શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ એકોનચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
મણિં દત્ત્વા તતઃ સીતા હનૂમંતમથાબ્રવીત્ ।
અભિજ્ઞાનમભિજ્ઞાતમેતદ્રામસ્ય તત્ત્વતઃ ॥ 1 ॥
મણિં તુ દૃષ્ટ્વા રામો વૈ ત્રયાણાં સંસ્મરિષ્યતિ ।
વીરો જનન્યા મમ ચ રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ ॥ 2 ॥
સ ભૂયસ્ત્વં સમુત્સાહે ચોદિતો હરિસત્તમ ।
અસ્મિન્કાર્યસમારંભે પ્રચિંતય યદુત્તરમ્ ॥ 3 ॥
ત્વમસ્મિન્કાર્યનિર્યોગે પ્રમાણં હરિસત્તમ ।
હનુમન્યત્નમાસ્થાય દુઃખક્ષયકરો ભવ ॥ 4 ॥
તસ્ય ચિંતયતો યત્નો દુઃખક્ષયકરો ભવેત્ ।
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય મારુતિર્ભીમવિક્રમઃ ॥ 5 ॥
શિરસા વંધ્ય વૈદેહીં ગમનાયોપચક્રમે ।
જ્ઞાત્વા સંપ્રસ્થિતં દેવી વાનરં મારુતાત્મજમ્ ॥ 6 ॥
બાષ્પગદ્ગદયા વાચા મૈથિલી વાક્યમબ્રવીત્ ।
કુશલં હનુમન્બ્રૂયાઃ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 7 ॥
સુગ્રીવં ચ સહામાત્યં વૃદ્ધાન્ સર્વાંશ્ચ વાનરાન્ ।
બ્રૂયાસ્ત્વં વાનરશ્રેષ્ઠ કુશલં ધર્મસંહિતમ્ ॥ 8 ॥
યથા સ ચ મહાબાહુર્માં તારયતિ રાઘવઃ ।
અસ્માદ્ધુઃખાંબુસંરોધાત્ત્વં સમાધાતુમર્હસિ ॥ 9 ॥
જીવંતીં માં યથા રામઃ સંભાવયતિ કીર્તિમાન્ ।
તત્તથા હનુમન્વાચ્યં વાચા ધર્મમવાપ્નુહિ ॥ 10 ॥
નિત્યમુત્સાહયુક્તાશ્ચ વાચશ્રુત્વા ત્વયેરિતાઃ ।
વર્ધિષ્યતે દાશરથેઃ પૌરુષં મદવાપ્તયે ॥ 11 ॥
મત્સંદેશયુતા વાચસ્ત્વત્તશ્શ્રુત્વા ચ રાઘવઃ ।
પરાક્રમવિધિં વીરો વિધિવત્સંવિધાસ્યતિ ॥ 12 ॥
સીતાયા વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।
શિરસ્યંજલિમાધાય વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 13 ॥
ક્ષિપ્રમેષ્યતિ કાકુત્સ્થો હાર્યૃક્ષપ્રવરૈર્વૃતઃ ।
યસ્તે યુધિ વિજિત્યારીન્શોકં વ્યપનયિષ્યતિ ॥ 14 ॥
ન હિ પશ્યામિ મર્ત્યેષુ નાસુરેષુ સુરેષુ વા ।
યસ્તસ્ય ક્ષિપતો બાણાન્સ્થાતુમુત્સહતેઽગ્રતઃ ॥ 15 ॥
અપ્યર્કમપિ પર્જન્યમપિ વૈવસ્વતં યમમ્ ।
સ હિ સોઢું રણે શક્તસ્તવ હેતોર્વિશેષતઃ ॥ 16 ॥
સ હિ સાગરપર્યંતાં મહીં શાસિતુમીહતિ ।
ત્વન્નિમિત્તો હિ રામસ્ય જયો જનકનંદિનિ ॥ 17 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સમ્યક્સત્યં સુભાષિતમ્ ।
જાનકી બહુમેનેઽથ વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 18 ॥
તતસ્તં પ્રસ્થિતં સીતા વીક્ષમાણા પુનઃ પુનઃ ।
ભર્તૃસ્નેહાન્વિતં વાક્યં સૌહાર્દાદનુમાનયત્ ॥ 19 ॥
યદિ વા મન્યસે વીર વસૈકાહમરિંદમ ।
કસ્મિંશ્ચિત્સંવૃતે દેશે વિશ્રાંતઃશ્વો ગમિષ્યસિ ॥ 20 ॥
મમ ચેદલ્પભાગ્યાયા સાન્નિધ્યાત્તવ વાનર ।
અસ્ય શોકસ્ય મહતો મુહૂર્તં મોક્ષણં ભવેત્ ॥ 21 ॥
ગતે હિ હરિશાર્દૂલ પુનરાગમનાય તુ ।
પ્રાણાનામપિ સંદેહો મમ સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ ॥ 22 ॥
તવાદર્શનજઃ શોકો ભૂયો માં પરિતાપયેત્ ।
દુઃખાદ્ધુઃખપરામૃષ્ટાં દીપયન્નિવ વાનર ॥ 23 ॥
અયં ચ વીર સંદેહસ્તિષ્ઠતીવ મમાગ્રતઃ ।
સુમહાંસ્ત્વત્સહાયેષુ હર્યૃક્ષેષુ હરીશ્વરઃ ॥ 24 ॥
કથં નુ ખલુ દુષ્પારં તરિષ્યંતિ મહોદધિમ્ ।
તાનિ હર્યૃક્ષસૈન્યાનિ તૌ વા નરવરાત્મજૌ ॥ 25 ॥
ત્રયાણામેવ ભૂતાનાં સાગરસ્યાસ્ય લંઘને ।
શક્તિસ્સ્યાદ્વૈનતેયસ્ય તવ વા મારુતસ્ય વા ॥ 26 ॥
તદસ્મિન્કાર્યનિર્યોગે વીરૈવં દુરતિક્રમે ।
કિં પશ્યસિ સમાધાનં ત્વં હિ કાર્યવિદાં વરઃ ॥ 27 ॥
કામમસ્ય ત્વમેવૈકઃ કાર્યસ્ય પરિસાધને ।
પર્યાપ્તઃ પરવીરઘ્ન યશસ્યસ્તે ફલોદયઃ ॥ 28 ॥
બલૈસ્સમગ્રૈર્યદિ માં રાવણં જિત્ય સંયુગે ।
વિજયી સ્વપુરં યાયાત્તત્તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ॥ 29 ॥
શરૈસ્તુ સંકુલાં કૃત્વા લંકાં પરબલાર્દનઃ ।
માં નયેદ્યદિ કાકુત્સ્થઃ તત્તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ॥ 30 ॥
તદ્યથા તસ્ય વિક્રાંતમનુરૂપં મહાત્મનઃ ।
ભવેદાહવશૂરસ્ય તથા ત્વમુપપાદય ॥ 31 ॥
તદર્થોપહિતં વાક્યં પ્રશ્રિતં હેતુસંહિતમ્ ।
નિશમ્ય હનુમાન્શેષં વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્ ॥ 32 ॥
દેવિ હર્યૃક્ષસૈન્યાનામીશ્વરઃ પ્લવતાં વરઃ ।
સુગ્રીવસ્સત્ત્વસંપન્નસ્તવાર્થે કૃતનિશ્ચયઃ ॥ 33 ॥
સ વાનરસહસ્રાણાં કોટીભિરભિસંવૃતઃ ।
ક્ષિપ્રમેષ્યતિ વૈદેહિ રાક્ષસાનાં નિબર્હણઃ ॥ 34 ॥
તસ્ય વિક્રમસંપન્નાસ્સત્ત્વવંતો મહાબલાઃ ।
મનસ્સંકલ્પસંપાતા નિદેશે હરયઃ સ્થિતાઃ ॥ 35 ॥
યેષાં નોપરિ નાધસ્તાન્ન તિર્યક્સજ્જતે ગતિઃ ।
ન ચ કર્મસુ સીદંતિ મહત્સ્વમિતતેજસઃ ॥ 36 ॥
અસકૃત્તૈર્મહોત્સાહૈસ્સસાગરધરાધરા ।
પ્રદક્ષિણીકૃતા ભૂમિર્વાયુમાર્ગાનુસારિભિઃ ॥ 37 ॥
મદ્વિશિષ્ટાશ્ચ તુલ્યાશ્ચ સંતિ તત્ર વનૌકસઃ ।
મત્તઃ પ્રત્યવરઃ કશ્ચિન્નાસ્તિ સુગ્રીવસન્નિધૌ ॥ 38 ॥
અહં તાવદિહ પ્રાપ્તઃ કિં પુનસ્તે મહાબલાઃ ।
ન હિ પ્રકૃષ્ટાઃ પ્રેષ્યંતે પ્રેષ્યંતે હીતરે જનાઃ ॥ 39 ॥
તદલં પરિતાપેન દેવિ શોકો વ્યપૈતુ તે ।
એકોત્પાતેન તે લંકામેષ્યંતિ હરિયૂથપાઃ ॥ 40 ॥
મમ પૃષ્ઠગતૌ તૌ ચ ચંદ્રસૂર્યાવિવોદિતૌ ।
ત્વત્સકાશં મહાસત્ત્વૌ નૃસિંહાવાગમિષ્યતઃ ॥ 41 ॥
તતો વીરૌ નરવરૌ સહિતૌ રામલક્ષ્મણૌ ।
આગમ્ય નગરીં લંકાં સાયકૈર્વિધમિષ્યતઃ ॥ 42 ॥
સગણં રાવણં હત્ત્વા રાઘવો રઘુનંદનઃ ।
ત્વામાદાય વરારોહે સ્વપુરીં પ્રતિયાસ્યતિ ॥ 43 ॥
તદાશ્વસિહિ ભદ્રં તે ભવ ત્વં કાલકાંક્ષિણી ।
નચિરાદ્દ્રક્ષ્યસે રામં પ્રજ્વલંતમિવાનલમ્ ॥ 44 ॥
નિહતે રાક્ષસેંદ્રેઽસ્મિન્સપુત્રામાત્યબાંધવે ।
ત્વં સમેષ્વસિ રામેણ શશાંકેનેવ રોહિણી ॥ 45 ॥
ક્ષિપ્રં ત્વં દેવિ શોકસ્ય પારં યાસ્યસિ મૈથિલિ ।
રાવણં ચૈવ રામેણ નિહતં દ્રક્ષ્યસેઽચિરાત્ ॥ 46 ॥
એવમાશ્વાસ્ય વૈદેહીં હનુમાન્મારુતાત્મજઃ ।
ગમનાય મતિં કૃત્વા વૈદેહીં પુનરબ્રવીત્ ॥ 47 ॥
તમરિઘ્નં કૃતાત્માનં ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ રાઘવમ્ ।
લક્ષ્મણં ચ ધનુષ્પાણિં લંકાદ્વારમુપાગતમ્ ॥ 48 ॥
નખદંષ્ટ્રાયુધાન્વીરાન્સિમ્હશાર્દૂલવિક્રમાન્ ।
વાનરાન્વારણેંદ્રાભાન્ક્ષિપ્રં દ્રક્ષ્યસિ સંગતાન્ ॥ 49 ॥
શૈલાંબુદનિકાશાનાં લંકામલયસાનુષુ ।
નર્દતાં કપિમુખ્યાનામાર્યે યૂધાન્યનેકશઃ ॥ 50 ॥
સ તુ મર્મણિ ઘોરેણ તાડિતો મન્મથેષુણા ।
ન શર્મ લભતે રામસ્સિંહાર્ધિત ઇવ દ્વિપઃ ॥ 51 ॥
મા રુદો દેવિ શોકેન માભૂત્તે મનસોઽપ્રિયમ્ ।
શચીવ પત્યા શક્રેણ ભર્ત્રા નાથવતી હ્યસિ ॥ 52 ॥
રામાદ્વિશિષ્ટઃ કોઽન્યોઽસ્તિ કશ્ચિત્સૌમિત્રિણા સમઃ ।
અગ્નિમારુતકલ્પૌ તૌ ભ્રાતરૌ તવ સંશ્રયૌ ॥ 53 ॥
નાસ્મિંશ્ચિરં વત્સ્યસિ દેવિ દેશે રક્ષોગણૈરધ્યુષિતેઽતિરૌદ્રે ।
ન તે ચિરાદામગમનં પ્રિયસ્ય ક્ષમસ્વ મત્સંગમકાલમાત્રમ્ ॥ 54 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે એકોનચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
