્રિયાવહા ।
રાજવ્યસનસંસૃષ્ટા સા પુરી વિનશિષ્યતિ ॥ 16 ॥
કથં પુત્રં મહાત્માનં જ્યેષ્ઠં પ્રિયમપશ્યતઃ ।
શરીરં ધારયિષ્યંતિ પ્રાણા રાજ્ઞો મહાત્મનઃ ॥ 17 ॥
વિનષ્ટે નૃપતૌ પશ્ચાત્કૌસલ્યા વિનશિષ્યતિ ।
અનંતરં ચ માતાઽપિ મમ નાશમુપૈષ્યતિ ॥ 18 ॥
અતિક્રાંતમતિક્રાંતમનવાપ્ય મનોરથમ્ ।
રાજ્યે રામમનિક્ષિપ્ય પિતા મે વિનશિષ્યતિ ॥ 19 ॥
સિદ્ધાર્થાઃ પિતરં વૃત્તં તસ્મિન્કાલેઽપ્યુપસ્થિતે ।
પ્રેતકાર્યેષુ સર્વેષુ સંસ્કરિષ્યંતિ ભૂમિપમ્ ॥ 20 ॥
રમ્યચત્વરસંસ્થાનાં સુવિભક્તમહાપથામ્ ।
હર્મ્યપ્રાસાદસંપન્નાં ગણિકાવરશોભિતામ્ ॥ 21 ॥
રથાશ્વગજસંબાધાં તૂર્યનાદવિનાદિતામ્ ।
સર્વકલ્યાણસંપૂર્ણાં હૃષ્ટપુષ્ટજનાકુલામ્ ॥ 22 ॥
આરામોદ્યાનસંપન્નાં સમાજોત્સવશાલિનીમ્ ।
સુખિતા વિચરિષ્યંતિ રાજધાનીં પિતુર્મમ ॥ 23 ॥
અપિ જીવેદ્દશરથો વનવાસાત્પુનર્વયમ્ ।
પ્રત્યાગમ્ય મહાત્માનમપિ પશ્યેમ સુવ્રતમ્ ॥ 24 ॥
અપિ સત્યપ્રતિજ્ઞેન સાર્ધં કુશલિના વયમ્ ।
નિવૃત્તે વનવાસેઽસ્મિન્નયોધ્યાં પ્રવિશેમહિ ॥ 25 ॥
પરિદેવયમાનસ્ય દુખાર્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
તિષ્ઠતો રાજપુત્રસ્ય શર્વરી સાઽત્યવર્તત ॥ 26 ॥
તથા હિ સત્યં બ્રુવતિ પ્રજાહિતે નરેંદ્રપુત્રે ગુરુસૌહૃદાદ્ગુહઃ ।
મુમોચ બાષ્પં વ્યસનાભિપીડિતો જ્વરાતુરો નાગ ઇવ વ્યથાતુરઃ ॥ 27 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે એકપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
