શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
પૃષ્ટ્વા તુ કુશલં તત્ર પરસ્પરસમાગમે ।
કથાંતે સુમતિર્વાક્યં વ્યાજહાર મહામુનિમ્ ॥ 1 ॥
ઇમૌ કુમારૌ ભદ્રં તે દેવતુલ્યપરાક્રમૌ ।
ગજસિંહગતી વીરૌ શાર્દૂલવૃષભોપમૌ ॥ 2 ॥
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષૌ ખડ્ગતૂણી ધનુર્ધરૌ ।
અશ્વિનાવિવ રૂપેણ સમુપસ્થિતયૌવનૌ ॥ 3 ॥
યદૃચ્છયૈવ ગાં પ્રાપ્તૌ દેવલોકાદિવામરૌ ।
કથં પદ્ભ્યામિહ પ્રાપ્તૌ કિમર્થં કસ્ય વા મુને ॥ 4 ॥
ભૂષયંતાવિમં દેશં ચંદ્રસૂર્યાવિવાંબરમ્ ।
પરસ્પરસ્ય સદૃશૌ પ્રમાણેંગિતચેષ્ટિતૈઃ ॥ 5 ॥
કિમર્થં ચ મુનિશ્રેષ્ઠ સંપ્રાપ્તૌ દુર્ગમે પથિ ।
વરાયુધધરૌ વીરૌ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥ 6 ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા યથાવૃત્તં ન્યવેદયત્ ।
સિદ્ધાશ્રમનિવાસં ચ રાક્ષસાનાં વધં તથા ॥ 7 ॥
વિશ્વામિત્રવચશ્શ્રુત્વા રાજા પરમહર્ષિતઃ ।
અતિથી પરમૌ પ્રાપ્તૌ પુત્રૌ દશરથસ્ય તૌ ॥ 8 ॥
પૂજયામાસ વિધિવત્સત્કારાર્હૌ મહાબલૌ ।
તતઃ પરમસત્કારં સુમતેઃ પ્રાપ્ય રાઘવૌ ॥ 9 ॥
ઉષ્ય તત્ર નિશામેકાં જગ્મતુર્મિથિલાં તતઃ ।
તાન્ દૃષ્ટ્વા મુનયસ્સર્વે જનકસ્ય પુરીં શુભામ્ ॥ 10 ॥
સાધુ સાધ્વિતિ શંસંતો મિથિલાં સમપૂજયન્ ।
મિથિલોપવને શૂન્યમાશ્રમં દૃશ્ય રાઘવઃ ॥ 11 ॥
પુરાણં નિર્જનં રમ્યં પપ્રચ્છ મુનિપુંગવમ્ ।
શ્રીમદાશ્રમસંકાશં કિન્ન્વિદં મુનિવર્જિતમ્ ॥ 12 ॥
જ્ઞાતુમિચ્છામિ ભગવન્ કસ્યાયં પૂર્વમાશ્રમઃ ।
તચ્છ્રુત્વા રાઘવેણોક્તં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ॥ 13 ॥
પ્રત્યુવાચ મહાતેજા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ ।
હંત તે કથયિષ્યામિ શ્રુણુ તત્ત્વેન રાઘવ ॥ 14 ॥
યસ્યેદમાશ્રમપદં શપ્તં કોપાન્મહાત્મના ।
ગૌતમસ્ય નરશ્રેષ્ઠ પૂર્વમાસીન્મહાત્મનઃ ॥ 15 ॥
આશ્રમો દિવ્યસંકાશસ્સુરૈરપિ સુપૂજિતઃ ।
સ ચેહ તપ આતિષ્ઠદહલ્યાસહિતઃ પુરા ॥ 16 ॥
વર્ષપૂગાનનેકાંશ્ચ રાજપુત્ર મહાયશઃ ।
તસ્યાંતરં વિદિત્વા તુ સહસ્રાક્ષશ્શચીપતિઃ ॥ 17 ॥
મુનિવેષધરોઽહલ્યામિદં વચનમબ્રવીત્ ।
ઋતુકાલં પ્રતીક્ષંતે નાર્થિનસ્સુસમાહિતે ॥ 18 ॥
સંગમં ત્વહમિચ્છામિ ત્વયા સહ સુમધ્યમે ।
મુનિવેષં સહસ્રાક્ષં વિજ્ઞાય રઘુનંદન ॥ 19 ॥
મતિં ચકાર દુર્મેધા દેવરાજકુતૂહલાત્ ।
અથાબ્રવીત્ નરશ્રેષ્ઠ કૃતાર્થેનાંતરાત્મના ॥ 20 ॥
કૃતાર્થાઽસ્મિ સુરશ્રેષ્ઠ ગચ્છ શીઘ્રમિતઃ પ્રભો ।
આત્માનં માં ચ દેવેશ સર્વદા રક્ષ ગૌતમાત્ ॥ 21 ॥
ઇંદ્રસ્તુ પ્રહસન્ વાક્યમહલ્યામિદમબ્રવીત્ ।
સુશ્રોણિ પરિતુષ્ટોઽસ્મિ ગમિષ્યામિ યથાઽગતમ્ ॥ 22 ॥
એવં સંગમ્ય તુ તયા નિશ્ચક્રામોટજાત્તતઃ ।
સ સંભ્રમાત્ત્વરન્ રામ શંકિતો ગૌતમં પ્રતિ ॥ 23 ॥
ગૌતમં તં દદર્શાથ પ્રવિશંતં મહામુનિમ્ ।
દેવદાનવદુર્ધર્ષં તપોબલસમન્વિતમ્ ॥ 24 ॥
તીર્થેંદકપરિક્લિન્નં દીપ્યમાનમિવાનલમ્ ।
ગૃહીતસમિધં તત્ર સકુશં મુનિપુંગવમ્ ॥ 25 ॥
દૃષ્ટ્વા સુરપતિસ્ત્રસ્તો વિવર્ણવદનોઽભવત્ ।
અથ દૃષ્ટ્વા સહસ્રાક્ષં મુનિવેષધરં મુનિઃ ॥ 26 ॥
દુર્વૃત્તં વૃત્તસંપન્નો રોષાદ્વચનમબ્રવીત્ ।
મમ રૂપં સમાસ્થાય કૃતવાનસિ દુર્મતે ॥ 27 ॥
અકર્તવ્યમિદં તસ્માદ્વિફલસ્ત્વં ભવિષ્યસિ ।
ગૌતમેનૈવમુક્તસ્ય સરોષેણ મહાત્મના ॥ 28 ॥
પેતતુર્વૃષણૈ ભૂમૌ સહસ્રાક્ષસ્ય તત્ક્ષણાત્ ।
તથા શપ્ત્વા સ વૈ શક્રમહલ્યામપિ શપ્તવાન્ ॥ 29 ॥
ઇહ વર્ષસહસ્રાણિ બહૂનિ ત્વં નિવત્સ્યસિ ।
વાયુભક્ષા નિરાહારા તપ્યંતી ભસ્મશાયિની ॥ 30 ॥
અદૃશ્યા સર્વભૂતાનાં આશ્રમેઽસ્મિન્નિવત્સ્યસિ ।
યદા ચૈતદ્વનં ઘોરં રામો દશરથાત્મજઃ ॥ 31 ॥
આગમિષ્યતિ દુર્ધર્ષસ્તદા પૂતા ભવિષ્યસિ ।
તસ્યાતિથ્યેન દુર્વુત્તે લોભમોહવિવર્જિતા ॥ 32 ॥
મત્સકાશે મુદા યુક્તા સ્વં વપુર્ધારયિષ્યસિ ।
એવમુક્ત્વા મહાતેજા ગૌતમો દુષ્ટચારિણીમ્ ॥ 33 ॥
ઇમમાશ્રમમુત્સૃજ્ય સિદ્ધચારણસેવિતે ।
હિમવચ્છિખરે પુણ્યે તપસ્તેપે મહાતપાઃ ॥ 34 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાંડે અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
