શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
તેષામેવં વિષણ્ણાનાં પીડિતાનામતીવ ચ ।
બાષ્પવિપ્લુતનેત્રાણાં સશોકાનાં મુમૂર્ષયા ॥ 1 ॥
અનુગમ્ય નિવૃત્તાનાં રામં નગરવાસિનામ્ ।
ઉદ્ગતાનીવ સત્વાનિ બભૂવુરમનસ્વિનામ્ ॥ 2 ॥
તેષામેવં વિષણ્ણાનાં પીડિતાનામતીવ ચ ।
બાષ્પવિપ્લુતનેત્રાણાં સશોકાનાં મુમૂર્ષયા ॥ 3 ॥
અનુગમ્ય નિવૃત્તાનાં રામં નગરવાસિનામ્ ।
ઉદ્ગતાનીવ સત્વાનિ બભૂવુરમનસ્વિનામ્ ॥ 4 ॥
સ્વં સ્વં નિલયમાગમ્ય પુત્રદારૈસ્સમાવૃતા ।
અશ્રૂણિ મુમુચુસ્સર્વે બાષ્પેણ પિહિતાનનાઃ ॥ 5 ॥
ન ચાહૃષ્યન્ નચામોદન્ વણિજો ન પ્રસારયન્ ।
ન ચાશોભંત પણ્યાનિ નાપચન્ ગૃહમેધિનઃ ॥ 6 ॥
નષ્ટં દૃષ્ટ્વા નાભ્યનંદન્ વિપુલં વા ધનાગમમ્ ।
પુત્રં પ્રથમજં લબ્ધ્વા જનની નાભ્યનંદત ॥ 7 ॥
ગૃહે ગૃહે રુદંત્યશ્ચ ભર્તારં ગૃહમાગતમ્ ।
વ્યગર્હયંત દુઃખાર્તા વાગ્ભિસ્તોત્રૈરિવ દ્વિપાન્ ॥ 8 ॥
કિં નુ તેષાં ગૃહૈઃ કાર્યં કિં દારૈઃ કિં ધનેન વા ।
પુત્રૈર્વા કિં સુખૈર્વાપિ યે ન પશ્યંતિ રાઘવમ્ ॥ 9 ॥
એકઃ સત્પુરુષો લોકે લક્ષ્મણ સ્સહ સીતયા ।
યોઽનુગચ્છતિ કાકુત્સ્થં રામં પરિચરન્ વને ॥ 10 ॥
આપગાઃ કૃતપુણ્યાસ્તા પદ્મિન્યશ્ચ સરાંસિ ચ ।
યેષુ સ્નાસ્યતિ કાકુત્સ્થો વિગાહ્ય સલિલં શુચિ ॥ 11 ॥
શોભયિષ્યંતિ કાકુત્સ્થમટવ્યો રમ્યકાનનાઃ ।
આપગાશ્ચ મહાનૂપાઃ સાનુમંતશ્ચ પર્વતાઃ ॥ 12 ॥
કાનનં વાપિ શૈલં વા યં રામોઽધિગમિષ્યતિ ।
પ્રિયાતિથિમિવ પ્રાપ્તં નૈનં શક્ષ્યંત્યનર્ચિતુમ્ ॥ 13 ॥
વિચિત્રકુસુમાપીડા બહુમંજરિ ધારિણઃ ।
રાઘવં દર્શયિષ્યંતિ નગા ભ્રમરશાલિનઃ ॥ 14 ॥
અકાલે ચાપિ મુખ્યાનિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ।
દર્શયિષ્યંત્યનુક્રોશાદ્ગિરયો રામમાગતમ્ ॥ 15 ॥
પ્રસ્રવિષ્યંતિ તોયાનિ વિમલાનિ મહીધરાઃ ।
વિદર્શયંતો વિવિધાન્ ભૂયશ્ચિત્રાંશ્ચ નિર્ઝરાન્ ॥ 16 ॥
પાદપાઃ પર્વતાગ્રેષુ રમયિષ્યંતિ રાઘવમ્ ।
યત્ર રામો ભયં નાત્ર નાસ્તિ તત્ર પરાભવઃ ॥ 17 ॥
સ હિ શૂરો મહાબાહુઃ પુત્રો દશરથસ્ય ચ ।
પુરા ભવતિ નોદૂરાદનુગચ્છામ રાઘવમ્ ॥ 18 ॥
પાદચ્છાયા સુખા ભર્તુસ્તાદૃશસ્ય મહાત્મનઃ ।
સ હિ નાથો જનસ્યાસ્ય સ ગતિ સ્સપરાયણમ્ ॥ 19 ॥
વયં પરિચરિષ્યામઃ સીતાં યૂયં તુ રાઘવમ્ ।
ઇતિ પૌરસ્ત્રિયો ભર્તૃન્ દુખાર્તાસ્તત્તદબ્રુવન્ ॥ 20 ॥
યુષ્માકં રાઘવોઽરણ્યે યોગક્ષેમં વિધાસ્યતિ ।
સીતા નારીજનસ્યાસ્ય યોગક્ષેમં કરિષ્યતિ ॥ 21 ॥
કો ન્વનેનાઽપ્રતીતેન સોત્કંઠિતજનેન ચ ।
સંપ્રિયેતામનોજ્ઞેન વાસેન હૃતચેતસા ॥ 22 ॥
કૈકેય્યા યદિ ચે દ્રાજ્યં સ્યાદધર્મ્યમનાથવત્ ।
ન હિ નો જીવિતેનાર્થઃ કુતઃ પુત્રૈઃ કુતો ધનૈઃ ॥ 23 ॥
યયા પુત્રશ્ચ ભર્તા ચ ત્યક્તાવૈશ્વર્યકારણાત્ ।
કં સા પરિહરેદન્યં કૈકેયી કુલપાંસની ॥ 24 ॥
કૈકેય્યા ન વયં રાજ્યે ભૃતકા નિવસેમહિ ।
જીવંત્યા જાતુ જીવંત્યઃ પુત્રૈરપિ શપામહે ॥ 25 ॥
યા પુત્રં પાર્થિવેંદ્રસ્ય પ્રવાસયતિ નિર્ઘૃણા ।
કસ્તાં પ્રાપ્ય સુખં જીવેદધર્મ્યાં દુષ્ટચારિણીમ્ ॥ 26 ॥
ઉપદ્રુતમિદં સર્વમનાલંબમનાયકમ્ ।
કૈકેય્યા હિ કૃતે સર્વં વિનાશમુપયાસ્યતિ ॥ 27 ॥
ન હિ પ્રવ્રજિતે રામે જીવિષ્યતિ મહીપતિઃ ।
મૃતે દશરથે વ્યક્તં વિલાપસ્તદનંતરમ્ ॥ 28 ॥
તે વિષં પિબતાલોડ્ય ક્ષીણપુણ્યા સ્સુદુર્ગતાઃ ।
રાઘવં વાનુગચ્છધ્વમશ્રુતિં વાપિ ગચ્છત ॥ 29 ॥
મિથ્યાપ્રવ્રાજિતો રામ સ્સસીત સ્સહલક્ષ્મણઃ ।
ભરતે સન્નિસૃષ્ટાસ્સ્મ સ્સૌનિકે પશવો યથા ॥ 30 ॥
પૂર્ણચંદ્રાનન શ્શ્યામો ગૂઢજત્રુરરિંદમઃ ।
આજાનુબાહુઃ પદ્માક્ષો રામો લક્ષ્મણપૂર્વજઃ ॥ 31 ॥
પૂર્વાભિભાષી મધુર સ્સત્યવાદી મહાબલઃ ।
સૌમ્યસ્સર્વસ્ય લોકસ્ય ચંદ્રવત્પ્રિયદર્શનઃ ॥ 32 ॥
નૂનં પુરુષશાર્દૂલો મત્તમાતંગવિક્રમઃ ।
શોભયિષ્યત્યરણ્યાનિ વિચરન્ સ મહારથઃ ॥ 33 ॥
તાસ્તથા વિલપંત્યસ્તુ નગરે નાગરસ્ત્રિયઃ ।
ચુક્રુશુ ર્દુઃખસંતપ્તા મૃત્યોરિવ ભયાગમે ॥ 34 ॥
ઇત્યેવં વિલપંતીનાં સ્ત્રીણાં વેશ્મસુ રાઘવમ્ ।
જગામાસ્તં દિનકરો રજની ચાભ્યવર્તત ॥ 35 ॥
નષ્ટજ્વલનસંતાપા પ્રશાંતાધ્યાયસત્કથા ।
તિમિરેણાભિલિપ્તેવ સા તદા નગરી બભૌ ॥ 36 ॥
ઉપશાંતવણિક્પણ્યા નષ્ટહર્ષા નિરાશ્રયા ।
અયોધ્યા નગરી ચાસીન્નષ્ટતારમિવાંબરમ્ ॥ 37 ॥
તથા સ્ત્રિયો રામનિમિત્તમાતુરા યથા સુતે ભ્રાતરિ વા વિવાસિતે ।
વિલપ્ય દીના રુરુદુર્વિચેતસ સ્સૂતૈર્હિ તાસામધિકો હિ સોઽભવત્ ॥ 38 ॥
પ્રશાંતગીતોત્સવનૃત્તવાદના વ્યપાસ્તહર્ષા પિહિતાપણોદયા ।
તદા હ્યયોધ્યા નગરી બભૂવ સા મહાર્ણવ સ્સંક્ષપિતોદકો યથા ॥ 39 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
