શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
એવં શૃત્વા તુ સંવાદં લક્ષ્મણઃ પૂર્વમાગતઃ ।
બાષ્પપર્યાકુલમુખઃ શોકં સોઢુમશક્નુવન્ ॥ 1 ॥
સ ભ્રાતુશ્ચરણૌ ગાઢં નિપીડ્ય રઘુનંદનઃ ।
સીતામુવાચાતિયશાં રાઘવં ચ મહાવ્રતમ્ ॥ 2 ॥
એવં શૃત્વા તુ સંવાદં લક્ષ્મણઃ પૂર્વમાગતઃ ।
બાષ્પપર્યાકુલમુખઃ શોકં સોઢુમશક્નુવન્ ॥ 3 ॥
સ ભ્રાતુશ્ચરણૌ ગાઢં નિપીડ્ય રઘુનંદનઃ ।
સીતામુવાચાતિયશાં રાઘવં ચ મહાવ્રતમ્ ॥ 4 ॥
યદિ ગંતું કૃતાબુદ્ધિર્વનં મૃગગજાયુતમ્ ।
અહં ત્વાનુગમિષ્યામિ વનમગ્રે ધનુર્ધરઃ ॥ 5 ॥
મયા સમેતોઽરણ્યાનિ બહૂનિ વિચરિષ્યસિ ।
પક્ષિભિર્મૃગયૂથૈશ્ચ સંઘુષ્ટાનિ સમંતતઃ ॥ 6 ॥
ન દેવલોકાક્રમણં નામરત્વમહં વૃણે ।
ઐશ્વર્યં વાપિ લોકાનાં કામયે ન ત્વયા વિના ॥ 7 ॥
એવં બ્રુવાણસ્સૌમિત્રિર્વનવાસાય નિશ્ચિતઃ ।
રામેણ બહુભિસ્સાંત્વૈર્નિષિધ્દઃ પુનરબ્રવીત્ ॥ 8 ॥
અનુજ્ઞાતશ્ચ ભવતા પૂર્વમેવ યદસ્મ્યહમ્ ।
કિમિદાનીં પુનરિદં ક્રિયતે મન્નિવારણમ્ ॥ 9 ॥
યદર્થં પ્રતિષેધો મે ક્રિયતે ગંતુમિચ્છતઃ ।
એતદિચ્છામિ વિજ્ઞાતું સંશયો હિ મમાનઘ ॥ 10 ॥
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા રામો લક્ષ્મણમગ્રતઃ ।
સ્થિતં પ્રાગ્ગામિનં વીરં યાચમાનં કૃતાંજલિમ્ ॥ 11 ॥
સ્નિગ્ધો ધર્મરતો વીરસ્સતતં સત્પથે સ્થિતઃ ।
પ્રિયઃ પ્રાણસમો વશ્યો ભ્રાતા ચાપિ સખા ચ મે ॥ 12 ॥
મયાઽદ્ય સહ સૌમિત્રે ત્વયિ ગચ્છતિ તદ્વનમ્ ।
કો ભરિષ્યતિ કૌસલ્યાં સુમિત્રાં વા યશસ્વિનીમ્ ॥ 13 ॥
અભિવર્ષતિ કામૈર્યઃ પર્જન્યઃ પૃથિવીમિવ ।
સ કામપાશપર્યસ્તો મહાતેજા મહીપતિઃ ॥ 14 ॥
સા હિ રાજ્યમિદં પ્રાપ્ય નૃપસ્યાશ્વપતે સ્સુતા ।
દુઃખિતાનાં સપત્નીનાં ન કરિષ્યતિ શોભનમ્ ॥ 15 ॥
ન સ્મરિષ્યતિ કૌસલ્યાં સુમિત્રાં ચ સુદુઃખિતામ્ ।
ભરતો રાજ્યમાસાદ્ય કૈકેય્યાં પર્યવસ્થિતઃ ॥ 16 ॥
તામાર્યાં સ્વયમેવેહ રાજાનુગ્રહણેન વા ।
સૌમિત્રે ભર કૌશલ્યામુક્તમર્થમિમં ચર ॥ 17 ॥
એવં મમ ચ તે ભક્તિર્ભવિષ્યતિ સુદર્શિતા ।
ધર્મજ્ઞ ગુરુપૂજાયાં ધર્મશ્ચાપ્યતુલો મહાન્ ॥ 18 ॥
એવં કુરુષ્વ સૌમિત્રે મત્કૃતે રઘુનંદન ।
અસ્માભિર્વિપ્રહીણાયા માતુર્નો ન ભવેત્સુખમ્ ॥ 19 ॥
એવમુક્તસ્તુ રામેણ લક્ષ્મણ શ્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
પ્રત્યુવાચ તદા રામં વાક્યજ્ઞો વાક્યકોવિદમ્ ॥ 20 ॥
તવૈવ તેજસા વીર ભરતઃ પૂજયિષ્યતિ ।
કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ પ્રયતો નાત્ર સંશયઃ ॥ 21 ॥
કૌશલ્યા બિભૃયાદાર્યા સહસ્રમપિ મદ્વિધાન્ ।
યસ્યાસ્સહસ્રં ગ્રામાણાં સંપ્રાપ્ત મુપજીવનમ્ ॥ 22 ॥
તદાત્મભરણે ચૈવ મમ માતુસ્તથૈવ ચ ।
પર્યાપ્તા મદ્વિધાનાં ચ ભરણાય યશસ્વિની ॥ 23 ॥
કુરુષ્વ મામનુચરં વૈધર્મ્યં નેહ વિદ્યતે ।
કૃતાર્થોઽહં ભવિષ્યામિ તવ ચાર્થઃ પ્રકલ્પતે ॥ 24 ॥
ધનુરાદાય સશરં ખનિત્રપિટકાધરઃ ।
અગ્રતસ્તે ગમિષ્યામિ પંથાનમનુદર્શયન્ ॥ 25 ॥
આહરિષ્યામિ તે નિત્યં મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ।
વન્યાનિ યાનિ ચાન્યાનિ સ્વાહારાણિ તપસ્વિનામ્ ॥ 26 ॥
ભવાંસ્તુ સહ વૈદેહ્યા ગિરિસાનુષુ રંસ્યતે ।
અહં સર્વં કરિષ્યામિ જાગ્રત સ્સ્વપતશ્ચ તે ॥ 27 ॥
રામસ્ત્વનેન વાક્યેન સુપ્રીતઃ પ્રત્યુવાચ તમ્ ।
વ્રજાપૃચ્છસ્વ સૌમિત્રે સર્વમેવ સુહૃજ્જનમ્ ॥ 28 ॥
યે ચ રાજ્ઞો દદૌ દિવ્યે મહાત્મા વરુણ સ્સ્વયમ્ ।
જનકસ્ય મહાયજ્ઞે ધનુષી રૌદ્રદર્શને ॥ 29 ॥
અભેદ્યકવચે દિવ્યે તૂણી ચાક્ષયસાયકૌ ।
આદિત્યવિમલૌ ચોભૌ ખડ્ગૌ હેમપરિષ્કૃતૌ ॥ 30 ॥
સત્કૃત્ય નિહિતં સર્વમેતદાચાર્યસદ્મનિ ।
સર્વમાયુધમાદાય ક્ષિપ્રમાવ્રજ લક્ષ્મણ ॥ 31 ॥
સ સુહૃજ્જનમામંત્ર્યવનવાસાય નિશ્ચિતઃ ।
ઇક્ષ્વાકુગુરુમાગમ્ય જગ્રાહાયુધમુત્તમમ્ ॥ 32 ॥
તદ્ધિવ્યં રાજશાર્દૂલ સત્કૃતં માલ્યભૂષિતમ્ ।
રામાય દર્શયામાસ સૌમિત્રિસ્સર્વમાયુધમ્ ॥ 33 ॥
તમુવાચાત્મવાન્ રામઃ પ્રીત્યા લક્ષ્મણમાગતમ્ ।
કાલે ત્વમાગત સૌમ્ય કાંક્ષિતે મમ લક્ષ્મણ ॥ 34 ॥
અહં પ્રદાતુમિચ્છામિ યદિદં મામકં ધનમ્ ।
બ્રાહ્મણેભ્યસ્તપસ્વિભ્યસ્ત્વયા સહ પરંતપ ॥ 35 ॥
વસંતીહ દૃઢં ભક્ત્યા ગુરુષુ દ્વિજસત્તમાઃ ।
તેષામપિ ચ મે ભૂયસ્સર્વેષાંચોપજીવિનામ્ ॥ 36 ॥
વશિષ્ઠપુત્રં તુ સુયજ્ઞમાર્યં ત્વમાનયાશુ પ્રવરં દ્વિજાનામ્ ।
અભિપ્રયાસ્યામિ વનં સમસ્તા નભ્યર્ચ્ય શિષ્ટાનપરાન્ દ્વિજાતીન્ ॥ 37 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે એકત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
