શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાંડમ્ ।
અથ ષોડશસ્સર્ગઃ ।
તતો નારાયણો દેવો નિયુક્તસ્સુરસત્તમૈઃ ।
જાનન્નપિ સુરાનેવં શ્લક્ષ્ણં વચનમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
ઉપાયઃ કો વધે તસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ ।
યમહં તં સમાસ્થાય નિહન્યામૃષિકંટકમ્ ॥ 2 ॥
એવમુક્તાસ્સુરાસ્સર્વે પ્રત્યૂચુર્વિષ્ણુમવ્યયમ્ ।
માનુષીં તનુમાસ્થાય રાવણં જહિ સંયુગે ॥ 3 ॥
સ હિ તેપે તપસ્તીવ્રં દીર્ઘકાલમરિંદમ ।
યેન તુષ્ટોઽભવદ્બ્રહ્મા લોકકૃલ્લોકપૂર્વજઃ ॥ 4 ॥
સંતુષ્ટઃ પ્રદદૌ તસ્મૈ રાક્ષસાય વરં પ્રભુઃ ।
04 નાનાવિધેભ્યો ભૂતેભ્યો ભયં નાન્યત્ર માનુષાત્ ॥ 5 ॥
અવજ્ઞાતાઃ પુરા તેન વરદાને હિ માનવાઃ ।
105 એવં પિતામહાત્તસ્માદ્વરં પ્રાપ્ય સ દર્પિતઃ ॥ 6 ॥
ઉત્સાદયતિ લોકાંત્રીન્ સ્ત્રિયશ્ચાપ્યપકર્ષતિ ।
તસ્માત્તસ્ય વધો દૃષ્ટો માનુષેભ્યઃ પરંતપ ॥ 7 ॥
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા સુરાણાં વિષ્ણુરાત્મવાન્ ।
પિતરં રોચયામાસ તદા દશરથં નૃપમ્ ॥ 8 ॥
સ ચાપ્યપુત્રો નૃપતિસ્તસ્મિન્કાલે મહાદ્યુતિઃ ।
અયજત્પુત્રિયામિષ્ટિં પુત્રેપ્સુરરિસૂદનઃ ॥ 9 ॥
સ કૃત્વા નિશ્ચયં વિષ્ણુરામંત્ર્ય ચ પિતામહમ્ ।
અંતર્ધાનં ગતો દેવૈઃ પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ ॥ 10 ॥
તો વૈ યજમાનસ્ય પાવકાદતુલપ્રભમ્ ।
પ્રાદુર્ભૂતં મહદ્ભૂતં મહાવીર્યં મહાબલમ્ ॥ 11 ॥
કૃષ્ણં રક્તાંબરધરં રક્તાસ્યં દુંદુભિસ્વનમ્ ।
સ્નિગ્ધહર્યક્ષતનુજશ્મશ્રુપ્રવરમૂર્ધજમ્ ॥ 12 ॥
શુભલક્ષણસંપન્નં દિવ્યાભરણભૂષિતમ્ ।
શૈલશૃંગસમુત્સેથં દૃપ્તશાર્દૂલવિક્રમમ્ ॥ 13 ॥
દિવાકરસમાકારં દીપ્તાનલશિખોપમમ્ ।
તપ્તજાંબૂનદમયીં રાજતાંતપરિચ્છદામ્ ॥ 14 ॥
દિવ્યપાયસસંપૂર્ણાં પાત્રીં પત્નીમિવ પ્રિયામ્ ।
પ્રગૃહ્ય વિપુલાં દોર્ભ્યાં સ્વયં માયામયીમિવ ॥ 15 ॥
સમવેક્ષ્યાબ્રવીદ્વાક્યમિદં દશરથં નૃપમ્ ।
પ્રાજાપત્યં નરં વિદ્ધિ મામિહાભ્યાગતં નૃપ ॥ 16 ॥
તતઃ પરં તદા રાજા પ્રત્યુવાચ કૃતાંજલિઃ ।
ભગવન્ સ્વાગતં તેઽસ્તુ કિમહં કરવાણિ તે ॥ 17 ॥
અથો પુનરિદં વાક્યં પ્રાજાપત્યો નરોઽબ્રવીત્ ।
રાજન્નર્ચયતા દેવાનદ્ય પ્રાપ્તમિદં ત્વયા ॥ 18 ॥
ઇદં તુ નૃપશાર્દૂલ પાયસં દેવનિર્મિતમ્ ।
પ્રજાકરં ગૃહાણ ત્વં ધન્યમારોગ્યવર્ધનમ્ ॥ 19 ॥
ભાર્યાણામનુરૂપાણામશ્નીતેતિ પ્રયચ્છ વૈ ।
તાસુ ત્વં પ્રાપ્સ્યસે પુત્રાન્યદર્થં યજસે નૃપ ॥ 20 ॥
તથેતિ નૃપતિઃ પ્રીતશ્શિરસા પ્રતિગૃહ્યતામ્ ।
પાત્રીં દેવાન્નસંપૂર્ણાં દેવદત્તાં હિરણ્મયીમ્ ॥ 21 ॥
અભિવાદ્ય ચ તદ્ભૂતમદ્ભુતં પ્રિયદર્શનમ્ ।
મુદા પરમયા યુક્તશ્ચકારાભિપ્રદક્ષિણમ્ ॥ 22 ॥
તતો દશરથઃ પ્રાપ્ય પાયસં દેવનિર્મિતમ્ ।
બભૂવ પરમપ્રીતઃ પ્રાપ્ય વિત્તમિવાધનઃ ॥ 23 ॥
તતસ્તદદ્ભુતપ્રખ્યં ભૂતં પરમભાસ્વરમ્ ।
સંવર્તયિત્વા તત્કર્મ તત્રૈવાંતરધીયત ॥ 24 ॥
હર્ષરશ્મિભિરુદ્યોતં તસ્યાંતઃપુરમાબભૌ ।
શારદસ્યાભિરામસ્ય ચંદ્રસ્યેવ નભોંઽશુભિઃ ॥ 25 ॥
સોઽંતઃપુરં પ્રવિશ્યૈવ કૌસલ્યામિદમબ્રવીત્ ।
પાયસં પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ પુત્રીયં ત્વિદમાત્મનઃ ॥ 26 ॥
કૌસલ્યાયૈ નરપતિઃ પાયસાર્ધં દદૌ તદા ।
અર્ધાદર્ધં દદૌ ચાપિ સુમિત્રાયૈ નરાધિપઃ ॥ 27 ॥
કૈકેય્યૈ ચાવશિષ્ટાર્ધં દદૌ પુત્રાર્થકારણાત્ ।
પ્રદદૌ ચાવશિષ્ટાર્ધં પાયસસ્યામૃતોપમમ્ ॥ 28 ॥
અનુચિંત્ય સુમિત્રાયૈ પુનરેવ મહીપતિઃ ।
એવં તાસાં દદૌ રાજા ભાર્યાણાં પાયસં પૃથક્ ॥ 29 ॥
તાસ્ત્વેતત્પાયસં પ્રાપ્ય નરેંદ્રસ્યોત્તમાસ્સ્ત્રયઃ ।
સમ્માનં મેનિરે સર્વાંઃ પ્રહર્ષોદિતચેતસઃ ॥ 30 ॥
તતસ્તુ તાઃ પ્રાશ્ય તદુત્તમાસ્ત્રિયો મહીપતેરુત્તમપાયસં પૃથક્ ।
હુતાશનાદિત્યસમાનતેજસો ઽચિરેણ ગર્ભાન્પ્રતિપેદિરે તદા ॥ 31 ॥
તતસ્તુ રાજા પ્રસમીક્ષ્ય તાઃ સ્ત્રિયઃ પ્રરૂઢગર્ભાઃ પ્રતિલબ્ધમાનસઃ ।
બભૂવ હૃષ્ટસ્ત્રિદિવે યથા હરિઃ સુરેંદ્રસિદ્ધર્ષિગણાભિપૂજિતઃ ॥ 32 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાંડે ષોડશસ્સર્ગઃ ॥
