શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ સપ્તચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
સેનાપતીન્પંચ સ તુ પ્રમાપિતાન્ હનૂમતા સાનુચરાન્સવાહનાન્ ।
સમીક્ષ્ય રાજા સમરોદ્ધતોન્મુખં કુમારમક્ષં પ્રસમૈક્ષતાગ્રતઃ ॥ 1 ॥
સ તસ્ય દૃષ્ટ્યર્પણસંપ્રચોદિતઃ પ્રતાપવાન્કાંચનચિત્રકાર્મુકઃ ।
સમુત્પપાતાથ સદસ્યુદીરિતો દ્વિજાતિમુખ્યૈર્હવિષેવ પાવકઃ ॥ 2 ॥
તતો મહદ્બાલદિવાકરપ્રભં પ્રતપ્તજાંબૂનદજાલસંતતમ્ ।
રથં સમાસ્થાય યયૌ સ વીર્યવાન્મહાહરિં તં પ્રતિ નૈરૃતર્ષભઃ ॥ 3 ॥
તતસ્તપસ્સંગ્રહસંચયાર્જિતં પ્રતપ્તજાંબૂનદજાલશોભિતમ્ ।
પતાકિનં રત્નવિભૂષિતધ્વજં મનોજવાષ્ટાશ્વવરૈઃ સુયોજિતમ્ ॥ 4 ॥
સુરાસુરાધૃષ્યમસંગચારિણં રવિપ્રભં વ્યોમચરં સમાહિતમ્ ।
સતૂણમષ્ટાસિનિબદ્ધબંધુરં યથાક્રમાવેશિતશક્તિતોમરમ્ ॥ 5 ॥
વિરાજમાનં પ્રતિપૂર્ણવસ્તુના સહેમદામ્ના શશિસૂર્યવર્ચસા ।
દિવાકરાભં રથમાસ્થિતસ્તતસ્સ નિર્જગામામરતુલ્યવિક્રમઃ ॥ 6 ॥
સ પૂરયન્ખં ચ મહીં ચ સાચલાં તુરંગમાતંગમહારથસ્વનૈઃ ।
બલૈસ્સમેતૈસ્સહિ તોરણસ્થિતં સમર્થમાસીનમુપાગમત્કપિમ્ ॥ 7 ॥
સ તં સમાસાદ્ય હરિં હરીક્ષણો યુગાંતકાલાગ્નિમિવ પ્રજાક્ષયે ।
અવસ્થિતં વિસ્મિતજાતસંભ્રમ સ્સમૈક્ષતાક્ષો બહુમાનચક્ષુષા ॥ 8 ॥
સ તસ્ય વેગં ચ કપેર્મહાત્મનઃ પરાક્રમં ચારિષુ પાર્થિવાત્મજઃ ।
વિચારયન્સ્વં ચ બલં મહાબલો હિમક્ષયે સૂર્ય ઇવાભિવર્ધતે ॥ 9 ॥
સ જાતમન્યુઃ પ્રસમીક્ષ્ય વિક્રમં સ્થિરં સ્થિરસ્સમ્યતિ દુર્નિવારણમ્ ।
સમાહિતાત્મા હનુમંતમાહવે પ્રચોદયામાસ શરૈસ્ત્રિભિ શ્શિતૈઃ ॥ 10 ॥
તતઃ કપિં તં પ્રસમીક્ષ્ય ગર્વિતં જિતશ્રમં શત્રુપરાજયોર્જિતમ્ ।
અવૈક્ષતાક્ષસ્સમુદીર્ણમાનસસ્સબાણપાણિઃ પ્રગૃહીતકાર્મુકઃ ॥ 11 ॥
સ હેમનિષ્કાંગદચારુકુંડલ સ્સમાસસાદાઽશુપરાક્રમઃ કપિમ્ ।
તયોર્બભૂવાપ્રતિમસ્સમાગમ સ્સુરાસુરાણામપિ સંભ્રમપ્રદઃ ॥ 12 ॥
રરાસ ભૂમિર્ન તતાપ ભાનુમા ન્વનૌ ન વાયુઃ પ્રચાચલ ચાચલઃ ।
કપેઃ કુમારસ્ય ચ વીક્ષ્ય સંયુગં નનાદ ચ દ્યૌરુદધિશ્ચ ચુક્ષુભે ॥ 13 ॥
તતસ્સ વીરસ્સુમુખાન્ પતત્રિણસ્સુવર્ણપુંખાન્સવિષાનિવોરગાન્ ।
સમાધિસમ્યોગવિમોક્ષતત્ત્વવિચ્છરાનથ ત્રીન્કપિમૂર્ધ્ન્યપાતયત્ ॥ 14 ॥
સ તૈ શ્શરૈર્મૂર્ધ્નિ સમં નિપાતિતૈઃ ક્ષરન્નસૃગ્દિગ્ધવિવૃત્તલોચનઃ ।
નવોદિતાદિત્યનિભ શ્શરાંશુમાન્ વ્યરાજતાદિત્ય ઇવાંશુમાલિકઃ ॥ 15 ॥
તતસ્સ પિંગાધિપમંત્રિસત્તમઃ સમીક્ષ્ય તં રાજવરાત્મજં રણે ।
ઉદગ્રચિત્રાયુધચિત્રકાર્મુકં જહર્ષ ચાપૂર્યત ચાહવોન્મુખઃ ॥ 16 ॥
સ મંદરાગ્રસ્થ ઇવાંશુમાલિકો વિવૃદ્ધકોપો બલવીર્યસંયુતઃ ।
કુમારમક્ષં સબલં સવાહનં દદાહ નેત્રાગ્નિમરીચિભિસ્તદા ॥ 17 ॥
તતસ્સ બાણાસનચિત્રકાર્મુક શ્શરપ્રવર્ષો યુધિ રાક્ષસાંબુદઃ ।
શરાન્મુમોચાશુ હરીશ્વરાચલે વલાહકો વૃષ્ટિમિવાચલોત્તમે ॥ 18 ॥
તતઃ કપિસ્તં રણચંડવિક્રમં વિવૃદ્ધતેજોબલવીર્યસંયુતમ્ ।
કુમારમક્ષં પ્રસમીક્ષ્ય સંયુગે નનાદ હર્ષાદ્ ઘનતુલ્યવિક્રમમ્ ॥ 19 ॥
સ બાલભાવાદ્યુધિ વીર્યદર્પિતઃ પ્રવૃદ્ધમન્યુઃ ક્ષતજોપમેક્ષણઃ ।
સમાસસાદાપ્રતિમં કપિં રણે ગજો મહાકૂપમિવાવૃતં તૃણૈઃ ॥ 20 ॥
સ તેન બાણૈઃ પ્રસભં નિપાતિતૈશ્ચકાર નાદં ઘનનાદનિસ્સ્વનઃ ।
સમુત્પપાતાશુ નભસ્સ મારુતિર્ભુજોરુવિક્ષેપણઘોરદર્શનઃ ॥ 21 ॥
સમુત્પતંતં સમભિદ્રવદ્બલી સ રાક્ષસાનાં પ્રવરઃ પ્રતાપવાન્ ।
રથી રથિશ્રેષ્ઠતમઃ કિરન્શરૈઃ પયોધરશ્શૈલમિવાશ્મવૃષ્ટિભિઃ ॥ 22 ॥
સ તાન્શરાંસ્તસ્ય હરિર્વિમોક્ષયંશ્ચચાર વીરઃ પથિ વાયુસેવિતે ।
શરાંતરે મારુતવદ્વિનિષ્પતન્મનોજવસ્સંયતિ ચંડવિક્રમઃ ॥ 23 ॥
તમાત્તબાણાસનમાહવોન્મુખં ખમાસ્તૃણંતં વિશિખૈશ્શરોત્તમૈઃ ।
અવૈક્ષતાક્ષં બહુમાનચક્ષુષા જગામ ચિંતાં ચ સ મારુતાત્મજઃ ॥ 24 ॥
તતશ્શરૈર્ભિન્નભુજાંતરઃ કપિઃ કુમારવીરેણ મહાત્મના નદન્ ।
મહાભુજઃ કર્મવિશેષતત્ત્વવિ દ્વિચિંતયામાસ રણે પરાક્રમમ્ ॥ 25 ॥
અબાલવદ્બાલદિવાકરપ્રભઃ કરોત્યયં કર્મ મહન્મહાબલઃ ।
ન ચાસ્ય સર્વાહવકર્મશોભિનઃ પ્રમાપણે મે મતિરત્ર જાયતે ॥ 26 ॥
અયં મહાત્મા ચ મહાંશ્ચ વીર્યત સ્સમાહિતશ્ચાતિસહશ્ચ સંયુગે ।
અસંશયં કર્મગુણોદયાદયં સનાગયક્ષૈર્મુનિભિશ્ચ પૂજિતઃ ॥ 27 ॥
પરાક્રમોત્સાહવિવૃદ્ધમાનસ સ્સમીક્ષતે માં પ્રમુખાગ્રતઃસ્થિતઃ ।
પરાક્રમો હ્યસ્ય મનાંસિ કંપયેત્સુરાસુરાણામપિ શીઘ્રગામિનઃ ॥ 28 ॥
ન ખલ્વયં નાભિભવેદુપેક્ષિતઃ પરાક્રમો હ્યસ્ય રણે વિવર્ધતે ।
પ્રમાપણં ત્વેવ મમાદ્ય રોચતે ન વર્ધમાનોઽગ્નિરુપેક્ષિતું ક્ષમઃ ॥ 29 ॥
ઇતિ પ્રવેગં તુ પરસ્ય ચિંતયન્સ્વકર્મયોગં ચ વિધાય વીર્યવાન્ ।
ચકાર વેગં તુ મહાબલસ્તદા મતિં ચ ચક્રેઽસ્ય વધે મહાકપિઃ ॥ 30 ॥
સ તસ્ય તાનષ્ટહયાન્મહાજવાન્ સમાહિતાન્ભારસહાન્વિવર્તને ।
જઘાન વીરઃ પથિ વાયુસેવિતે તલપ્રહારૈઃ પવનાત્મજઃ કપિઃ ॥ 31 ॥
તતસ્તલેનાભિહતો મહારથ સ્સ તસ્ય પિંગાધિપમંત્રિનિર્જિતઃ ।
પ્રભગ્નનીડઃ પરિમુક્તકૂબરઃ પપાત ભૂમૌ હતવાજિરંબરાત્ ॥ 32 ॥
સ તં પરિત્યજ્ય મહારથો રથં સકાર્મુકઃ ખંગધરઃ ખમુત્પતન્ ।
તપોઽભિયોગાદૃષિરુગ્રવીર્યવાન્વિહાય દેહં મરુતામિવાલયમ્ ॥ 33 ॥
તતઃ કપિસ્તં વિચરંતમંબરે પતત્રિરાજાનિલસિદ્ધસેવિતે ।
સમેત્ય તં મારુતતુલ્યવિક્રમઃ ક્રમેણ જગ્રાહ સ પાદયોર્દૃઢમ્ ॥ 34 ॥
સ તં સમાવિધ્ય સહસ્રશઃ કપિર્મહોરગં ગૃહ્ય ઇવાંડજેશ્વરઃ ।
મુમોચ વેગાત્પિતૃતુલ્યવિક્રમો મહીતલે સંયતિ વાનરોત્તમઃ ॥ 35 ॥
સ ભગ્નબાહૂરુકટીશિરોધરઃ ક્ષરન્નસૃઙિનર્મથિતાસ્થિલોચનઃ ।
સંભગ્નસંધિઃ પ્રવિકીર્ણબંધનો હતઃ ક્ષિતૌ વાયુસુતેન રાક્ષસઃ ॥ 36 ॥
મહાકપિર્ભૂમિતલે નિપીડ્ય તં ચકાર રક્ષોધિપતેર્મહદ્ભયમ્ ।
મહર્ષિભિશ્ચક્રચરૈર્મહાવ્રતૈ સ્સમેત્ય ભૂતૈશ્ચ સયક્ષપન્નગૈઃ ॥ 37 ॥
સુરૈશ્ચ સેંદ્રૈર્ભૃશજાતવિસ્મયૈ ર્હતે કુમારે સ કપિર્નિરીક્ષિતઃ ।
નિહત્ય તં વજ્રિસુતોપમપ્રભં કુમારમક્ષં ક્ષતજોપમેક્ષણમ્ ।
તમેવ વીરોઽભિજગામ તોરણં કૃતક્ષણઃ કાલ ઇવ પ્રજાક્ષયે ॥ 38 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે સપ્તચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
