શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાંડમ્ ।
અથ પંચષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
અથ હૈમવતીં રામ દિશં ત્યક્ત્વા મહામુનિઃ ।
પૂર્વાં દિશમનુપ્રાપ્ય તપસ્તેપે સુદારુણમ્ ॥ 1 ॥
મૌનં વર્ષસહસ્રસ્ય કૃત્વા વ્રતમનુત્તમમ્ ।
ચકારાપ્રતિમં રામ તપઃ પરમદુષ્કરમ્ ॥ 2 ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ કાષ્ઠભૂતં મહામુનિમ્ ।
વિઘ્નૈર્બહુભિરાધૂતં ક્રોધો નાંતર આવિશત્ ॥ 3 ॥
સ કૃત્વા નિશ્ચયં રામ તપ આતિષ્ટદવ્યયમ્ ।
તસ્ય વર્ષસહસ્રસ્ય વ્રતે પૂર્ણે મહાવ્રતઃ ॥ 4 ॥
ભોક્તુમારબ્ધવાનન્નં તસ્મિન્ કાલે રઘૂત્તમ ।
ઇંદ્રો દ્વિજાતિર્ભૂત્વા તં સિદ્ધમન્નમયાચત ॥ 5 ॥
તસ્મૈ દત્વા તદા સિદ્ધં સર્વં વિપ્રાય નિશ્ચિતઃ ।
નિશ્શેષિતેઽન્ને ભગવાનભુક્તૈવ મહાતપાઃ ॥ 6 ॥
ન કિંચિદવદદ્વિપ્રં મૌનવ્રતમુપસ્થિતઃ ।
અથ વર્ષસહસ્રં વૈ નોચ્છ્વસન્મુનિપુંગવઃ ॥ 7 ॥
તસ્યાનુચ્છ્વસમાનસ્ય મૂર્ધ્નિ ધૂમો વ્યજાયત ।
ત્રૈલોક્યં યેન સંભ્રાંતમાદીપિતમિવાભવત્ ॥ 8 ॥
તતો દેવાસ્સગંધર્વાઃ પન્નગોરગરાક્ષસાઃ ।
મોહિતાસ્તેજસા તસ્ય તપસા મંદરશ્મયઃ ॥ 9 ॥
કશ્મલોપહતા સ્સર્વે પિતામહમથાબ્રુવન્ ।
બહુભિઃ કારણૈર્દેવ વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ॥ 10 ॥
લોભિતઃ ક્રોધિતશ્ચૈવ તપસા ચાભિવર્ધતે ।
ન હ્યસ્ય વૃજિનં કિંચિદ્દૃશ્યતે સૂક્ષ્મમપ્યથ ॥ 11 ॥
ન દીયતે યદિ ત્વસ્ય મનસા યદભીપ્સિતમ્ ।
વિનાશયતિ ત્રૈલોક્યં તપસા સચરાચરમ્ ॥ 12 ॥
વ્યાકુલાશ્ચ દિશસ્સર્વા ન ચ કિંચિત્પ્રકાશતે ।
સાગરાઃ ક્ષુભિતાસ્સર્વે વિશીર્યંતે ચ પર્વતાઃ ॥ 13 ॥
પ્રકંપતે ચ પૃથિવી વાયુર્વાતિ ભૃશાકુલઃ ।
બૃહ્મન્ન પ્રતિજાનીમોનાસ્તિકો જાયતે જનઃ ॥ 14 ॥
સમ્મૂઢમિવ ત્રૈલોક્યં સંપ્રક્ષુભિતમાનસમ્ ।
ભાસ્કરો નિષ્પ્રભશ્ચૈવ મહર્ષેસ્તસ્ય તેજસા ॥ 15 ॥
બુદ્ધિં ન કુરુતે યાવન્નાશે દેવ મહામુનિઃ ।
તાવત્પ્રસાદ્યો ભગવા નગ્નિરૂપોમહાદ્યુતિઃ ॥ 16 ॥
કાલાગ્નિના યથાપૂર્વં ત્રૈલોક્યં દહ્યતેઽખિલમ્ ।
દેવરાજ્યં ચિકીર્ષેત દીયતામસ્ય યન્મતમ્ ॥ 17 ॥
તતસ્સુરગણાસ્સર્વે પિતામહપુરોગમાઃ ।
વિશ્વામિત્રં મહાત્માનં મધુરં વાક્યમબ્રુવન્ ॥ 18 ॥
બ્રહ્મર્ષે સ્વાગતં તેઽસ્તુ તપસા સ્મ સુતોષિતાઃ ।
બ્રાહ્મણ્યં તપસોગ્રેણ પ્રાપ્તવાનસિ કૌશિક ॥ 19 ॥
દીર્ઘમાયુશ્ચ તે બ્રહ્મન્ દદામિ સમરુદ્ગણઃ ।
સ્વસ્તિ પ્રાપ્નુહિ ભદ્રં તે ગચ્છ સૌમ્ય યથાસુખમ્ ॥ 20 ॥
પિતામહવચશ્શૃત્વા સર્વેષાં ચ દિવૌકસામ્ ।
કૃત્વા પ્રણામં મુદિતો વ્યાજહાર મહામુનિઃ ॥ 21 ॥
બ્રાહ્મણ્યં યદિ મે પ્રાપ્તં દીર્ઘમાયુસ્તથૈવ ચ ।
ઓંકારશ્ચ વષટ્કારો વેદાશ્ચ વરયંતુ મામ્ ॥ 22 ॥
ક્ષત્રવેદવિદાં શ્રેષ્ઠો બ્રહ્મવેદવિદામપિ ।
બ્રહ્મપુત્રો વસિષ્ઠો મામેવં વદતુ દેવતાઃ ॥ 23 ॥
યદ્યયં પરમઃ કામઃ કૃતો યાંતુ સુરર્ષભાઃ ।
તતઃ પ્રસાદિતો દેવૈર્વસિષ્ઠો જપતાં વરઃ ॥ 24 ॥
સખ્યં ચકાર બ્રહ્મર્ષિરેવમસ્ત્વિતિ ચાબ્રવીત્ ।
બ્રહ્મર્ષિસ્ત્વં ન સંદેહસ્સર્વં સંપત્સ્યતે તવ ॥ 25 ॥
ઇત્યુક્ત્વા દેવતાશ્ચાપિ સર્વા જગ્મુર્યથાગતમ્ ।
વિશ્વામિત્રોઽપિ ધર્માત્મા લબ્ધ્વા બ્રાહ્મણ્યમુત્તમમ્ ॥ 26 ॥
પૂજયામાસ બ્રહ્મર્ષિં વસિષ્ઠં જપતાં વરમ્ ।
કૃતકામો મહીં સર્વાં ચચાર તપસિ સ્થિતઃ ॥ 27 ॥
એવં ત્વનેન બ્રાહ્મણ્યં પ્રાપ્તં રામ મહાત્મના ।
એષ રામ મુનિશ્રેષ્ઠ એષ વિગ્રહવાંસ્તપઃ ॥ 28 ॥
એષ ધર્મપરો નિત્યં વીર્યસ્યૈષ પરાયણમ્ ।
એવમુક્ત્વા મહાતેજા વિરરામ દ્વિજોત્તમઃ ॥ 29 ॥
શતાનંદવચઃ શ્રુત્વા રામલક્ષ્મણસન્નિધૌ ।
જનકઃ પ્રાંજલિર્વાક્યમુવાચ કુશિકાત્મજમ્ ॥ 30 ॥
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ યસ્ય મે મુનિપુંગવ ।
યજ્ઞં કાકુત્સ્થસહિતઃ પ્રાપ્તવાનસિ ધાર્મિક ॥ 31 ॥
પાવિતોઽહં ત્વયા બ્રહ્મન્ દર્શનેન મહામુને ।
ગુણા બહુવિધાઃ પ્રાપ્તાસ્તવ સંદર્શનાન્મયા ॥ 32 ॥
વિસ્તરેણ ચ તે બ્રહ્મન્ કીર્ત્યમાનં મહત્તપઃ ।
શ્રુતં મયા મહાતેજો રામેણ ચ મહાત્મના ॥ 33 ॥
સદસ્યૈઃ પ્રાપ્ય ચ સદઃ શ્રુતાસ્તે બહવો ગુણાઃ ।
અપ્રમેયં તપસ્તુભ્યમપ્રમેયં ચ તે બલમ્ ॥ 34 ॥
અપ્રમેયા ગુણાશ્ચૈવ નિત્યં તે કુશિકાત્મજ ।
તૃપ્તિરાશ્ચર્યભૂતાનાં કથાનાં નાસ્તિ મે વિભો ॥ 35 ॥
કર્મકાલો મુનિશ્રેષ્ઠ લંબતે રવિમંડલમ્ ।
શ્વઃ પ્રભાતે મહાતેજો દ્રષ્ટુમર્હસિ માં પુનઃ ॥ 36 ॥
સ્વાગતં તપતાં શ્રેષ્ઠ મામનુજ્ઞાતુમર્હસિ ।
એવમુક્તો મુનિવરઃ પ્રશસ્ય પુરુષર્ષભમ્ ॥ 37 ॥
વિસસર્જાશુ જનકં પ્રીતં પ્રીતમનાસ્તદા ।
એવમુક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠં વૈદેહો મિથિલાધિપઃ ॥ 38 ॥
પ્રદક્ષિણં ચકારાશુ સોપાધ્યાયસ્સબાંધવઃ ।
વિશ્વામિત્રોઽપિ ધર્માત્મા સહરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાંડે પંચષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
