શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ચતુઃપંચાશસ્સર્ગઃ ।
તે તુ તસ્મિન્મહાવૃક્ષે ઉષિત્વા રજનીં શિવામ્ ।
વિમલેઽભ્યુદિતે સૂર્યે તસ્માદ્દેશાત્પ્રતસ્થિરે ॥ 1 ॥
યત્ર ભાગીરથીં ગંગાં યમુનાભિપ્રવર્તતે ।
જગ્મુસ્તં દેશમુદ્દિશ્ય વિગાહ્ય સુમહદ્વનમ્ ॥ 2 ॥
તે ભૂમિભાગાન્વિવિધાન્ દેશાંશ્ચાપિ મનોરમાન્ ।
અદૃષ્ટપૂર્વાન્ પશ્યંતસ્તત્ર તત્ર યશશ્વિનઃ ॥ 3 ॥
યથા ક્ષેમેણ ગચ્છન્ સ પશ્યંશ્ચ વિવિધાન્ દ્રુમાન્ ।
નિવૃત્તમાત્રે દિવસે રામઃ સૌમિત્રિમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥
પ્રયાગમભિતઃ પશ્ય સૌમિત્રે ધૂમમુન્નતમ્ ।
અગ્નેર્ભગવતઃ કેતું મન્યે સન્નિહિતો મુનિઃ ॥ 5 ॥
નૂનં પ્રાપ્તાઃ સ્મ સંભેદં ગંગાયમુનયોર્વયમ્ ।
તથા હિ શ્રૂયતે શબ્દો વારિણો વારિઘટ્ટિતઃ ॥ 6 ॥
દારૂણિ પરિભિન્નાનિ વનજૈરુપજીવિભિઃ ।
ભરદ્વાજાશ્રમે ચૈતે દૃશ્યંતે વિવિધા દ્રુમાઃ ॥ 7 ॥
ધન્વિનૌ તૌ સુખં ગત્વા લંબમાને દિવાકરે ।
ગંગાયમુનયોસ્સંધૌ પ્રાપતુર્નિલયં મુનેઃ ॥ 8 ॥
રામસ્ત્વાશ્રમમાસાદ્ય ત્રાસયન્મૃગપક્ષિણઃ ।
ગત્વા મુહૂર્તમધ્વાનં ભરદ્વાજમુપાગમત્ ॥ 9 ॥
તતસ્ત્વાશ્રમાસાદ્ય મુનેર્દર્શનકાંક્ષિણૌ ।
સીતયાનુગતૌ વીરૌ દૂરાદેવાવતસ્થતુઃ ॥ 10 ॥
સ પ્રવિશ્ય મહાત્માનમૃષિં શિષ્યગણૈર્વૃતમ્ ।
સંશિતવ્રતમેકાગ્રં તપસા લબ્ધચક્ષુષમ્ ॥ 11 ॥
હુતાગ્નિહોત્રં દૃષ્ટ્વૈવ મહાભાગં કૃતાંજલિઃ ।
રામઃ સૌમિત્રિણા સાર્ધં સીતયા ચાભ્યવાદયત્ ॥ 12 ॥
ન્યવેદયત ચાત્માનં તસ્મૈ લક્ષ્મણપૂર્વજઃ ।
પુત્રૌ દશરથસ્યાવાં ભગવન્ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 13 ॥
ભાર્યા મમેયં વૈદેહી કલ્યાણી જનકાત્મજા ।
માં ચાનુયાતા વિજનં તપોવનમનિંદિતા ॥ 14 ॥
પિત્રા પ્રવ્રાજ્યમાનં માં સૌમિત્રિરનુજ પ્રિયઃ ।
અયમન્વગમદ્ભ્રાતા વનમેવ દૃઢવ્રતઃ ॥ 15 ॥
પિત્રા નિયુક્તા ભગવન્ પ્રવેક્ષ્યામસ્તપોવનમ્ ।
ધર્મમેવ ચરિષ્યામ સ્તત્ર મૂલફલાશનાઃ ॥ 16 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાજપુત્રસ્ય ધીમતઃ ।
ઉપાનયત ધર્માત્મા ગામર્ઘ્યમુદકં તતઃ ॥ 17 ॥
નાનાવિધાનન્નરસાન્ વન્યમૂલફલાશ્રયાન્ ।
તેભ્યો દદૌ તપ્તતપા વાસં ચૈવાભ્યકલ્પયત્ ॥ 18 ॥
મૃગપક્ષિભિરાસીનો મુનિભિશ્ચ સમંતતઃ ।
રામમાગતમભ્યર્ચ્ય સ્વાગતેનાહતં મુનિઃ ॥ 19 ॥
પ્રતિગૃહ્ય ચ તામર્ચામુપવિષ્ટં સ રાઘવમ્ ।
ભરદ્વાજોઽબ્રવીદ્વાક્યં ધર્મયુક્તમિદં તદા ॥ 20 ॥
ચિરસ્ય ખલુ કાકુત્સ્થ પશ્યામિ ત્વામિહાગતમ્ ।
શ્રુતં તવ મયા ચેદં વિવાસનમકારણમ્ ॥ 21 ॥
અવકાશો વિવિક્તોઽયં મહાનદ્યોસ્સમાગમે ।
પુણ્યશ્ચ રમણીયશ્ચ વસત્વિહ ભવાન્ સુખમ્ ॥ 22 ॥
એવમુક્તસ્તુ વચનં ભરદ્વાજેન રાઘવઃ ।
પ્રત્યુવાચ શુભં વાક્યં રામઃ સર્વહિતે રતઃ ॥ 23 ॥
ભગવન્નિત આસન્નઃ પૌરજાનપદો જનઃ ।
સુદર્શમિહ માં પ્રેક્ષ્ય મન્યેઽહમિમમાશ્રમમ્ ॥ 24 ॥
આગમિષ્યતિ વૈદેહીં માં ચાપિ પ્રેક્ષકો જનઃ ।
અનેન કારણેનાહમિહ વાસં ન રોચયે ॥ 25 ॥
એકાંતે પશ્ય ભગવન્નાશ્રમસ્થાનમુત્તમમ્ ।
રમેત યત્ર વૈદેહી સુખાર્હા જનકાત્મજા ॥ 26 ॥
એતછ્રુત્વા શુભં વાક્યં ભરદ્વાજો મહામુનિઃ ।
રાઘવસ્ય તતો વાક્યમર્થગ્રાહકમબ્રવીત્ ॥ 27 ॥
દશક્રોશ ઇતસ્તાત ગિરિર્યત્રનિવત્સ્યસિ ।
મહર્ષિસેવિતઃ પુણ્યઃ સર્વતઃ સુખદર્શનઃ ॥ 28 ॥
ગોલાંગૂલાનુચરિતો વાનરર્ક્ષનિષેવિતઃ ।
ચિત્રકૂટ ઇતિ ખ્યાતો ગંધમાદનસન્નિભઃ ॥ 29 ॥
યાવતા ચિત્રકૂટસ્ય નરશૃંગાન્યવેક્ષતે ।
કલ્યાણાનિ સમાધત્તે ન પાપે કુરુતે મનઃ ॥ 30 ॥
ઋષયસ્તત્ર બહવો વિહૃત્ય શરદાં શતમ્ ।
તપસા દિવમારૂઢાઃ કપાલશિરસા સહ ॥ 31 ॥
પ્રવિવિક્તમહં મન્યે તં વાસં ભવતસ્સુખમ્ ।
ઇહ વા વનવાસાય વસ રામ મયા સહ ॥ 32 ॥
સ રામં સર્વકામૈસ્તં ભરદ્વાજઃ પ્રિયાતિથિમ્ ।
સભાર્યં સહ ચ ભ્રાત્રા પ્રતિજગ્રાહ ધર્મવિત્ ॥ 33 ॥
તસ્ય પ્રયાગે રામસ્ય તં મહર્ષિમુપેયુષઃ ।
પ્રપન્ના રજની પુણ્યાઃ ચિત્રાઃ કથયતઃ કથાઃ ॥ 34 ॥
સીતાતૃતીયઃ કાકુત્સ્થઃ પરિશ્રાંતઃ સુખોચિતઃ ।
ભરદ્વાજાશ્રમે રમ્યે તાં રાત્રિમવસત્સુખમ્ ॥ 35 ॥
પ્રભાતાયાં રજન્યાં તુ ભરદ્વાજમુપાગમત્ ।
ઉવાચ નરશાર્દૂલો મુનિં જ્વલિતતેજસમ્ ॥ 36 ॥
શર્વરીં ભગવન્નદ્ય સત્યશીલ તવાશ્રમે ।
ઉષિતાઃ સ્મેહ વસતિમનુજાનાતુ નો ભવાન્ ॥ 37 ॥
રાત્ર્યાં તુ તસ્યાં વ્યુષ્ટાયાં ભરદ્વાજોઽબ્રવીદિદમ્ ।
મધુમૂલફલોપેતં ચિત્રકૂટં વ્રજેતિ હ ॥ 38 ॥
વાસમૌપયિકં મન્યે તવ રામ મહાબલ નાનાનગગણોપેતઃ કિન્નરોરગસેવિતઃ ।
મયૂરનાદાભિરુતો ગજરાજનિષેવિતઃ ॥ 39 ॥
ગમ્યતાં ભવતા શૈલ શ્ચિત્રકૂટઃ સ વિશ્રુતઃ ।
પુણ્યશ્ચ રમણીયશ્ચ બહુમૂલફલાયુતઃ ॥ 40 ॥
તત્ર કુંજરયૂથાનિ મૃગયૂથાનિ ચાભિતઃ ।
વિચરંતિ વનાંતેસ્મિન્ તાનિ દ્રક્ષ્યસિ રાઘવ ॥ 41 ॥
સરિત્પ્રસ્રવણપ્રસ્થાન્ દરીકંદરનિર્ઝરાન્ ।
ચરતઃ સીતયા સાર્ધં નંદિષ્યતિ મનસ્તવ ॥ 42 ॥
પ્રહૃષ્ટકોયષ્ટિકકોકિલસ્વનૈર્વિનાદિતં તં વસુધાધરં શિવમ્ ।
મૃગૈશ્ચ મત્તૈર્બહુભિશ્ચ કુંજરૈઃ સુરમ્યમાસાદ્ય સમાવસાશ્રમમ્ ॥ 43 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ચતુઃપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
