શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અરણ્યકાંડમ્ ।
અથ સપ્તચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
રાવણેન તુ વૈદેહી તદા પૃષ્ટા જિહીર્ષતા ।
પરિવ્રાજકરૂપેણ શશંસાત્માનમાત્મના ॥ 1 ॥
બ્રાહ્મણશ્ચાતિથિશ્ચાયમનુક્તો હિ શપેત મામ્ ।
ઇતિ ધ્યાત્વા મુહૂર્તં તુ સીતા વચનમબ્રવીત્ ॥ 2 ॥
દુહિતા જનકસ્યાહં મૈથિલસ્ય મહાત્મનઃ ।
સીતા નામ્નાસ્મિ ભદ્રં તે રામભાર્યા દ્વિજોત્તમ ॥ 3 ॥
ઉષિત્વા દ્વાદશ સમા ઇક્ષ્વાકુણાં નિવેશને ।
ભુંજાના માનુષાન્ભોગાન્સર્વકામસમૃદ્ધિની ॥ 4 ॥
તતસ્ત્રયોદશે વર્ષે રાજામંત્રયત પ્રભુઃ ।
અભિષેચયિતું રામં સમેતો રાજમંત્રિભિઃ ॥ 5 ॥
તસ્મિન્સંભ્રિયમાણે તુ રાઘવસ્યાભિષેચને ।
કૈકેયી નામ ભર્તારમાર્યા સા યાચતે વરમ્ ॥ 6 ॥
પ્રતિગૃહ્ય તુ કૈકેયી શ્વશુરં સુકૃતેન મે ।
મમ પ્રવ્રાજનં ભર્તુર્ભરતસ્યાભિષેચનમ્ ॥ 7 ॥
દ્વાવયાચત ભર્તારં સત્યસંધં નૃપોત્તમમ્ ।
નાદ્ય ભોક્ષ્યે ન ચ સ્વપ્સ્યે ન પાસ્યેચ કથંચન ॥ 8 ॥
એષ મે જીવિતસ્યાંતો રામો યદ્યભિષિચ્યતે ।
ઇતિ બ્રુવાણાં કૈકેયીં શ્વશુરો મે સ માનદઃ ॥ 9 ॥
અયાચતાર્થૈરન્વર્થૈર્ન ચ યાંચાં ચકાર સા ।
મમ ભર્તામહાતેજા વયસા પંચવિંશકઃ ॥ 10 ॥
અષ્ટાદશ હિ વર્ષાણિ મમ જન્મનિ ગણ્યતે ।
રામેતિ પ્રથિતો લોકે ગુણવાન્સત્યવાન્શુચિઃ ॥ 11 ॥
વિશાલાક્ષો મહાબાહુસ્સર્વભૂતહિતે રતઃ ।
કામાર્તસ્તુ મહાતેજાઃ પિતા દશરથસ્સ્વયમ્ ॥ 12 ॥
કૈકેય્યાઃ પ્રિયકામાર્થં તં રામં નાભ્યષેચયત્ ।
અભિષેકાય તુ પિતુસ્સમીપં રામમાગતમ્ ॥ 13 ॥
કૈકેયી મમ ભર્તારમિત્યુવાચ ધૃતં વચઃ ।
તવ પિત્રા સમાજ્ઞપ્તં મમેદં શૃણુ રાઘવ ॥ 14 ॥
ભરતાય પ્રદાતવ્યમિદં રાજ્યમકંટકમ્ ।
ત્વયા હિ ખલુ વસ્તવ્યં નવ વર્ષાણિ પંચ ચ ॥ 15 ॥
વને પ્રવ્રજ કાકુત્સ્થ પિતરં મોચયાનૃતાન્ ।
તથેત્યુક્ત્વા ચ તાં રામઃ કૈકેયીમકુતોભયઃ ॥ 16 ॥
ચકાર તદ્વચસ્તસ્યા મમ ભર્તા દૃઢવ્રતઃ ।
દદ્યાન્ન પ્રતિગૃહ્ણીયાત્સત્યં બ્રૂયાન્ન ચાનૃતમ્ ॥ 17 ॥
એતદ્બ્રાહ્મણ રામસ્ય ધ્રૃવં વ્રતમનુત્તમમ્ ।
તસ્ય ભ્રાતા તુ દ્વૈમાત્રો લક્ષ્મણો નામ વીર્યવાન્ ॥ 18 ॥
રામસ્ય પુરુષવ્યાઘ્રસ્સહાયસ્સમરેરિહા ।
સ ભ્રાતા લક્ષ્મણો નામ ધર્મચારી દૃઢવ્રતઃ ॥ 19 ॥
અન્વગચ્છદ્દનુષ્પાણિઃ પ્રવ્રજંતં મયા સહ ।
જટી તાપસરૂપેણ મયા સહ સહાનુજઃ ॥ 20 ॥
પ્રવિષ્ટો દંડકારણ્યં ધર્મનિત્યો જિતેંદ્રિયઃ ।
તે વયં પ્રચ્યુતા રાજ્યાત્કૈકેય્યાસ્તુ કૃતે ત્રયઃ ॥ 21 ॥
વિચરામો દ્વિજશ્રેષ્ઠ વનં ગંભીરમોજસા ।
સમાશ્વસ મુહૂર્તં તુ શક્યં વસ્તુમિહ ત્વયા ॥ 22 ॥
આગમિષ્યતિ મે ભર્તા વન્યમાદાય પુષ્કલમ્ ।
રુરૂન્ગોધા ન્વરાહાંશ્ચ હત્વાઽદાયાઽમિષાન્બહૂન્ ॥ 23 ॥
સ ત્વં નામ ચ ગોત્રંચ કુલં ચાચક્ષ્વ તત્ત્વતઃ ।
એકશ્ચ દંડકારણ્યે કિમર્થં ચરસિ દ્વિજ ॥ 24 ॥
એવં બૃવંત્યાં સીતાયાં રામપત્ન્યાં મહાબલઃ ।
પ્રત્યુવાચોત્તરં તીવ્રં રાવણો રાક્ષસાધિપઃ ॥ 25 ॥
યેન વિત્રાસિતા લોકાસ્સદેવાસુરપન્નગાઃ ।
અહં તુ રાવણો નામ સીતે રક્ષોગણેશ્વરઃ ॥ 26 ॥
ત્વાં તુ કાંચનવર્ણાભાં દૃષ્ટ્વા કૌશેયવાસિનીમ્ ।
રતિં સ્વકેષુ દારેષુ નાધિગચ્છામ્યનિંદિતે ॥ 27 ॥
બહ્વીનામુત્તમસ્ત્રીણામાહૃતાનામિતસ્તતઃ ।
સર્વાસામેવ ભદ્રં તે મમાગ્રમહિષી ભવ ॥ 28 ॥
લંકાનામ સમુદ્રસ્ય મમ મધ્યે મહાપુરી ।
સાગરેણ પરિક્ષિસ્તા નિવિષ્ટા નગમૂર્ધનિ ॥ 29 ॥
તત્ર સીતે મયા સાર્ધં વનેષુ વિહરિષ્યસિ ।
ન ચાસ્યારણ્યવાસસ્ય સ્પૃહયિષ્યસિ ભામિનિ ॥ 30 ॥
પંચ દાસ્યસ્સહસ્રાણિ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ।
સીતે પરિચરિષ્યંતિ ભાર્યા ભવસિ મે યદિ ॥ 31 ॥
રાવણેનૈવમુક્તા તુ કુપિતા જનકાત્મજા ।
પ્રત્યુવાચાનવદ્યાંગી તમનાદૃત્ય રાક્ષસમ્ ॥ 32 ॥
મહાગિરિમિવાકંપ્યં મહેંદ્રસદૃશં પતિમ્ ।
મહોદધિમિવાક્ષોભ્યમહં રામમનુવ્રતા ॥ 33 ॥
સર્વલક્ષણસંપન્નં ન્યગ્રોધપરિમંડલમ્ ।
સત્યસંધં મહાભાગમહં રામમનુવ્રતા ॥ 34 ॥
મહાબાહું મહોરસ્કં સિંહવિક્રાંતગામિનમ્ ।
નૃસિંહં સિંહસંકાશમહં રામમનુવ્રતા ॥ 35 ॥
પૂર્ણચંદ્રાનનં રામં રાજવત્સં જિતેંદ્રિયમ્ ।
પૃથુકીર્તિં મહાત્માનમહં રામમનુવ્રતા ॥ 36 ॥
ત્વં પુનર્જંબુકસ્સિંહીં મામિચ્છસિ સુદુર્લભામ્ ।
નાહં શક્યા ત્વયા સ્પ્રષ્ટુમાદિત્યસ્ય પ્રભા યથા ॥ 37 ॥
પાદપાન્કાંચનાન્નૂનં બહૂન્પશ્યસિ મંદભાક્ ।
રાઘપસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં યસ્ત્વમિચ્છસિ રાવણ ॥ 38 ॥
ક્ષુધિતસ્ય હિ સિંહસ્ય મૃગશત્રોસ્તરસ્વિનઃ ।
આશીવિષસ્ય મુખાદ્દંષ્ટ્રામાદાતુમિચ્છસિ ॥ 39 ॥
મંદરં પર્વતશ્રેષ્ઠં પાણિના હર્તુમિચ્છસિ ।
કાલકૂટં વિષં પીત્વા સ્વસ્તિમાન્ગંતુમિચ્છસિ ॥ 40 ॥
અક્ષિ સૂચ્યા પ્રમૃજસિ જિહ્વયા લેક્ષિ ચ ક્ષુરમ્ ।
રાઘવસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં યોઽધિગંતું ત્વમિચ્છસિ ॥ 41 ॥
અવસજ્ય શિલાં કંઠે સમુદ્રં તર્તુમિચ્છસિ ।
સૂર્યાચંદ્રમસૌ ચોભૌ પાણિભ્યાં હર્તુમિચ્છસિ ॥ 42 ॥
યો રામસ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં પ્રધર્ષયિતુમિચ્છસિ ।
અગ્નિં પ્રજ્વલિતં દૃષ્ટ્વા વસ્ત્રેણાહર્તુમિચ્છસિ ॥ 43 ॥
કાલ્યાણવૃત્તાં રામસ્ય યો ભાર્યાંહર્તુમિચ્છસિ ।
અયોમુખાનાં શૂલાનામગ્રે ચરિતુમિચ્છસિ ॥ 44 ॥
રામસ્ય સદૃશીં ભાર્યાં યોઽધિગંતું ત્વમિચ્છસિ ।
યદંતરં સિંહશૃગાલયોર્વને યદંતરં સ્યંદિનિકા સમુદ્રયોઃ ।
સુરાગ્ર્ય સૌવીરકયોર્યદંતરં તદંતરં વૈ તવ રાઘવસ્ય ચ ॥ 45 ॥
યદંતરં કાંચનસીસલોહયોર્યદંતરં ચંદનવારિપંકયોઃ ।
યદંતરં હસ્તિબિડાલયોર્વને તદંતરં દાશરથેસ્તવૈવ ચ ॥ 46 ॥
યદંતરં વાયસવૈનતેયયોર્યદંતરં મદ્ગુમયૂરયોરપિ ।
યદંતરં સારસગૃધ્રયોર્વને તદંતરં દાશરથેસ્તવૈવ ચ ॥ 47 ॥
તસ્મિન્સહસ્રાક્ષસમપ્રભાવે રામે સ્થિતે કાર્મુકબાણપાણૌ ।
હૃતાપિ તેહં ન જરાં ગમિષ્યે વજ્રં યથા મક્ષિકયાવગીર્ણમ્ ॥ 48 ॥
ઇતીવ તદ્વાક્યમદુષ્ટભાવા સુદુષ્ટમુક્ત્વા રજનીચરં તમ્ ।
ગાત્રપ્રકંપાદ્વ્યથિતા બભૂવ વાતોદ્ધતા સા કદલીવ તન્વી ॥ 49 ॥
તાં વેપમાનામુપલક્ષ્ય સીતાં સ રાવણો મૃત્યુસમપ્રભાવઃ ।
કુલં બલં નામ ચ કર્મ ચાત્મનઃ સમાચચક્ષે ભયકારણાર્થમ્ ॥ 50 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અરણ્યકાંડે સપ્તચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
