શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ પંચદશસ્સર્ગઃ ।
તે તુ તાં રજનીમુષ્ય બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ ।
ઉપતસ્થુરુપસ્થાનં સહ રાજપુરોહિતાઃ ॥ 1 ॥
અમાત્યા બલમુખ્યાશ્ચ મુખ્યા યે નિગમસ્ય ચ ।
રાઘવસ્યાભિષેકાર્થે પ્રિયમાણાસ્તુ સંગતાઃ ॥ 2 ॥
ઉદિતે વિમલે સૂર્યે પુષ્યે ચાભ્યાગતેઽહનિ ।
લગ્ને કર્કટકે પ્રાપ્તે જન્મ રામસ્ય ચ સ્થિતે ॥ 3 ॥
અભિષેકાય રામસ્ય દ્વિજેંદ્રૈરુપકલ્પિતમ્ ।
કાંચના જલકુંભાશ્ચ ભદ્રપીઠં સ્વલંકૃતમ્ ।
2.15,4 ।
રથઃ ચ સમ્યગાસ્તીર્ણો ભાસ્વતા વ્યાઘ્રચર્મણા ।
ગંગાયમુનયોઃપુણ્યાત્સંગમાદાહૃતં જલમ્ ॥ 4 ॥
યાશ્ચાન્યા સ્સરિતઃ પુણ્યા હ્રદાઃ કૂપા સ્સરાંસિ ચ ।
પ્રાગ્વાહાશ્ચોર્ધ્વવાહાશ્ચ તિર્યગ્વાહા સ્સમાહિતાઃ ॥ 5 ॥
તાભ્યશ્ચૈવાહૃતં તોયં સમુદ્રેભ્યશ્ચ સર્વશઃ ।
સલાજાઃ ક્ષીરિભિશ્છન્ના ઘટાઃ કાંચનરાજતાઃ ॥ 6 ॥
પદ્મોત્પલયુતા ભાંતિ પૂર્ણાઃ પરમવારિણા ।
ક્ષૌદ્રં દધિ ઘૃતં લાજા દર્ભા સ્સુમનસઃ પયઃ ॥ 7 ॥
વેશ્યાશ્ચૈવ શુભાચારા સ્સર્વાભરણભૂષિતાઃ ।
ચંદ્રાંશુવિકચપ્રખ્યં કાંચનં રત્નભૂષિતમ્ ॥ 8 ॥
સજ્જં તિષ્ઠતિ રામસ્ય વાલવ્યજનમુત્તમમ્ ।
ચંદ્રમંડલસંકાશમાતપત્રં ચ પાંડુરમ્ ॥ 9 ॥
સજ્જં દ્યુતિકરં શ્રીમદભિષેકપુરસ્કૃતમ્ ।
પાંડુરશ્ચ વૃષસ્સજ્જઃ પાંડુરોઽશ્વશ્ચ સુસ્થિતઃ ॥ 10 ॥
પ્રસૃતશ્ચ ગજઃશ્રીમાનૌપવાહ્યઃ પ્રતીક્ષતે ।
અષ્ટૌ ચ કન્યા માંગલ્યા સ્સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥ 11 ॥
વાદિત્રાણિ ચ સર્વાણિ વંદિનશ્ચ તથાઽપરે ।
ઇક્ષ્વાકૂણાં યથા રાજ્યે સંભ્રિયેતાભિષેચનમ્ ॥ 12 ॥
તથાજાતીયમાદાય રાજપુત્રાભિષેચનમ્ ।
તે રાજવચનાત્તત્ર સમવેતામહીપતિમ્ ॥ 13 ॥
અપશ્યંતોઽબ્રુવન્ કો નુ રાજ્ઞો નઃ પ્રતિવેદયેત્ ।
ન પશ્યામશ્ચ રાજાનમુદિતશ્ચ દિવાકરઃ ॥ 14 ॥
યૌવરાજ્યાભિષેકશ્ચ સજ્જો રામસ્ય ધીમતઃ ।
ઇતિ તેષુ બ્રુવાણેષુ સાર્વભૌમાન્ મહીપતીન્ ॥ 15 ॥
અબ્રવીત્તાનિદં સર્વાન્સુમંત્રો રાજસત્કૃતઃ ।
રામં રાજ્ઞો નિયોગેન ત્વરયા પ્રસ્થિતોઽસ્મ્યહમ્ ॥ 16 ॥
પૂજ્યા રાજ્ઞો ભવંતસ્તુ રામસ્ય ચ વિશેષતઃ ।
અયં પૃચ્છામિ વચનાત્સુખમાયુષ્મતામહમ્ ॥ 17 ॥
રાજ્ઞઃ સંપ્રતિ બુદ્ધસ્ય યચ્ચાગમનકારણમ્ ।
ઇત્યુક્ત્વાઽંતઃ પુરદ્વારમાજગામ પુરાણવિત્ ॥ 18 ॥
સદાઽસક્તં ચ તદ્વેશ્મ સુમંત્રઃ પ્રવિવેશ હ ।
તુષ્ટાવાસ્ય તદા વંશં પ્રવિશ્ય સ વિશાંપતેઃ ॥ 19 ॥
શયનીયં નરેંદ્રસ્ય તદાઽઽસાદ્ય વ્યતિષ્ઠત ।
સોઽત્યાસાદ્ય તુ તદ્વેશ્મ તિરસ્કરણિમંતરા ॥ 20 ॥
આશીર્ભિર્ગુણયુક્તાભિ રભિતુષ્ટાવ રાઘવમ્ ।
સોમસૂર્યૌ ચ કાકુત્સ્થ શિવવૈશ્રવણાવપિ ॥ 21 ॥
વરુણશ્ચાગ્નિરિંદ્રશ્ચ વિજયં પ્રદિશંતુ તે ।
ગતા ભગવતી રાત્રિરહઃ શિવમુપસ્થિતમ્ ॥ 22 ॥
બુદ્ધ્યસ્વ નૃપશાર્દૂલ કુરુ કાર્યમનંતરમ્ ।
બ્રાહ્મણા બલમુખ્યાશ્ચ નૈગમાશ્ચાગતા નૃપ ॥ 23 ॥
દર્શનં તેઽભિકાંક્ષંતે પ્રતિબુધ્યસ્વ રાઘવ ।
સ્તુવંતં તં તદા સૂતં સુમંત્રં મંત્રકોવિદમ્ ॥ 24 ॥
પ્રતિબુધ્ય તતો રાજા ઇદં વચનમબ્રવીત્ ।
રામમાનય સૂતેતિ યદસ્યભિહિતોઽનયા ॥ 25 ॥
કિમિદં કારણં યેન મમાજ્ઞા પ્રતિહન્યતે ।
ન ચૈવ સંપ્રસુપ્તોઽહમાનયેહાશુ રાઘવમ્ ॥ 26 ॥
ઇતિ રાજા દશરથ સ્સૂતં તત્રાન્વશાત્પુનઃ ।
સ રાજવચનં શ્રુત્વા શિરસા પ્રતિપૂજ્ય તમ્ ॥ 27 ॥
નિર્જગામ નૃપાવાસાન્મન્યમાનઃ પ્રિયં મહત્ ।
પ્રસન્નો રાજમાર્ગં ચ પતાકાધ્વજશોભિતમ્ ॥ 28 ॥
હૃષ્ટઃ પ્રમુદિત સ્સૂતો જગામાશુ વિલોકયન્ ।
સ સૂતસ્તત્ર શુશ્રાવ રામાધિકરણાઃ કથાઃ ॥ 29 ॥
અભિષેચનસંયુક્તાસ્સર્વલોકસ્ય હૃષ્ટવત્ ।
તતો દદર્શ રુચિરં કૈલાસશિખરપ્રભમ્ ॥ 30 ॥
રામવેશ્મ સુમંત્રસ્તુ શક્રવેશ્મસમપ્રભમ્ ।
મહાકવાટવિહિતં વિતર્દિશતશોભિતમ્ ॥ 31 ॥
કાંચનપ્રતિમૈકાગ્રં મણિવિદ્રુમતોરણમ્ ।
શારદાભ્રઘનપ્રખ્યં દીપ્તં મેરુગુહોપમમ્ ॥ 32 ॥
મણિભિર્વરમાલ્યાનાં સમુહદ્ભિરલંકૃતમ્ ।
મુક્તામણિભિરાકીર્ણં ચંદનાગરૂધૂપિતમ્ ॥ 33 ॥
ગંધાન્મનોજ્ઞાન્ વિસૃજદ્દાર્દુરં શિખરં યથા ।
સારસૈશ્ચ મયૂરૈશ્ચ વિનદદ્ભિર્વિરાજિતમ્ ॥ 34 ॥
સુકૃતેહામૃગાકીર્ણં સુકીર્ણં ભક્તિભિસ્તથા ।
મનશ્ચક્ષુશ્ચ ભૂતાનામાદદત્તિગ્મતેજસા ॥ 35 ॥
ચંદ્રભાસ્કરસંકાશં કુબેરભવનોપમમ્ ।
મહેંદ્રધામપ્રતિમં નાનાપક્ષિસમાકુલમ્ ॥ 36 ॥
મેરુશૃંગસમં સૂતો રામવેશ્મ દદર્શ હ ।
ઉપસ્થિતૈઃસમાકીર્ણં જનૈરંજલિકારિભિઃ ॥ 37 ॥
ઉપાદાય સમાક્રાંતૈસ્તથા જાનપદૈર્જનૈઃ ।
રામાભિષેકસુમુખૈરુન્મુખૈસ્સમલંકૃતમ્ ॥ 38 ॥
મહામેઘસમપ્રખ્યમુદગ્રં સુવિભૂષિતમ્ ।
નાનારત્નસમાકીર્ણં કુબ્જકૈરાતકાવૃતમ્ ॥ 39 ॥
સ વાજિયુક્તેન રથેન સારથિઃ નરાકુલં રાજકુલં વિરાજયન્ ।
વરૂથિના રામગૃહાભિપાતિના પુરસ્ય સર્વસ્ય મનાંસિ હર્ષયન્ ॥ 40 ॥
તતસ્સમાસાદ્ય મહાધનં મહત્ પ્રહૃષ્ટરોમા સ બભૂબ સારથિઃ ।
મૃર્ગૈર્મયૂરૈશ્ચ સમાકુલોલ્બણં ગૃહં વરાર્હસ્ય શચીપતેરિવ ॥ 41 ॥
સ તત્ર કૈલાસનિભાસ્સ્વલંકૃતાઃ પ્રવિશ્ય કક્ષ્યાસ્ત્રિદશાલયોપમાઃ ।
પ્રિયાન્વરાન્ રામમતે સ્થિતાન્ બહૂન્ વ્યપોહ્ય શુદ્ધાંતમુપસ્થિતો રથી ॥ 42 ॥
સ તત્ર શુશ્રાવ ચ હર્ષયુક્તાઃ રામાભિષેકાર્થકૃતા જનાનામ્ ।
નરેંદ્રસૂનોરભિમંગલાર્થાઃ સર્વસ્ય લોકસ્ય ગિરઃ પ્રહૃષ્ટઃ ॥ 43 ॥
મહેંદ્રસદ્મપ્રતિમં તુ વેશ્મ રામસ્ય રમ્યં મૃગપક્ષિ જુષ્ટમ્ ।
દદર્શ મેરોરિવ શ્રુંગમુચ્ચં વિભ્રાજમાનં પ્રભયા સુમંત્રઃ ॥ 44 ॥
ઉપસ્થિતૈરંજલિકારકૈશ્ચ સોપાયનૈર્જાનપદૈર્જનૈશ્ચ ।
કોટ્યા પરાર્ધૈશ્ચ વિમુક્તયાનૈઃ સમાકુલં દ્વારપથં દદર્શ ॥ 45 ॥
તતો મહામેઘમહીધરાભં પ્રભિન્નમત્યંકુશમત્યસહ્યમ્ ।
રામૌપવાહ્યં રુચિરં દદર્શ શત્રુંજયં નાગમુદગ્રકાયમ્ ॥ 46 ॥
સ્વલંકૃતાન્ સાશ્વરથાન્ સકુંજરા નમાત્ય મુખ્યાંશ્ચ દદર્શ વલ્લભાન્ ।
વ્યપોહ્ય સૂતસ્સહિતાન્ સમંતતઃ સમૃદ્ધમંતઃપુરમાવિવેશ હ ॥ 47 ॥
તદંદ્રિકૂટાચલમેઘસન્નિભં મહાવિમાનોપમવેશ્મસંયુતમ્ ।
અવાર્યમાણઃ પ્રવિવેશ સારથિઃ પ્રભૂતરત્નં મકરો યથાર્ણવમ્ ॥ 48 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે પંચદશસ્સર્ગઃ ॥
