શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ દ્વાદશસ્સર્ગઃ ।
સપ્રવિશ્યાઽશ્રમપદં લક્ષ્મણો રાઘવાનુજઃ ।
અગસ્ત્યશિષ્યમાસાદ્ય વાક્યમેતદુવાચ હ ॥ 1 ॥
રાજા દશરથો નામ જ્યેષ્ઠસ્તસ્ય સુતો બલી ।
રામઃ પ્રાપ્તો મુનિં દ્રષ્ટું ભાર્યયા સહ સીતયા ॥ 2 ॥
લક્ષ્મણો નામ તસ્યાહં ભ્રાતા ત્વવરજો હિતઃ ।
અનુકૂલશ્ચ ભક્તશ્ચ યદિ તે શ્રોત્રમાગતઃ ॥ 3 ॥
તે વયં વનમત્યુગ્રં પ્રવિષ્ટાઃ પિતૃશાસનાત્ ।
દ્રષ્ટુમિચ્છામહે સર્વે ભગવંતં નિવેદ્યતામ્ ॥ 4 ॥
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા લક્ષ્મણસ્ય તપોધનઃ ।
તથેત્યુક્ત્વાઽગ્નિશરણં પ્રવિવેશ નિવેદિતુમ્ ॥ 5 ॥
સ પ્રવિશ્ય મુનિશ્રેષ્ઠં તપસા દુષ્પ્રધર્ષણમ્ ।
કૃતાંજલિરુવાચેદં રામાગમનમંજસા ॥ 6 ॥
યથોક્તં લક્ષ્મણેનૈવ શિષ્યોઽગસ્ત્યસ્ય સમ્મતઃ ।
પુત્રૌ દશરથસ્યેમૌ રામો લક્ષ્મણ એવ ચ ॥ 7 ॥
પ્રવિષ્ટાવાશ્રમપદં સીતયા સહ ભાર્યયા ।
દ્રષ્ટું ભવંતમાયાતૌ શુશ્રૂષાર્થમરિંદમૌ ॥ 8 ॥
યદત્રાનંતરં તત્ત્વમાજ્ઞાપયિતુમર્હસિ ।
તતશ્શિષ્યાદુપશ્રુત્ય પ્રાપ્તં રામં સલક્ષ્મણમ્ ॥ 9 ॥
વૈદેહીં ચ મહાભાગામિદં વચનમબ્રવીત્ ।
દિષ્ટ્યા રામશ્ચિરસ્યાદ્ય દ્રષ્ટું માં સમુપાગતઃ ॥ 10 ॥
મનસા કાંક્ષિતં હ્યસ્ય મયાપ્યાગમનં પ્રતિ ।
ગમ્યતાં સત્કૃતો રામસ્સભાર્યસ્સહલક્ષ્મણઃ ॥ 11 ॥
પ્રવેશ્યતાં સમીપં મે કિં ચાસૌ ન પ્રવેશિતઃ ।
એવમુક્તસ્તુ મુનિના ધર્મજ્ઞેન મહાત્મના ॥ 12 ॥
અભિવાદ્યાબ્રવીચ્છિષ્યસ્તથેતિ નિયતાંજલિઃ ।
તતો નિષ્ક્રમ્ય સંભ્રાંતશ્શિષ્યો લક્ષ્મણમબ્રવીત્ ॥ 13 ॥
ક્વાસૌ રામો મુનિં દ્રષ્ટુમેતુ પ્રવિશતુ સ્વયમ્ ।
તતો ગત્વાઽઽશ્રમપદં શિષ્યેણ સહ લક્ષ્મણઃ ॥ 14 ॥
દર્શયામાસ કાકુત્સ્થં સીતાં ચ જનકાત્મજામ્ ।
તં શિષ્યઃ પ્રશ્રિતો વાક્યમગસ્ત્યવચનં બ્રુવન્ ॥ 15 ॥
પ્રાવેશયદ્યથાન્યાયં સત્કારાર્હં સુસત્કૃતમ્ ।
પ્રવિવેશ તતો રામસ્સીતયા સહલક્ષ્મણઃ ॥ 16 ॥
પ્રશાંતહરિણાકીર્ણમાશ્રમં હ્યવલોકયન્ ।
સ તત્ર બ્રહ્મણઃ સ્થાનમગ્નેઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ॥ 17 ॥
વિષ્ણોઃ સ્થાનં મહેંદ્રસ્ય સ્થાનં ચૈવ વિવસ્વતઃ ।
સોમસ્થાનં ભગસ્થાનં સ્થાનં કૌબેરમેવ ચ ॥ 18 ॥
દાતુર્વિધાતુઃ સ્થાનેચ વાયોઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ।
નાગરાજસ્ય ચ સ્થાનમનંતસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 19 ॥
સ્થાનં તથૈવ ગાયત્ર્યા વસૂનાં સ્થાનમેવ ચ ।
સ્થાનં ચ પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 20 ॥
કાર્તિકેયસ્ય ચ સ્થાનં ધર્મસ્થાનં ચ પશ્યતિ ।
સ તત્ર બ્રહ્મણઃ સ્થાનમગ્નેઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ॥ 21 ॥
વિષ્ણોઃ સ્થાનં મહેંદ્રસ્ય સ્થાનં ચૈવ વિવસ્વતઃ ।
સોમસ્થાનં ભગસ્થાનં સ્થાનં કૌબેરમેવ ચ ॥ 22 ॥
ધાતુર્વિધાતુઃ સ્થાનં ચ વાયોઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ।
નાગરાજસ્ય ચ સ્થાનમનંતસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 23 ॥
સ્થાનં તથૈવ ગાયત્ર્યા વસૂનાં સ્થાનમેવ ચ ।
સ્થાનં ચ પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 24 ॥
કાર્તિકેયસ્ય ચ સ્થાનં ધર્મસ્થાનં ચ પશ્યતિ ।
સ તત્ર બ્રહ્મણઃ સ્થાનમગ્નેઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ॥ 25 ॥
વિષ્ણોઃ સ્થાનં મહેંદ્રસ્ય સ્થાનં ચૈવ વિવસ્વતઃ ।
સોમસ્થાનં ભગસ્થાનં સ્થાનં કૌબેરમેવ ચ ॥ 26 ॥
દાતુર્વિધાતુઃ સ્થાનેચ વાયોઃ સ્થાનં તથૈવ ચ ।
નાગરાજસ્ય ચ સ્થાનમનંતસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 27 ॥
સ્થાનં તથૈવ ગાયત્ર્યા વસૂનાં સ્થાનમેવ ચ ।
સ્થાનં ચ પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥ 28 ॥
કાર્તિકેયસ્ય ચ સ્થાનં ધર્મસ્થાનં ચ પશ્યતિ ।
તતશ્શિષ્યૈઃ પરિવૃતો મુનિરપ્યભિનિષ્પતત્ ॥ 29 ॥
તં દદર્શાગ્રતો રામો મુનીનાં દીપ્તતેજસામ્ ।
અબ્રવીદ્વચનં વીરો લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્ ॥ 30 ॥
એષ લક્ષ્મણ નિષ્ક્રામત્યગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ ।
ઔદાર્યેણાવગચ્છામિ નિધાનં તપસામિમમ્ ॥ 31 ॥
એવમુક્ત્વા મહાબાહુરગસ્ત્યં સૂર્યવર્ચસમ્ ।
જગ્રાહ પરમપ્રીતસ્તસ્ય પાદૌ પરંતપઃ ॥ 32 ॥
અભિવાદ્ય તુ ધર્માત્મા તસ્થૌ રામઃ કૃતાંજલિઃ ।
સીતયા સહ વૈદેહ્યા તદા રામઃ સલક્ષ્મણઃ ॥ 33 ॥
પ્રતિજગ્રાહ કાકુત્સ્થમર્ચયિત્વાસનોદકૈઃ ।
કુશલપ્રશ્નમુક્ત્વા ચ આસ્યતામિતિ ચાબ્રવીત્ ॥ 34 ॥
અગ્નિં હુત્વા પ્રદાયાર્ઘ્યમતિથીન્ પ્રતિપૂજ્ય ચ ।
વાનપ્રસ્થ્યેન ધર્મેણ સ તેષાં ભોજનં દદૌ ॥ 35 ॥
પ્રથમં ચોપવિશ્યાથ ધર્મજ્ઞો મુનિપુંગવઃ ।
ઉવાચ રામમાસીનં પ્રાંજલિં ધર્મકોવિદમ્ ॥ 36 ॥
અગ્નિં હુત્વા પ્રદાયાર્ઘ્યમતિથિં પ્રતિપૂજયેત્ ।
અન્યથા ખલુ કાકુત્સ્થ તપસ્વી સમુદાચરન્ ॥ 37 ॥
દુઃસાક્ષીવ પરે લોકે સ્વાનિ માંસાનિ ભક્ષયેત્ ।
રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય ધર્મચારી મહારથઃ ॥ 38 ॥
પૂજનીયશ્ચ માન્યશ્ચ ભવાન્ પ્રાપ્તઃ પ્રિયાતિથિઃ ।
એવમુક્ત્વા ફલૈર્મૂલૈઃ પુષ્પૈરન્યૈશ્ચ રાઘવમ્ ॥ 39 ॥
પૂજયિત્વા યથાકામં પુનરેવ તતોઽબ્રવીત્ ।
ઇદં દિવ્યં મહચ્ચાપં હેમરત્નવિભૂષિતમ્ ॥ 40 ॥
વૈષ્ણવં પુરુષવ્યાઘ્ર નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।
અમોઘસ્સૂર્યસંકાશો બ્રહ્મદત્તશ્શરોત્તમઃ ॥ 41 ॥
દત્તૌ મમ મહેંદ્રેણ તૂણી ચાક્ષયસાયકૌ ।
સંપૂર્ણૌ નિશિતૈર્બાણૈર્જ્વલદ્ભિરિવ પાવકૈઃ ॥ 42 ॥
મહારજતકોશોઽયમસિર્હેમવિભૂષિતઃ ।
અનેન ધનુષા રામ હત્વા સંખ્યે મહાસુરાન્ ॥ 43 ॥
આજહાર શ્રિયં દીપ્તાં પુરા વિષ્ણુર્દિવૌકસામ્ ।
તદ્ધનુસ્તૌ ચ તૂણીરૌ શરં ખંગં ચ માનદ ॥ 44 ॥
જયાય પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ વજ્રં વજ્રધરો યથા ।
એવમુક્ત્વા મહાતેજાઃ સમસ્તં તદ્વરાયુધમ્ ।
દત્વા રામાય ભગવાનગસ્ત્યઃ પુનરબ્રવીત્ ॥ 45 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે દ્વાદશસ્સર્ગઃ ॥
