શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
ત્વરમાણસ્તતો ગત્વા જનસ્થાનાદકંપનઃ ।
પ્રવિશ્ય લંકાં વેગેન રાવણં વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
જનસ્થાનસ્થિતા રાજન્રાક્ષસા બહવો હતાઃ ।
ખરશ્ચ નિહતસ્સંખ્યે કથંચિદહમાગતઃ ॥ 2 ॥
એવમુક્તો દશગ્રીવઃ ક્રુદ્ધ સ્સંરક્તલોચનઃ ।
અકંપનમુવાચેદં નિર્દહન્નિવ ચક્ષુષા ॥ 3 ॥
કેન રમ્યં જનસ્થાનં હતં મમ પરાસુના ।
કો હિ સર્વેષુ લોકેષુ ગતિં ચાધિગમિષ્યતિ ॥ 4 ॥
ન હિ મે વિપ્રિયં કૃત્વા શક્યં મઘવતા સુખમ્ ।
પ્રાપ્તું વૈશ્રવણેનાપિ ન યમેન ન વિષ્ણુના ॥ 5 ॥
કાલસ્ય ચાપ્યહં કાલો દહેયમપિ પાવકમ્ ।
મૃત્યું મરણધર્મેણ સંયોજયિતુમુત્સહે ॥ 6 ॥
દહેયમપિ સંકૃદ્ધસ્તેજસાઽદિત્યપાવકૌ ।
વાતસ્ય તરસા વેગં નિહંતુમહમુત્સહે ॥ 7 ॥
તથા ક્રુદ્ધં દશગ્રીવં કૃતાંજલિરકંપનઃ ।
ભયાત્સંદિગ્ધયા વાચા રાવણં યાચતેઽભયમ્ ॥ 8 ॥
દશગ્રીવોઽભયં તસ્મૈ પ્રદદૌ રક્ષસાં વરઃ ।
સ વિસ્રબ્ધોઽબ્રવીદ્વાક્યમસંદિગ્ધમકંપનઃ ॥ 9 ॥
પુત્રો દશરથસ્યાસ્તિ સિંહસંહનનો યુવા ।
રામો નામ વૃષસ્કંધો વૃત્તાયતમહાભુજઃ ॥ 10 ॥
વીરઃ પૃથુયશાશ્શ્રીમાનતુલ્યબલવિક્રમઃ ।
હતં તેન જનસ્થાનં ખરશ્ચ સહ દૂષણઃ ॥ 11 ॥
અકંપનવચ શ્રુત્વા રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ।
નાગેંદ્ર ઇવ નિશ્વસ્ય વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 12 ॥
સ સુરેંદ્રેણ સંયુક્તો રામસ્સર્વામરૈસ્સહ ।
ઉપયાતો જનસ્થાનં બ્રૂહિ કચ્ચિદકંપન ॥ 13 ॥
રાવણસ્ય પુનર્વાક્યં નિશમ્ય તદકંપનઃ ।
આચચક્ષે બલં તસ્ય વિક્રમં ચ મહાત્મનઃ ॥ 14 ॥
રામો નામ મહાતેજા શ્રેષ્ઠસ્સર્વધનુષ્મતામ્ ।
દિવ્યાસ્ત્રગુણસંપન્નઃ પુરંદરસમો યુધિ ॥ 15 ॥
તસ્યાનુરૂપો બલવાન્રક્તાક્ષો દંદુભિસ્વનઃ ।
કનીયાન્લક્ષ્મણો નામ ભ્રાતા શશિનિભાનનઃ ॥ 16 ॥
સ તેન સહ સંયુક્તઃ પાવકેનાનિલો યથા ।
શ્રીમાન્રાજવરસ્તેન જનસ્થાનં નિપાતિતમ્ ॥ 17 ॥
નૈવ દેવા મહાત્માનો નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
શરા રામેણ તૂત્સૃષ્ટા રુક્મપુંખાઃ પતત્રિણઃ ॥ 18 ॥
સર્પાઃ પંચાનના ભૂત્વા ભક્ષયંતિ સ્મ રાક્ષસાન્ ।
યેન યેન ચ ગચ્છંતિ રાક્ષસા ભયકર્શિતાઃ ॥ 19 ॥
તેન તેન સ્મ પશ્યંતિ રામમેવાગ્રતઃ સ્થિતમ્ ।
ઇત્થં વિનાશિતં તેન જનસ્થાનં તવાનઘ ॥ 20 ॥
અકંપનવચશ્રુત્વા રાવણો વાક્યમબ્રવીત્ ।
જનસ્થાનં ગમિષ્યામિ હંતું રામં સલક્ષ્મણમ્ ॥ 21 ॥
અથૈવમુક્તે વચને પ્રોવાચેદમકંપનઃ ।
શૃણુ રાજન્યથાવૃત્તં રામસ્ય બલપૌરુષમ્ ॥ 22 ॥
અસાધ્યઃ કુપિતો રામો વિક્રમેણ મહાયશાઃ ।
આપગાયાસ્સુપૂર્ણાયા વેગં પરિહરેચ્છરૈઃ ॥ 23 ॥
સતારગ્રહનક્ષત્રં નભશ્ચાપ્યવસાદયેત્ ।
અસૌ રામસ્તુ સીદંતીં શ્રીમાનભ્યુદ્ધરેન્મહીમ્ ॥ 24 ॥
ભિત્ત્વા વેલાં સમુદ્રસ્ય લોકાનાપ્લાવયેદ્વિભુઃ ।
વેગં વાપિ સમુદ્રસ્ય વાયું વા વિધમેચ્છરૈઃ ॥ 25 ॥
સંહૃત્ય વા પુનર્લોકાન્વિક્રમેણ મહાયશાઃ ।
શક્તસ્સપુરુષવ્યાઘ્રઃ સ્રષ્ટું પુનરપિ પ્રજાઃ ॥ 26 ॥
ન હિ રામો દશગ્રીવ શક્યો જેતું ત્વયા યુધિ ।
રક્ષસાં વાપિ લોકેન સ્વર્ગઃ પાપજનૈરિવ ॥ 27 ॥
ન તં વધ્યમહં મન્યે સર્વૈર્દેવાસુરૈરપિ ।
અયં તસ્ય વધોપાયસ્તન્મમૈકમનાશ્શૃણુ ॥ 28 ॥
ભાર્યા તસ્યોત્તમા લોકે સીતા નામ સુમધ્યમા ।
શ્યામા સમવિભક્તાંગી સ્ત્રીરત્નં રત્નભૂષિતા ॥ 29 ॥
નૈવ દેવી ન ગંધર્વી નાપ્સરા નાપિ દાનવી ।
તુલ્યા સીમંતિની તસ્યા માનુષીષુ કુતો ભવેત્ ॥ 30 ॥
તસ્યાપહર ભાર્યાંત્વં પ્રમથ્ય તુ મહાવને ।
સીતયા રહિતઃ કામી રામો હાસ્યતિ જીવિતમ્ ॥ 31 ॥
અરોચયત તદ્વાક્યં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ।
ચિંતયિત્વા મહાબાહુરકંપનમુવાચ હ ॥ 32 ॥
બાઢં કાલ્યં ગમિષ્યામિ હ્યેકસ્સારથિના સહ ।
આનયિષ્યામિ વૈદેહીમિમાં હૃષ્ટો મહાપુરીમ્ ॥ 33 ॥
અથૈવમુક્ત્વા પ્રયયૌ ખરયુક્તેન રાવણઃ ।
રથેનાદિત્યવર્ણેન દિશસ્સર્વાઃ પ્રકાશયન્ ॥ 34 ॥
સ રથો રાક્ષસેંદ્રસ્ય નક્ષત્રપથગો મહાન્ ।
સંચાર્યમાણશ્શુશુભે જલદે ચંદ્રમા ઇવ ॥ 35 ॥
સ મારીચાશ્રમં પ્રાપ્ય તાટકેયમુપાગમત્ ।
મારીચેનાર્ચિતો રાજા ભક્ષ્યભોજ્યૈરમાનુષૈઃ ॥ 36 ॥
તં સ્વયં પૂજયિત્વા તુ આસનેનોદકેન ચ ।
અર્થોપહિતયા વાચા મારીચો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 37 ॥
કચ્ચિત્સુકુશલં રાજન્લોકાનાં રાક્ષસેશ્વર ।
આશંકે નાથ જાને ત્વં યતસ્તૂર્ણમિહાગતઃ ॥ 38 ॥
એવમુક્તો મહાતેજા મારીચેન સ રાવણઃ ।
તતઃ પશ્ચાદિદં વાક્યમબ્રવીદ્વાક્યકોવિદઃ ॥ 39 ॥
આરક્ષો મે હતસ્તાત રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।
જનસ્થાનમવધ્ય તત્સર્વં યુધિ નિપાતિતમ્ ॥ 40 ॥
તસ્ય મે કુરુ સાચિવ્યં તસ્ય ભાર્યાપહારણે ।
રાક્ષસેંદ્રવચશ્શ્રુત્વા મારીચો વાક્યમબ્રવીત્ ॥ 41 ॥
આખ્યાતા કેન સીતા સા મિત્રરૂપેણ શત્રુણા ।
ત્વયા રાક્ષસશાર્દૂલ કો ન નંદતિ નંદિતઃ ॥ 42 ॥
સીતામિહાનયસ્વેતિ કો બ્રવીતિ બ્રવીહિ મે ।
રક્ષોલોકસ્ય સર્વસ્ય કશ્શૃંગં છેત્તુમિચ્છતિ ॥ 43 ॥
પ્રોત્સાહયતિ કશ્ચ ત્વાં સ ચ શત્રુરસંશયઃ ।
અશીવિષમુખાદ્દંષ્ટ્રામુદ્ધર્તું ચેચ્છતિ ત્વયા ॥ 44 ॥
કર્મણા કેન કેનાસિ કાપથં પ્રતિપાદિતઃ ।
સુખસુપ્તસ્ય તે રાજન્ પ્રહૃતં કેન મૂર્ધનિ ॥ 45 ॥
વિશુદ્ધવંશાભિજનાગ્રહસ્ત સ્તેજોમદસ્સંસ્થિતદોર્વિષાણઃ ।
ઉદીક્ષિતું રાવણ નેહ યુક્તઃ સ સંયુગે રાઘવગંધહસ્તી ॥ 46 ॥
અસૌ રણાંતઃ સ્થિતિસંધિવાલો વિદગ્ધરક્ષોમૃગહા નૃસિંહઃ ।
સુપ્તસ્ત્વયા બોધયિતું ન યુક્તઃ શરાંગપૂર્ણો નિશિતાસિદંષ્ટ્રઃ ॥ 47 ॥
ચાપાપહારે ભુજવેગપંકે શરોર્મિમાલે સુમહાહવૌઘે ।
ન રામપાતાલમુખેઽતિઘોરે પ્રસ્કંદિતું રાક્ષસરાજ યુક્તમ્ ॥ 48 ॥
પ્રસીદ લંકેશ્વર રાક્ષસેંદ્ર લંકાં પ્રસન્નો ભવ સાધુ ગચ્છ ।
ત્વં સ્વેષુ દારેષુ રમસ્વ નિત્યં રામસ્સભાર્યો રમતાં વનેષુ ॥ 49 ॥
એવમુક્તો દશગ્રીવો મારીચેન સ રાવણઃ ।
ન્યવર્તત પુરીં લંકાં વિવેશ ચ ગૃહોત્તમમ્ ॥ 50 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
