શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ।
સ સાગરમનાદૃષ્યમતિક્રમ્ય મહાબલઃ ।
ત્રિકૂટશિખરે લંકાં સ્થિતાં સ્વસ્થો દદર્શ હ ॥ 1 ॥
તતઃ પાદપમુક્તેન પુષ્પવર્ષેણ વીર્યવાન્ ।
અભિવૃષ્ટઃ સ્થિતસ્તત્ર બભૌ પુષ્પમયો યથા ॥ 2 ॥
યોજનાનાં શતં શ્રીમાંસ્તીર્ત્વાપ્યુત્તમવિક્રમઃ ।
અનિઃશ્વસન્ કપિસ્તત્ર ન ગ્લાનિમધિગચ્છતિ ॥ 3 ॥
શતાન્યહં યોજનાનાં ક્રમેયં સુબહૂન્યપિ ।
કિં પુનઃ સાગરસ્યાંતં સંખ્યાતં શતયોજનમ્ ॥ 4 ॥
સ તુ વીર્યવતાં શ્રેષ્ઠઃ પ્લવતામપિ ચોત્તમઃ ।
જગામ વેગવાન્ લંકાં લંઘયિત્વા મહોદધિમ્ ॥ 5 ॥
શાદ્વલાનિ ચ નીલાનિ ગંધવંતિ વનાનિ ચ ।
ગંડવંતિ ચ મધ્યેન જગામ નગવંતિ ચ ॥ 6 ॥
શૈલાંશ્ચ તરુસંછન્નાન્ વનારાજીશ્ચ પુષ્પિતાઃ ।
અભિચક્રામ તેજસ્વી હનુમાન્ પ્લવગર્ષભઃ ॥ 7 ॥
સ તસ્મિન્નચલે તિષ્ઠન્વનાન્યુપવનાનિ ચ ।
સ નગાગ્રે ચ તાં લંકાં દદર્શ પવનાત્મજઃ ॥ 8 ॥
સરલાન્ કર્ણિકારાંશ્ચ ખર્જૂરાંશ્ચ સુપુષ્પિતાન્ ।
પ્રિયાલૂન્મુચુલિંદાંશ્ચ કુટજાન્ કેતકાનપિ ॥ 9 ॥
પ્રિયંંગૂન્ ગંધપૂર્ણાંશ્ચ નીપાન્ સપ્તચ્છદાંસ્તથા ।
આસનાન્ કોવિદારાંશ્ચ કરવીરાંશ્ચ પુષ્પિતાન્ ॥ 10 ॥
પુષ્પભારનિબદ્ધાંશ્ચ તથા મુકુલિતાનપિ ।
પાદપાન્ વિહગાકીર્ણાન્ પવનાધૂતમસ્તકાન્ ॥ 11 ॥
હંસકારંડવાકીર્ણા વાપીઃ પદ્મોત્મલાયુતાઃ ।
આક્રીડાન્ વિવિધાન્ રમ્યાવન્ વિવિધાંશ્ચ જલાશયાન્ ॥ 12 ॥
સંતતાન્ વિવિધૈર્વૃક્ષૈઃ સર્વર્તુફલપુષ્પિતૈઃ ।
ઉદ્યાનાનિ ચ રમ્યાણિ દદર્શ કપિકુંજરઃ ॥ 13 ॥
સમાસાદ્ય ચ લક્ષ્મીવાન્ લંકાં રાવણપાલિતામ્ ।
પરિખાભિઃ સપદ્માભિઃ સોત્પલાભિરલંકૃતામ્ ॥ 14 ॥
સીતાપહરણાર્થેન રાવણેન સુરક્ષિતામ્ ।
સમંતાદ્વિચરદ્ભિશ્ચ રાક્ષસૈરુગ્રધન્વિભિઃ ॥ 15 ॥
કાંચનેનાવૃતાં રમ્યાં પ્રાકારેણ મહાપુરીમ્ ।
ગૃહૈશ્ચ ગ્રહસંકાશૈઃ શારદાંબુદસન્નિભૈઃ ॥ 16 ॥
પાંડુરાભિઃ પ્રતોલીભિરુચ્ચાભિરભિસંવૃતામ્ ।
અટ્ટાલકશતાકીર્ણાં પતાકાધ્વજમાલિનીમ્ ॥ 17 ॥
તોરણૈઃ કાંચનૈર્દિવ્યૈર્લતાપઙ્ત્કિવિચિત્રિતૈઃ ।
દદર્શ હનુમાન્ લંકાં દિવિ દેવપુરીં યથા ॥ 18 ॥
ગિરિમૂર્ધ્નિં સ્થિતાં લંકાં પાંડુરૈર્ભવનૈઃ શુભૈઃ ।
દદર્શ સ કપિશ્રેષ્ઠઃ પુરમાકાશગં યથા ॥ 19 ॥
પાલિતાં રાક્ષસેંદ્રેણ નિર્મિતાં વિશ્વકર્મણા ।
પ્લવમાનમિવાકાશે દદર્શ હનુમાન્ પુરીમ્ ॥ 20 ॥
વપ્રપ્રાકારજઘનાં વિપુલાંબુનવાંબરામ્ ।
શતઘ્નીશૂલકેશાંતામટ્ટાલકવતંસકામ્ ॥ 21 ॥
મનસેવ કૃતાં લંકાં નિર્મિતાં વિશ્વકર્મણા ।
દ્વારમુત્તરમાસાદ્ય ચિંતયામાસ વાનરઃ ॥ 22 ॥
કૈલાસશિખરપ્રખ્યામાલિખંતીમિવાંબરમ્ ।
ડીયમાનામિવાકાશમુચ્છ્રિતૈર્ભવનોત્તમૈઃ ॥ 23 ॥
સંપૂર્ણાં રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્નાગૈર્ભોગવતીમિવ ।
અચિંત્યાં સુકૃતાં સ્પષ્ટાં કુબેરાધ્યુષિતાં પુરા ॥ 24 ॥
દંષ્ટ્રિભિર્બહુભિઃ શૂરૈઃ શૂલપટ્ટસપાણિભિઃ ।
રક્ષિતાં રાક્ષસૈર્ઘોરૈર્ગુહામાશીવિષૈરિવ ॥ 25 ॥
તસ્યાશ્ચ મહતીં ગુપ્તિં સાગરં ચ નિરીક્ષ્ય સઃ ।
રાવણં ચ રિપું ઘોરં ચિંતયામાસ વાનરઃ ॥ 26 ॥
આગત્યાપીહ હરયો ભવિષ્યંતિ નિરર્થકાઃ ।
ન હિ યુદ્ધેન વૈ લંકા શક્યા જેતું સુરૈરપિ ॥ 27 ॥
ઇમાં તુ વિષમાં દુર્ગાં લંકાં રાવણપાલિતામ્ ।
પ્રાપ્યાપિ સ મહાબાહુઃ કિં કરિષ્યતિ રાઘવઃ ॥ 28 ॥
અવકાશો નસાંત્વસ્ય રાક્ષસેષ્વભિગમ્યતે ।
ન દાનસ્ય ન ભેદસ્ય નૈવ યુદ્ધસ્ય દૃશ્યતે ॥ 29 ॥
ચતુર્ણામેવ હિ ગતિર્વાનરાણાં મહાત્મનામ્ ।
વાલિપુત્રસ્ય નીલસ્ય મમ રાજ્ઞશ્ચ ધીમતઃ ॥ 30 ॥
યાવજ્જાનામિ વૈદેહીં યદિ જીવતિ વા ન વા ।
તત્રૈવ ચિંતયિષ્યામિ દૃષ્ટ્વા તાં જનકાત્મજામ્ ॥ 31 ॥
તતઃ સ ચિંતયામાસ મુહૂર્તં કપિકુંજરઃ ।
ગિરિશૃંગે સ્થિતસ્તસ્મિન્ રામસ્યાભ્યુદયે રતઃ ॥ 32 ॥
અનેન રૂપેણ મયા ન શક્યા રક્ષસાં પુરી ।
પ્રવેષ્ટું રાક્ષસૈર્ગુપ્તા ક્રૂરૈર્બલસમન્વિતૈઃ ॥ 33 ॥
ઉગ્રૌજસો મહાવીર્યા બલવંતશ્ચ રાક્ષસાઃ ।
વંચનીયા મયા સર્વે જાનકીં પરિમાર્ગતા ॥ 34 ॥
લક્ષ્યાલક્ષ્યેણ રૂપેણ રાત્રૌ લંકા પુરી મયા ।
પ્રવેષ્ટું પ્રાપ્તકાલં મે કૃત્યં સાધયિતું મહત્ ॥ 35 ॥
તાં પુરીં તાદૃશીં દૃષ્ટ્વા દુરાધર્ષાં સુરાસુરૈઃ ।
હનુમાન્ ચિંતયામાસ વિનિશ્ચિત્ય મુહુર્મુહુઃ ॥ 36 ॥
કેનોપાયેન પશ્યેયં મૈથિલીં જનકાત્મજામ્ ।
અદૃષ્ટો રાક્ષસેંદ્રેણ રાવણેન દુરાત્મના ॥ 37 ॥
ન વિનશ્યેત્કથં કાર્યં રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।
એકામેકશ્ચ વશ્યેયં રહિતે જનકાત્મજામ્ ॥ 38 ॥
ભૂતાશ્ચાર્થા વિપદ્યંતે દેશકાલવિરોધિતાઃ ।
વિક્લબં દૂતમાસાદ્ય તમઃ સૂર્યોદયે યથા ॥ 39 ॥
અર્થાનર્થાંતરે બુદ્ધિર્નિશ્ચિતાપિ ન શોભતે ।
ઘાતયંતિ હિ કાર્યાણિ દૂતાઃ પંડિતમાનિનઃ ॥ 40 ॥
ન વિનશ્યેત્કથં કાર્યં વૈક્લબ્યં ન કથં ભવેત્ ।
લંઘનં ચ સમુદ્રસ્ય કથં નુ ન વૃથા ભવેત્ ॥ 41 ॥
મયિ દૃષ્ટે તુ રક્ષોભી રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।
ભવેદ્વ્યર્થમિદં કાર્યં રાવણાનર્થમિચ્છતઃ ॥ 42 ॥
ન હિ શક્યં ક્વચિત્ સ્થાતુમવિજ્ઞાતેન રાક્ષસૈઃ ।
અપિ રાક્ષસરૂપેણ કિમુતાન્યેન કેનચિત્ ॥ 43 ॥
વાયુરપ્યત્ર નાજ્ઞાતશ્ચરેદિતિ મતિર્મમ ।
ન હ્ય સ્ત્યવિદિતં કિંચિદ્રાક્ષસાનાં બલીયસામ્ ॥ 44 ॥
ઇહાહં યદિ તિષ્ઠામિ સ્વેન રૂપેણ સંવૃતઃ ।
વિનાશમુપયાસ્યામિ ભર્તુરર્થશ્ચ હીયતે ॥ 45 ॥
તદહં સ્વેન રૂપેણ રજન્યાં હ્રસ્વતાં ગતઃ ।
લંકામભિપતિષ્યામિ રાઘવસ્યાર્થસિદ્ધયે ॥ 46 ॥
રાવણસ્ય પુરીં રાત્રૌ પ્રવિશ્ય સુદુરાસદામ્ ।
વિચિન્વન્ ભવનં સર્વં દ્રક્ષ્યામિ જનકાત્મજામ્ ॥ 47 ॥
ઇતિ સંચિંત્ય હનુમાન્ સૂર્યસ્યાસ્તમયં કપિઃ ।
આચકાંક્ષે તદા વીરો વૈદેહ્યા દર્શનોત્સુકઃ ॥ 48 ॥
સૂર્યે ચાસ્તં ગતે રાત્રૌ દેહં સંક્ષિપ્ય મારુતિઃ ।
પૃષદંશકમાત્રઃ સન્ બભૂવાદ્ભુતદર્શનઃ ॥ 49 ॥
પ્રદોષકાલે હનુમાંસ્તૂર્ણમુત્પ્લુત્ય વીર્યવાન્ ।
પ્રવિવેશ પુરીં રમ્યાં સુવિભક્તમહાપથામ્ ॥ 50 ॥
પ્રાસાદમાલાવિતતાં સ્તંભૈઃ કાંચનરાજતૈઃ ।
શાતકુંભમયૈર્જાલૈર્ગંથર્વનગરોપમામ્ ॥ 51 ॥
સપ્તભૌમાષ્ટભૌમૈશ્ચ સ દદર્શ મહાપુરીમ્ ।
તલૈઃ સ્ફાટિકસંકીર્ણૈઃ કાર્તસ્વરવિભૂષિતૈઃ ॥ 52 ॥
વૈડૂર્યમણિચિત્રૈશ્ચ મુક્તાજાલવિભૂષિતૈઃ ।
તલૈઃ શુશુભિરે તાનિ ભવનાન્યત્ર રક્ષસામ્ ॥ 53 ॥
કાંચનાનિ ચ ચિત્રાણિ તોરણાનિ ચ રક્ષસામ્ ।
લંકામુદ્યોતયામાસુઃ સર્વતઃ સમલંકૃતામ્ ॥ 54 ॥
અચિંત્યામદ્ભુતાકારાં દૃષ્ટવા લંકાં મહાકપિઃ ।
આસીદ્વિષણ્ણો હૃષ્ટશ્ચ વૈદેહ્યા દર્શનોત્સુકઃ ॥ 55 ॥
સ પાંડુરાવિદ્ધવિમાનમાલિનીં મહાર્હજાંબૂનદજાલતોરણામ્ ।
યશસ્વિનીં રાવણબાહુપાલિતાં ક્ષપાચરૈર્ભીમબલૈઃ સમાવૃતામ્ ॥ 56 ॥
ચંદ્રોઽપિ સાચિવ્યમિવાસ્ય કુર્વંસ્તારાગણૈર્મધ્યગતો વિરાજન્ ।
જ્યોત્સ્નાવિતાનેન વિતત્ય લોક મુત્તિષ્ઠતે નૈકસહસ્રરશ્મિઃ ॥ 57 ॥
શંખપ્રભં ક્ષીરમૃણાલવર્ણ મુદ્ગચ્છમાનં વ્યવભાસમાનમ્ ।
દદર્શ ચંદ્રં સ હરિપ્રવીરઃ પોપ્લૂયમાનં સરસીવ હંસમ્ ॥ 58 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે દ્વિતીયસ્સર્ગઃ ॥
