શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ ત્ર્યાશીતિતમસ્સર્ગઃ ।
રાઘવશ્ચાપિવિપુલંતંરાક્ષસવનૌકસામ્ ।
શ્રુત્વાસંગ્રામનિર્ઘોષંજાંબવંતમુવાચ હ ॥ 1 ॥
સૌમ્યનૂનંહનુમતાકૃતંકર્મસુદુષ્કરમ્ ।
શ્રૂયતે ચ યથાભીમસ્સુમહાવાયુધસ્વનઃ ॥ 2 ॥
તદ્ગચ્છકુરુસાહાય્યંસ્વબલેનાભિસમ્વૃતઃ ।
ક્ષિપ્રમક્ષપતેતસ્યકપિશ્રેષ્ઠસ્યયુધ્યતઃ ॥ 3 ॥
ઋક્ષરાક્ષસ્તથોક્તસ્તુસ્વેનાનીકેનસમ્વૃતઃ ।
આગચ્છત્પશ્ચિમદ્વારંહનૂમાન્યત્રવાનરઃ ॥ 4 ॥
અથાયાંતંહનૂમંતંદદર્શર્ક્ષપતિપથિ ।
વાનરૈઃકૃતસંગ્રામૈશ્શ્વસદ્ભિરભિસમ્વૃતમ્ ॥ 5 ॥
દૃષ્ટાપથિહનૂમાંશ્ચતદૃક્ષબલમુદ્યતમ્ ।
નીલમેઘનિભંભીમંસન્નિવાર્યન્યવર્તત ॥ 6 ॥
સ તેનસહસૈન્યેનસન્નિકર્ષંમહાયશાઃ ।
શીઘ્રમાગમ્યરામાયદુઃખિતોવાક્યમબ્રવીત્ ॥ 7 ॥
સમરેયુધ્યમાનાનામસ્માકંપ્રેક્ષતાંપુરઃ ।
જઘાનરુદતીંસીતામિંદ્રજિદ્રાવણાત્મજઃ ॥ 8 ॥
ઉદ્ભ્રાંતચિત્તસ્તાંદૃષ્ટવાવિષણ્ણોઽહમરિંદમઃ ।
તદહંભવતોવૃતંવિજ્ઞાપયિતુમાગતઃ ॥ 9 ॥
તસ્યતદ્વચનંશ્રુત્વારાઘવશ્શોકમૂર્ચિતઃ ।
નિપપાતતદાભૂમૌછિન્નમૂલંઇવદ્રુમઃ ॥ 10 ॥
તંભૂમૌદેવસંકાશંપતિતંદૃશ્યરાઘવમ્ ।
અભિપેતુસ્સમુત્પત્યસર્વતઃકપિસત્તમાઃ ॥ 11 ॥
આસિંચન્ સલિલૈશ્ચૈનંપદ્મોત્પલસુગંધિભિઃ ।
પ્રદહંતમાનાસાદ્યંસહસાગ્નિમિવોદ્યતમ્ ॥ 12 ॥
તંલક્ષ્મણોઽથબાહુભ્યાંપરિષ્વજ્યસુદુઃખિતઃ ।
ઉવાચરામમસ્વસ્થંવાક્યંહેત્વર્થસમ્યુતમ્ ॥ 13 ॥
શુભેવર્ત્મનિતિષ્ઠંતંત્વામાર્યવિજિતેંદ્રિયમ્ ।
અનર્થેભ્યો ન શક્નોતિત્રાતુંધર્મોનિરર્થકઃ ॥ 14 ॥
ભૂતાનાંસ્થાવારાણાં ચ જંગમાનાં ચ દર્શનમ્ ।
યથાસ્તિ ન તથાધર્મસ્તેનનાસ્તીતિમેમતિઃ ॥ 15 ॥
યથૈવસ્થાવરંવ્યક્તંજંગમં ન તથાવિધમ્ ।
નાયમર્થસ્તથાયુક્તસ્ત્વદ્વિધો ન વિપદ્યતે ॥ 16 ॥
યદ્યધર્મોભવેદ્ભૂતોરાવણોનરકંવ્રજેત્ ।
ભવાંશ્ચધર્મસમ્યુક્તોનૈવંવ્યસનમાપ્નુયાત્ ॥ 17 ॥
તસ્ય ચ વ્યસનાભાવાદ્વ્યસનંચાગતેત્વયિ ।
ધર્મોભવત્યધર્મશ્ચપરસ્પરવિરોધિનૌ ॥ 18 ॥
ધર્મેણોપલભેદ્ધર્મમધર્મંચાપ્યધર્મતઃ ।
યદ્યધર્મેણયુજ્યેયુર્યેષ્વધર્મઃપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥ 19 ॥
યદિધર્મેણવિયુજ્યેરન્નધર્મરુચયોજનાઃ ।
ધર્મેણચરતાંધર્મંચૈષાંધર્મફલંભવેત્ ॥ 20 ॥
યસ્માદર્થાવિવર્ધંતેયેષ્વધર્મઃપ્રતિષ્ઠિતઃ ।
ક્લિશ્યંતેધર્મશીલાશ્ચતસ્માદેતૌનિરર્થકૌ ॥ 21 ॥
વધ્યંતેપાપકર્માણોયદ્યધર્મેણરાઘવ ।
વધકર્મહતોઽધર્મઃ સ હતઃકિંવધિષ્યતિ ॥ 22 ॥
અથવાવિહિતેનાયંહન્યતેહંતિવાપરમ્ ।
વિધિરાલિપ્યતેતેન ન સ પાપેનકર્મણા ॥ 23 ॥
અદૃષ્ટપ્રતિકારેણત્વવ્યક્તેનાસતાસતા ।
કથંશક્યંપરંપ્રાપ્તુંધર્મેણારિવિકર્ષણ ॥ 24 ॥
યદિસત્સ્યાત્સતાંમુખ્યનાસત્સ્યત્તવકિંચન ।
ત્વયાયદીદૃશંપ્રાપ્તંતસ્માત્સન્નોપપદ્યતે ॥ 25 ॥
બલસ્ય યદિ ચેદ્ધર્મો ગુણભૂતઃ પરાક્રમે ।
ધર્મમુત્સૃજ્ય વર્તસ્વ યથા ધર્મે તથા બલે ॥ 26 ॥
બલસ્યયદિચેદ્ધર્મોગુણભૂતઃપરાક્રમે ।
ધર્મમુત્સૃજ્યવર્તસ્વયથાધર્મેતથાબલે ॥ 27 ॥
અથચેત્સત્યવચનંધર્મઃ કિલપરંતપ ।
અનૃતસ્ત્વય્યકરુણઃકિં ન બદ્ધસ્ત્વયાપિતા ॥ 28 ॥
અધર્મસંશ્રિતો ધર્મો વિનાશયતિ રાઘવ ।
સર્વમેતદ્યથાકામં કાકુત્સ્થ કુરુતે નરઃ ॥ 29 ॥
અધર્મસંશ્રિતોધર્મોવિનાશયતિરાઘવ ।
સર્વમેતદ્યથાકામંકાકુત્સ્થકુરુતેનરઃ ॥ 30 ॥
મમચેદંમતંતાતધરોઽયમિતિરાઘવ ।
ધર્મમૂલંત્વયાછિન્નંરાજ્યમુત્સૃજતાતદા ॥ 31 ॥
અર્થેભ્યોહિપ્રવૃદ્ધેભ્યઃસમ્વૃત્તેભ્યસ્તતસ્તતઃ ।
ક્રિયાઃસર્વાઃપ્રવર્તંતેપર્વતેભ્યઃઇવાપગાઃ ॥ 32 ॥
અર્થેનહિવિમુક્તસ્યપુરુષસ્યાલ્પચેતસઃ ।
વિચ્છિદ્યંતેક્રિયાસ્સર્વાગ્રીષ્મેકુસરિતોયથા ॥ 33 ॥
સોઽયમર્થંપરિત્યજ્યસુખકામઃસુખૈધિતઃ ।
પાપમારભતેકર્તુંતદાદોષઃપ્રવર્તતે ॥ 34 ॥
યસ્યાર્થાસ્તસ્યમિત્રાણિયસ્યાર્થાસ્યસ્યબાંધવાઃ ।
યસ્યાર્થાસ્સપુમાન્લોકેયસ્યાર્થાઃ સ ચ પંડિતઃ ॥ 35 ॥
યસ્યાર્થાસ્સ ચ વિક્રાંતોયસ્યાર્થાસ્સ ચ બુદ્ધિમાન્ ।
યસ્યાર્થાસ્સમહાભાગોયસ્યાર્થાસ્સમહાગુણઃ ॥ 36 ॥
અર્થસ્યૈતેપરિત્યાગેદોષાઃપ્રવ્યાહૃતામયા ।
રાજ્યમુત્સૃજતાવીરયેનબુદ્ધિસ્ત્વયાકૃતા ॥ 37 ॥
યસ્યાર્થાઃધર્મકામાર્થાસ્તસ્યસર્વંપ્રદક્ષિણમ્ ।
અધનેનાર્થકામેનનાર્થશ્શક્યોવિચિન્વતા ॥ 38 ॥
હર્ષઃકામશ્ચદર્પશ્ચધર્મઃક્રોધશ્શમોદમઃ ।
અર્થાદેતાનિસર્વાણિપ્રવર્તંતેનરાધિપ ॥ 39 ॥
યેષાંનશ્યત્યયંલોકશ્ચરતાંધર્મચારિણામ્ ।
તેઽર્થાસ્ત્વયિ ન દૃશ્યંતેદુર્દિનેષુયથાગ્રહાઃ ॥ 40 ॥
ત્વયિપ્રવ્રજિતેવીરગુરોશ્ચવચનેસ્થિતે ।
રક્ષસાપહૃતાભાર્યાપ્રાણૈઃપ્રિયતરાતવ ॥ 41 ॥
તદદ્યવિપુલંવીરદુઃખમિંદ્રજિતાકૃતમ્ ।
કર્મણાવ્યપનેષ્યામિતસ્માદુત્તિષ્ઠરાઘવ ॥ 42 ॥
ઉત્થિષ્ઠનરશાર્દૂલદીર્ઘબાહોધૃતવ્રત ।
કિમાત્માનંમહાત્માનંમાત્માનં ન બુધ્યસે ॥ 43 ॥
અયમનઘતવોદિતઃપ્રિયાર્થંજનકસુતાનિધનંનિરીક્ષ્યરુષ્ટઃ ।
સરથગજહયાંસરાક્ષસેંદ્રાંભૃશમિષુભિર્વિનિપાતયામિલંકામ્ ॥ 44 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે ત્ર્યાશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥
