શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ તૃતીયસ્સર્ગઃ ।
સ લંબશિખરે લંબે લંબતોયદસન્નિભે ।
સત્ત્વમાસ્થાય મેધાવી હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ॥ 1 ॥
નિશિ લંકાં મહાસત્ત્વો વિવેશ કપિકુંજરઃ ।
રમ્યકાનનતોયાઢ્યાં પુરીં રાવણપાલિતામ્ ॥ 2 ॥
શારદાંબુધરપ્રખ્યૈર્ભવનૈરુપશોભિતામ્ ।
સાગરોપમનિર્ઘોષાં સાગરાનિલસેવિતામ્ ॥ 3 ॥
સુપુષ્ટબલસંપુષ્ટાં યથૈવ વિટપાવતીમ્ ।
ચારુતોરણનિર્યૂહાં પાંડુરદ્વારતોરણામ્ ॥ 4 ॥
ભુજગાચરિતાં ગુપ્તાં શુભાં ભોગવતીમિવ ।
તાં સ વિદ્યુદ્ઘનાકીર્ણાં જ્યોતિર્માર્ગનિષેવિતામ્ ॥ 5 ॥
મંદમારુતસંચારાં યથેંદ્રસ્યામરાવતીમ્ ।
શાતકુંભેન મહતા પ્રાકારેણાભિસંવૃતામ્ ॥ 6 ॥
કિંકિણીજાલઘોષાભિઃ પતાકાભિરલંકૃતામ્ ।
આસાદ્ય સહસા હૃષ્ટઃ પ્રાકારમભિપેદિવાન્ ॥ 7 ॥
વિસ્મયાવિષ્ટહૃદયઃ પુરીમાલોક્ય સર્વતઃ ।
જાંબૂનદમયૈર્દ્વારૈર્વૈડૂર્યકૃતવેદિકૈઃ ॥ 8 ॥
વજ્રસ્ફટિકમુક્તાભિર્મણિકુટ્ટિમભૂષિતૈઃ ।
તપ્તહાટકનિર્યૂહૈ રાજતામલપાંડુરૈઃ ॥ 9 ॥
વૈઢૂર્યકૃતસોપાનૈઃ સ્ફાટિકાંતરપાંસુભિઃ ।
ચારુસંજવનોપેતૈઃ ખમિવોત્પતિતૈઃ શુભૈઃ ॥ 10 ॥
ક્રૌંચબર્હિણસંઘુષ્ટૈઃ રાજહંસ નિષેવિતૈઃ ।
તૂર્યાભરણનિર્ઘોષૈઃ સર્વતઃ પ્રતિનાદિતામ્ ॥ 11 ॥
વસ્વૌકસારાપ્રતિમાં તાં વીક્ષ્ય નગરીં તતઃ ।
ખમિવોત્પતિતું કામાં જહર્ષ હનુમાન્ કપિઃ ॥ 12 ॥
તાં સમીક્ષ્ય પુરીં રમ્યાં રાક્ષસાધિપતેઃ શુભામ્ ।
અનુત્તમામૃદ્ધિયુતાં ચિંતયામાસ વીર્યવાન્ ॥ 13 ॥
નેયમન્યેન નગરી શક્યા ધર્ષયિતું બલાત્ ।
રક્ષિતા રાવણબલૈરુદ્યતાયુધધારિભિઃ ॥ 14 ॥
કુમુદાંગદયોર્વાપિ સુષેણસ્ય મહાકપેઃ ।
પ્રસિદ્ધેયં ભવેદ્ભૂમિર્મૈંદદ્વિવિદયોરપિ ॥ 15 ॥
વિવસ્વતસ્તનૂજસ્ય હરેશ્ચ કુશપર્વણઃ ।
ઋક્ષસ્ય કેતુમાલસ્ય મમ ચૈવ ગતિર્ભવેત્ ॥ 16 ॥
સમીક્ષ્ય તુ મહાબાહૂ રાઘવસ્ય પરાક્રમમ્ ।
લક્ષ્મણસ્ય ચ વિક્રાંતમભવત્ પ્રીતિમાન્ કપિઃ ॥ 17 ॥
તાં રત્નવસનોપેતાં કોષ્ઠાગારાવતંસકામ્ ।
યંત્રાગારસ્તનીમૃદ્ધાં પ્રમદામિવ ભૂષિતામ્ ॥ 18 ॥
તાં નષ્ટતિમિરાં દીપ્તૈર્ભાસ્વરૈશ્ચ મહાગૃહૈઃ ।
નગરીં રાક્ષસેંદ્રસ્ય સ દદર્શ મહાકપિઃ ॥ 19 ॥
થ સા હરિશાર્દૂલં પ્રવિશંતં મહાબલમ્ ।
નગરી સ્વેન રૂપેણ દદર્શ પવનાત્મજમ્ ॥ 20 ॥
સા તં હરિવરં દૃષ્ટ્વા લંકા રાવણપાલિતા ।
સ્વયમેવોત્થિતા તત્ર વિકૃતાનનદર્શના ॥ 21 ॥
પુરસ્તાત્કપિવર્યસ્ય વાયુસૂનોરતિષ્ઠત ।
મુંચમાના મહાનાદમબ્રવીત્પવનાત્મજમ્ ॥ 22 ॥
કસ્ત્વં કેન ચ કાર્યેણ ઇહ પ્રાપ્તો વનાલય ।
કથયસ્વેહ યત્તત્ત્વં યાવત્પ્રાણા ધરંતિ તે ॥ 23 ॥
ન શક્યં ખલ્વિયં લંકા પ્રવેષ્ટું વાનર ત્વયા ।
રક્ષિતા રાવણબલૈરભિગુપ્તા સમંતતઃ ॥ 24 ॥
અથ તામબ્રવીદ્વીરો હનુમાનગ્રતઃ સ્થિતામ્ ।
કથયિષ્યામિ તે તત્ત્વં યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥ 25 ॥
કા ત્વં વિરૂપનયના પુરદ્વારેઽવતિષ્ઠસિ ।
કિમર્થં ચાપિ માં રુદ્ધ્વા નિર્ભર્ત્સયસિ દારુણા ॥ 26 ॥
હનુમદ્વચનં શ્રુત્વા લંકા સા કામરૂપિણી ।
ઉવાચ વચનં ક્રુદ્ધા પરુષં પવનાત્મજમ્ ॥ 27 ॥
અહં રાક્ષસરાજસ્ય રાવણસ્ય મહાત્મનઃ ।
આજ્ઞાપ્રતીક્ષા દુર્ધર્ષા રક્ષામિ નગરીમિમામ્ ॥ 28 ॥
ન શક્યા મામવજ્ઞાય પ્રવેષ્ટું નગરી ત્વયા ।
અદ્ય પ્રાણૈઃ પરિત્યક્તઃ સ્વપ્સ્યસે નિહતો મયા ॥ 29 ॥
અહં હિ નગરી લંકા સ્વયમેવ પ્લવંગમ ।
સર્વતઃ પરિરક્ષામિ હ્યેતત્તે કથિતં મયા ॥ 30 ॥
લંકાયા વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ ।
યત્નવાન્સ હરિશ્રેષ્ઠઃ સ્થિતશ્શૈલ ઇવાપરઃ ॥ 31 ॥
સ તાં સ્ત્રીરૂપવિકૃતાં દૃષ્ટવા વાનરપુંગવઃ ।
આબભાષેઽથ મેધાવી સત્ત્વવાન્ પ્લવગર્ષભઃ ॥ 32 ॥
દ્રક્ષ્યામિ નગરીં લંકાં સાટ્ટપ્રાકારતોરણામ્ ।
નિર્વિશંકમિમંલોકં પશ્યંત્યાસ્તવસાંપ્રતમ્ ।
ઇત્યર્થમિહ સંપ્રાપ્તઃ પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥ 33 ॥
વનાન્યુપવનાનીહ લંકાયાઃ કાનનાનિ ચ ।
સર્વતો ગૃહમુખ્યાનિ દ્રષ્ટુમાગમનં હિ મે ॥ 34 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા લંકા સા કામરૂપિણી ।
ભૂય એવ પુનર્વાક્યં બભાષે પરુષાક્ષરમ્ ॥ 35 ॥
મામનિર્જિત્ય દુર્બુદ્ધે રાક્ષસેશ્વરપાલિતામ્ ।
ન શક્યમદ્ય તે દ્રષ્ટું પુરીયં વાનરાધમ ॥ 36 ॥
તતઃ સ કપિશાર્દૂલસ્તામુવાચ નિશાચરીમ્ ।
દૃષ્ટ્વા પુરીમિમાં ભદ્રે પુનર્યાસ્યે યથાગતમ્ ॥ 37 ॥
તતઃ કૃત્વા મહાનાદં સા વૈ લંકા ભયાવહમ્ ।
તલેન વાનરશ્રેષ્ઠં તાડયામાસ વેગિતા ॥ 38 ॥
તતઃ સ કપિશાર્દૂલો લંકયા તાડિતો ભૃશમ્ ।
નનાદ સુમહાનાદં વીર્યવાન્ પવનાત્મજઃ ॥ 39 ॥
તતઃ સંવર્તયામાસ વામહસ્તસ્ય સોઽંગુલીઃ ।
મુષ્ટિનાઽઽભિજઘાનૈનાં હનુમાન્ ક્રોધમૂર્છિતઃ ॥ 40 ॥
સ્ત્રી ચેતિ મન્યમાનેન નાતિક્રોધઃ સ્વયં કૃતઃ ।
સા તુ તેન પ્રહારેણ વિહ્વલાંગી નિશાચરી ॥ 41 ॥
પપાત સહસા ભૂમૌ વિકૃતાનનદર્શના ।
તતસ્તુ હનુમાન્ પ્રાજ્ઞસ્તાં દૃષ્ટ્વા વિનિપાતિતામ્ ॥ 42 ॥
કૃપાં ચકાર તેજસ્વી મન્યમાનઃ સ્ત્રિયં તુ તામ્ ।
તતો વૈ ભૃશસંવિગ્ના લંકા સા ગદ્ગદાક્ષરમ્ ॥ 43 ॥
ઉવાચાગર્વિતં વાક્યં હનૂમંતં પ્લવંગમમ્ ।
પ્રસીદ સુમહાબાહો ત્રાયસ્વ હરિસત્તમ ॥ 44 ॥
સમયે સૌમ્ય તિષ્ઠંતિ સત્ત્વવંતો મહાબલાઃ ।
અહં તુ નગરી લંકા સ્વયમેવ પ્લવંગમ ॥ 45 ॥
નિર્જિતાહં ત્વયા વીર વિક્રમેણ મહાબલ ।
ઇદં તુ તથ્યં શૃણુ વૈ બ્રુવંત્યા મે હરીશ્વર ॥ 46 ॥
સ્વયંભુવા પુરા દત્તં વરદાનં યથા મમ ।
યદા ત્વાં વાનરઃ કશ્ચિદ્વિક્રમાદ્વશમાનયેત્ ॥ 47 ॥
તદા ત્વયા હિ વિજ્ઞેયં રક્ષસાં ભયમાગતમ્ ।
સ હિ મે સમયઃ સૌમ્ય પ્રાપ્તોઽદ્ય તવ દર્શનાત્ ॥ 48 ॥
સ્વયંભૂ વિહિતઃ સત્યો ન તસ્યાસ્તિ વ્યતિક્રમઃ ।
સીતાનિમિત્તં રાજ્ઞસ્તુ રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ ॥ 49 ॥
રક્ષસાં ચૈવ સર્વેષાં વિનાશઃ સમુપાગતઃ ।
તત્પ્રવિશ્ય હરિશ્રેષ્ઠ પુરીં રાવણપાલિતામ્ ॥ 50 ॥
વિધત્સ્વ સર્વકાર્યાણિ યાનિ યાનીહ વાંછસિ ।
પ્રવિશ્ય શાપોપહતાં હરીશ્વર શુભાં પુરીં રાક્ષસમુખ્યપાલિતામ્ ।
યદૃચ્છયા ત્વં જનકાત્મજાં સતીં વિમાર્ગ સર્વત્ર ગતો યથાસુખમ્ ॥ 51 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે તૃતીયસ્સર્ગઃ ॥
