શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ।
અભિવાદ્ય ચ કૌસલ્યાં રામ સ્સંપ્રસ્થિતો વનમ્ ।
કૃતસ્વસ્ત્યયનો માત્રા ધર્મિષ્ઠે વર્ત્મનિ સ્થિતઃ ॥ 1 ॥
વિરાજયન્રાજસુતો રાજમાર્ગં નરૈર્વૃતમ્ ।
હૃદયાન્યામમંથેવ જનસ્ય ગુણવત્તયા ॥ 2 ॥
અભિવાદ્ય ચ કૌસલ્યાં રામ સ્સંપ્રસ્થિતો વનમ્ ।
કૃતસ્વસ્ત્યયનો માત્રા ધર્મિષ્ઠે વર્ત્મનિ સ્થિતઃ ॥ 3 ॥
વિરાજયન્રાજસુતો રાજમાર્ગં નરૈર્વૃતમ્ ।
હૃદયાન્યામમંથેવ જનસ્ય ગુણવત્તયા ॥ 4 ॥
વૈદેહી ચાપિ તત્સર્વં ન શુશ્રાવ તપસ્વિની ।
તદેવ હૃદિ તસ્યાશ્ચ યૌવરાજ્યાભિષેચનમ્ ॥ 5 ॥
દેવકાર્યં સ્વયં કૃત્વા કૃતજ્ઞા હૃષ્ટચેતના ।
અભિજ્ઞા રાજધર્માણાં રાજપુત્રં પ્રતીક્ષતે ॥ 6 ॥
પ્રવિવેશાથ રામસ્તુ સ્વં વેશ્મ સુવિભૂષિતમ્ ।
પ્રહૃષ્ટજનસંપૂર્ણં હ્રિયા કિંચિદવાઙ્મુખઃ ॥ 7 ॥
અથ સીતા સમુત્પત્ય વેપમાના ચ તં પતિમ્ ।
અપશ્યચ્છોકસંતપ્તં ચિંતાવ્યાકુલિતેંદ્રિયમ્ ॥ 8 ॥
તાં દૃષ્ટ્વા સ હિ ધર્માત્મા ન શશાક મનોગતમ્ ।
તં શોકં રાઘવઃ સોઢું તતો વિવૃતતાં ગતઃ ॥ 9 ॥
વિવર્ણવદનં દૃષ્ટ્વા તં પ્રસ્વિન્નમમર્ષણમ્ ।
આહ દુઃખાભિસંતપ્તા કિમિદાનીમિદં પ્રભો ॥ 10 ॥
અદ્ય બાર્હસ્પત શ્શ્રીમાન્યુક્તઃ પુષ્યોઽનુ રાઘવ ।
પ્રોચ્યતે બ્રાહ્મણૈઃ પ્રાજ્ઞૈઃ કેન ત્વમસિ દુર્મનાઃ ॥ 11 ॥
ન તે શતશલાકેન જલફેનનિભેન ચ ।
આવૃતં વદનં વલ્ગુ છત્રેણાપિ વિરાજતે ॥ 12 ॥
વ્યજનાભ્યાં ચ મુખ્યાભ્યાં શતપત્રનિભેક્ષણમ્ ।
ચંદ્રહંસપ્રકાશાભ્યાં વીજ્યતે ન તવાનનમ્ ॥ 13 ॥
વાગ્મિનો વંદિનશ્ચાપિ પ્રહૃષ્ટાસ્ત્વાં નરર્ષભ ।
સ્તુવંતો નાત્ર દૃશ્યંતે મંગલૈઃ સ્સૂતમાગધાઃ ॥ 14 ॥
ન તે ક્ષૌદ્રં ચ દધિ ચ બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
મૂર્ધ્નિ મૂર્ધાભિષિક્તસ્ય દદતિ સ્મ વિધાનતઃ ॥ 15 ॥
ન ત્વાં પ્રકૃતય સ્સર્વા શ્શ્રેણીમુખ્યાશ્ચ ભૂષિતાઃ ।
અનુવ્રજિતુમિચ્છંતિ પૌરજાનપદાસ્તથા ॥ 16 ॥
ચતુર્ભિર્વેગસંપન્નૈર્હયૈઃ કાંચનભૂષિતૈઃ ।
મુખ્યઃ પુષ્યરથો યુક્તઃ કિં ન ગચ્છતિ તેઽગ્રતઃ ॥ 17 ॥
હસ્તી ચાગ્રત શ્શ્રીમાં સ્તવ લક્ષણપૂજિતઃ ।
પ્રયાણે લક્ષ્યતે વીર કૃષ્ણમેઘગિરિ પ્રભઃ ॥ 18 ॥
ન ચ કાંચનચિત્રં તે પશ્યામિ પ્રિયદર્શન ।
ભદ્રાસનં પુરસ્કૃત્ય યાંતં વીર પુરસ્કૃતમ્ ॥ 19 ॥
અભિષેકો યથા સજ્જઃ કિમિદાનીમિદં તવ ।
અપૂર્વો મુખવર્ણશ્ચ ન પ્રહર્ષશ્ચ લક્ષ્યતે ॥ 20 ॥
ઇતીવ વિલપંતીં તાં પ્રોવાચ રઘુનંદનઃ ।
સીતે તત્ર ભવાંસ્તાતઃ પ્રવ્રાજયતિ માં વનમ્ ॥ 21 ॥
કુલે મહતિ સંભૂતે ધર્મજ્ઞે ધર્મચારિણિ ।
શૃણુ જાનકિ યેનેદં ક્રમેણાભ્યાગતં મમ ॥ 22 ॥
રાજ્ઞા સત્યપ્રતિજ્ઞેન પિત્રા દશરથેન ચ ।
કૈકેય્યૈ મમ માત્રે તુ પુરા દત્તૌ મહાવરૌ ॥ 23 ॥
તયાઽદ્ય મમ સજ્જેઽસ્મિન્નભિષેકે નૃપોદ્યતે ।
પ્રચોદિત સ્સ સમયો ધર્મેણ પ્રતિનિર્જિતઃ ॥ 24 ॥
ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ વસ્તવ્યં દંડકે મયા ।
પિત્રા મે ભરતશ્ચાપિ યૌવરાજ્યે નિયોજિતઃ ॥ 25 ॥
સોઽહં ત્વામાગતો દ્રષ્ટું પ્રસ્થિતો વિજનં વનમ્ ।
ભરતસ્ય સમીપે તુ નાહં કથ્યઃ કદાચન ॥ 26 ॥
બુદ્ધિયુક્તા હિ પુરુષા ન સહંતે પરસ્તવમ્ ।
તસ્માન્નતે ગુણાઃ કથ્યા ભરતસ્યાગ્રતો મમ ॥ 27 ॥
નાપિ ત્વં તેન ભર્તવ્યા વિશેષેણ કદાચન ।
અનુકૂલતયા શક્યં સમીપે ત્વસ્ય વર્તિતુમ્ ॥ 28 ॥
તસ્મૈ દત્તં નૃપતિના યૌવરાજ્યં સનાતનમ્ ।
સ પ્રસાદ્યસ્ત્વયા સીતે નૃપતિશ્ચ વિશેષતઃ ॥ 29 ॥
અહં ચાપિ પ્રતિજ્ઞાં તાં ગુરોસ્સમનુપાલયન્ ।
વનમદ્યૈવ યાસ્યામિ સ્થિરા ભવ મનસ્વિની ॥ 30 ॥
યાતે ચ મયિ કલ્યાણિ વનં મુનિનિષેવિતમ્ ।
વ્રતોપવાસપરયા ભવિતવ્યં ત્વયાઽનઘે ॥ 31 ॥
કાલ્યમુત્થાય દેવાનાં કૃત્વા પૂજાં યથાવિધિ ।
વંદિતવ્યો દશરથઃ પિતા મમ નરેશ્વરઃ ॥ 32 ॥
વંદિતવ્યાશ્ચ તે નિત્યં યા શ્શેષા મમ માતરઃ ।
સ્નેહ પ્રણયસંભોગૈ સ્સમા હિ મમ માતરઃ ॥ 33 ॥
ભ્રાતૃપુત્રસમૌ ચાપિ દ્રષ્ટવ્યૌ ચ વિશેષતઃ ।
ત્વયા ભરતશત્રુઘ્નૌ પ્રાણૈઃ પ્રિયતરૌ મમ ॥ 34 ॥
વિપ્રિયં ન ચ કર્તવ્યં ભરતસ્ય કદાચન ।
સ હિ રાજા પ્રભુશ્ચૈવ દેશસ્ય ચ કુલસ્ય ચ ॥ 35 ॥
આરાધિતા હિ શીલેન પ્રયત્નૈશ્ચોપસેવિતાઃ ।
રાજાન સ્સંપ્રસીદંતિ કુપ્યંતિચ વિપર્યયે ॥ 36 ॥
ઔરસાનપિ પુત્રાન્હિ ત્યજંત્યહિતકારિણઃ ।
સમર્થાન્સંપ્રગૃહ્ણંતિ જનાનપિ નરાધિપાઃ ॥ 37 ॥
સા ત્વં વસેહ કલ્યાણિ રાજ્ઞસ્સમનુવર્તિની ।
ભરતસ્ય રતા ધર્મે સત્યવ્રતપરાયણા ॥ 38 ॥
અહં ગમિષ્યામિ મહાવનં પ્રિયે ત્વયા હિ વસ્તવ્યમિહૈવ ભામિનિ ।
યથા વ્યલીકં કુરુષે ન કસ્ય ચિ ત્તથા ત્વયા કાર્યમિદં વચો મમ ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ષડ્વિંશસ્સર્ગઃ ॥
