શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે સુંદરકાંડમ્ ।
અથ એકપંચાશસ્સર્ગઃ ।
તં સમીક્ષ્ય મહાસત્ત્વં સત્ત્વવાન્હરિસત્તમઃ ।
વાક્યમર્થવદવ્યગ્રસ્તમુવાચ દશાનનમ્ ॥ 1 ॥
અહં સુગ્રીવસંદેશાદિહ પ્રાપ્તસ્તવાલયમ્ ।
રાક્ષસેંદ્ર હરીશસ્ત્વાં ભ્રાતા કુશલમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥
ભ્રાતુશ્શૃણુ સમાદેશં સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ ।
ધર્માર્થોપહિતં વાક્યમિહ ચામુત્ર ચ ક્ષમમ્ ॥ 3 ॥
રાજા દશરથો નામ રથકુંજરવાજિમાન્ ।
પિતેવ બંધુર્લોકસ્ય સુરેશ્વરસમદ્યુતિઃ ॥ 4 ॥
જ્યેષ્ઠસ્તસ્ય મહાબાહુઃ પુત્રઃ પ્રિયકરઃ પ્રભુઃ ।
પિતુર્નિદેશાન્નિષ્ક્રાંતઃ પ્રવિષ્ટો દંડકાવનમ્ ॥ 5 ॥
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સીતયા ચાપિ ભાર્યયા ।
રામો નામ મહાતેજા ધર્મ્યં પંથાનમાસ્થિતઃ ॥ 6 ॥
તસ્ય ભાર્યા વને નષ્ટા સીતા પતિમનુવ્રતા ।
વૈદેહસ્ય સુતા રાજ્ઞો જનકસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 7 ॥
સ માર્ગમાણસ્તાં દેવીં રાજપુત્રઃ સહાનુજઃ ।
ઋશ્યમૂકમનુપ્રાપ્તઃ સુગ્રીવેણ સમાગતઃ ॥ 8 ॥
તસ્ય તેન પ્રતિજ્ઞાતં સીતાયાઃ પરિમાર્ગણમ્ ।
સુગ્રીવસ્યાપિ રામેણ હરિરાજ્યં નિવેદિતમ્ ॥ 9 ॥
તતસ્તેન મૃધે હત્વા રાજપુત્રેણ વાલિનમ્ ।
સુગ્રીવઃ સ્થાપિતો રાજ્યે હર્યૃક્ષાણાં ગણેશ્વરઃ ॥ 10 ॥
ત્વયા વિજ્ઞાતપૂર્વશ્ચ વાલી વાનરપુંગવઃ ।
રામેણ નિહતસ્સંખ્યે શરેણૈકેન વાનરઃ ॥ 11 ॥
સ સીતામાર્ગણે વ્યગ્રસ્સુગ્રીવઃ સત્યસંગરઃ ।
હરીન્ સંપ્રેષયામાસ દિશસ્સર્વા હરીશ્વરઃ ॥ 12 ॥
તાં હરીણાં સહસ્રાણિ શતાનિ નિયુતાનિ ચ ।
દિક્ષુ સર્વાસુ માર્ગંતે હ્યધશ્ચોપરિ ચાંબરે ॥ 13 ॥
વૈનતેયસમાઃ કેચિત્કેચિત્તત્રાનિલોપમાઃ ।
અસંગગતયશશીઘ્રા હરિવીરા મહાબલાઃ ॥ 14 ॥
અહં તુ હનુમાન્નામ મારુતસ્યૌરસસ્સુતઃ ।
સીતાયાસ્તુ કૃતે તૂર્ણં શતયોજનમાયતમ્ ॥ 15 ॥
સમુદ્રં લંઘયિત્વૈવ તાં દિદૃક્ષુરિહાગતઃ ।
ભ્રમતા ચ મયા દૃષ્ટા ગૃહે તે જનકાત્મજા ॥ 16 ॥
તદ્ભવાન્ દૃષ્ટધર્માર્થસ્તપઃકૃતપરિગ્રહઃ ।
પરદારાન્ મહાપ્રાજ્ઞ નોપરોદ્ધું ત્વમર્હસિ ॥ 17 ॥
ન હિ ધર્મવિરુદ્ધેષુ બહ્વપાયેષુ કર્મસુ ।
મૂલઘાતિષુ સજ્જંતે બુદ્ધિમંતો ભવદ્વિધાઃ ॥ 18 ॥
કશ્ચ લક્ષ્મણમુક્તાનાં રામકોપાનુવર્તિનામ્ ।
શરાણામગ્રતઃ સ્થાતું શક્તો દેવાસુરેષ્વપિ ॥ 19 ॥
ન ચાપિ ત્રિષુ લોકેષુ રાજન્વિદ્યેત કશ્ચન ।
રાઘવસ્ય વ્યલીકં યઃ કૃત્વા સુખમવાપ્નુયાત્ ॥ 20 ॥
તત્ ત્રિકાલહિતં વાક્યં ધર્મ્યમર્થાનુબંધિ ચ ।
મન્યસ્વ નરદેવાય જાનકી પ્રતિદીયતામ્ ॥ 21 ॥
દૃષ્ટા હીયં મયા દેવી લબ્ધં યદિહ દુર્લભમ્ ।
ઉત્તરં કર્મ યચ્છેષં નિમિત્તં તત્ર રાઘવઃ ॥ 22 ॥
લક્ષિતેયં મયા સીતા તથા શોકપરાયણા ।
ગૃહ્ય યાં નાભિજાનાસિ પંચાસ્યામિવ પન્નગીમ્ ॥ 23 ॥
નેયં જરયિતું શક્યા સાસુરૈરમરૈરપિ ।
વિષસંસૃષ્ટમત્યર્થં ભુક્તમન્નમિવૌજસા ॥ 24 ॥
તપસ્સંતાપલબ્ધસ્તે યોઽયં ધર્મપરિગ્રહઃ ।
ન સ નાશયિતું ન્યાય્ય આત્મપ્રાણપરિગ્રહઃ ॥ 25 ॥
અવધ્યતાં તપોભિર્યાં ભવાન્ સમનુપશ્યતિ ।
આત્મનઃ સાસુરૈર્દેવૈર્હેતુસ્તત્રાપ્યયં મહાન્ ॥ 26 ॥
સુગ્રીવો ન હિ દેવોઽયં નાસુરો ન ચ રાક્ષસઃ ।
ન દાનવો ન ગંધર્વો ન યક્ષો ન ચ પન્નગઃ ॥ 27 ॥
તસ્માત્પ્રાણપરિત્રાણં કથં રાજન્કરિષ્યસિ ।
ન તુ ધર્મોપસંહારમધર્મફલસંહિતમ્ ॥ 28 ॥
તદેવ ફલમન્વેતિ ધર્મશ્ચાધર્મનાશનઃ ।
પ્રાપ્તં ધર્મફલં તાવદ્ભવતા નાત્ર સંશયઃ ।
ફલમસ્યાપ્યધર્મસ્ય ક્ષિપ્રમેવ પ્રપત્સ્યસે ॥ 29 ॥
જનસ્થાનવધં બુદ્ધ્વા બુદ્ધ્વા વાલિવધં તથા ॥ 30 ॥
રામસુગ્રીવસખ્યં ચ બુધ્યસ્વ હિતમાત્મનઃ ।
કામં ખલ્વહમપ્યેકસ્સવાજિરથકુંજરામ્ ॥ 31 ॥
લંકાં નાશયિતું શક્તસ્તસ્યૈષ તુ ન નિશ્ચયઃ ।
રામેણ હિ પ્રતિજ્ઞાતં હર્યૃક્ષગણસન્નિધૌ ॥ 32 ॥
ઉત્સાદનમમિત્રાણાં સીતા યૈસ્તુ પ્રધર્ષિતા ।
અપકુર્વન્ હિ રામસ્ય સાક્ષાદપિ પુરંદરઃ ॥ 33 ॥
ન સુખં પ્રાપ્નુયાદન્યઃ કિં પુનસ્ત્વદ્વિધો જનઃ ।
યાં સીતેત્યભિજાનાસિ યેયં તિષ્ઠતિ તે વશે ॥ 34 ॥
કાલરાત્રીતિ તાં વિદ્ધિ સર્વલંકાવિનાશિનીમ્ ।
તદલં કાલપાશેન સીતાવિગ્રહરૂપિણા ॥ 35 ॥
સ્વયં સ્કંધાવસક્તેન ક્ષેમમાત્મનિ ચિંત્યતામ્ ।
સીતાયાસ્તેજસા દગ્ધાં રામકોપપ્રપીડિતામ્ ॥ 36 ॥
દહ્યમાનામિમાં પશ્ય પુરીં સાટ્ટપ્રતોલિકામ્ ।
સ્વાનિ મિત્રાણિ મંત્રીંશ્ચ જ્ઞાતીન્ ભ્રાત્રૂન્ સુતાન્ હિતાન્ ॥ 37 ॥
ભોગાંદારાંશ્ચ લંકાં ચ મા વિનાશમુપાનય ।
સત્યં રાક્ષસરાજેંદ્ર શૃણુષ્વ વચનં મમ ॥ 38 ॥
રામદાસસ્ય દૂતસ્ય વાનરસ્ય વિશેષતઃ ।
સર્વાન્ લોકાન્ સુસંહૃત્ય સભૂતાન્ સચરાચરાન્ ॥ 39 ॥
પુનરેવ તથા સ્રષ્ટું શક્તો રામો મહાયશાઃ ।
દેવાસુરનરેંદ્રેષુ યક્ષરક્ષોગણેષુ ચ ॥ 40 ॥
વિદ્યાધરેષુ સર્વેષુ ગંધર્વેષૂરગેષુ ચ ।
સિદ્ધેષુ કિન્નરેંદ્રેષુ પતત્રિષુ ચ સર્વતઃ ॥ 41 ॥
સર્વભૂતેષુ સર્વત્ર સર્વકાલેષુ નાસ્તિ સઃ ।
યો રામં પ્રતિયુધ્યેત વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમમ્ ॥ 42 ॥
સર્વલોકેશ્વરસ્યૈવં કૃત્વા વિપ્રિયમુત્તમમ્ ।
રામસ્ય રાજસિંહસ્ય દુર્લભં તવ જીવિતમ્ ॥ 43 ॥
દેવાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ નિશાચરેંદ્ર ગંધર્વવિદ્યાધરનાગયક્ષાઃ ।
રામસ્ય લોકત્રયનાયકસ્ય સ્થાતું ન શક્તાસ્સમરેષુ સર્વે ॥ 44 ॥
બ્રહ્મા સ્વયંભૂશ્ચતુરાનનો વા રુદ્રસ્ત્રિણેત્રસ્ત્રિપુરાંતકો વા ।
ઇંદ્રો મહેંદ્રસ્સુરનાયકો વા ત્રાતું ન શક્તા યુધિ રામવધ્યમ્ ॥ 45 ॥
સ સૌષ્ઠવોપેતમદીનવાદિનઃ કપેર્નિશમ્યાપ્રતિમોઽપ્રિયં વચઃ ।
દશાનનઃ કોપવિવૃત્તલોચનઃ સમાદિશત્તસ્ય વધં મહાકપેઃ ॥ 46 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે સુંદરકાંડે એકપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
