śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha chaturadhikaśatatamassargaḥ ।
taṃ tu rāma ssamāśvāsya bhrātaraṃ guravatsalam ।
lakṣmaṇēna saha bhrātrā praṣṭuṃ samupachakramē ॥ 1 ॥
kimētadichChēyamahaṃ śrōtuṃ pravyāhṛtaṃ tvayā ।
yasmāttvamāgatō dēśamimaṃ chīrajaṭājinaḥ ॥ 2 ॥
yannimittamimaṃ dēśaṃ kṛṣṇājinajaṭādharaḥ ।
hitvā rājyaṃ praviṣṭastvaṃ tatsarvaṃ vaktumarhasi ॥ 3 ॥
ityuktaḥ kaikayīputraḥ kākutsthēna mahātmanā ।
pragṛhya balavadbhūyaḥ prāñjalirvākyamabravīt ॥ 4 ॥
āryaṃ tātaḥ parityajya kṛtvā karma suduṣkaram ।
gataḥ svarga mahābāhuḥ putraśōkābhipīḍitaḥ ॥ 5 ॥
striyā niyuktaḥ kaikēyyā mama mātrā parantapa ।
chakāra sā mahatpāpamidamātmayaśōharam ॥ 6 ॥
sā rājyaphalamaprāpya vidhavā śōkakarśitā ।
patiṣyati mahāghōrē nirayē jananī mama ॥ 7 ॥
tasya mē dāsabhūtasya prasādaṃ kartumarhasi ।
abhiṣiñchasva chādyēva rājyēna maghavāniva ॥ 8 ॥
imāḥ prakṛtaya ssarvā vidhavā mātaraścha yāḥ ।
tvatsakāśamanuprāptā prasādaṃ kartumarhasi ॥ 9 ॥
tadānupūrvyā yuktaṃ cha yuktaṃ chātmani mānada ।
rājyaṃ prāpnuhi dharmēṇa sakāmānsuhṛdaḥ kuru ॥ 10 ॥
bhavatvavidhavā bhūmi ssamagrā patinā tvayā ।
śaśinā vimalēnēva śāradī rajanī yathā ॥ 11 ॥
ēbhiścha sachivaissārdhaṃ śirasā yāchitō mayā ।
bhrātu śiṣyasya dāsasya prasādaṃ kartumarhasi ॥ 12 ॥
tadidaṃ śāśvataṃ pitryaṃ sarvaṃ prakṛtimaṇḍalam ।
pūjitaṃ puruṣavyāghra nātikramitumarhasi ॥ 13 ॥
ēvamuktvā mahābāhu ssabāṣpaḥ kaikayīsutaḥ ।
rāmasya śirasā pādau jagrāha bharataḥ punaḥ ॥ 14 ॥
taṃ mattamiva mātaṅgaṃ niḥśvasantaṃ puna punaḥ ।
bhrātaraṃ bharataṃ rāmaḥ pariṣvajyēdamabravīt ॥ 15 ॥
kulīnaḥsattvasampannastējasvī charitavrataḥ ।
rājyahētōḥ kathaṃ pāpamācharēttvadvidhō janaḥ ॥ 16 ॥
na dōṣaṃ tvayi paśyāmi sūkṣmamapyarisūdana ।
na chāpi jananīṃ bālyāttvaṃ vigarhitumarhasi ॥ 17 ॥
kāmakārō mahāprājña gurūṇāṃ sarvadā'nagha ।
upapannēṣu dārēṣu putrēṣu cha vidhīyatē ॥ 18 ॥
vayamasya yathā lōkē saṅkhyātāḥ saumya sādhubhiḥ ।
bhāryāḥ putrāścha śiṣyāścha tvamanujñātumarhasi ॥ 19 ॥
vanē vā chīravasanaṃ saumya kṛṣṇājināmbaram ।
rājyē vā'pi mahārājō māṃ vāsayitumīśvaraḥ ॥ 20 ॥
yāvata pitari dharmajñē gauravaṃ lōkasatkṛtam ।
tāvaddharmabhṛtāṃ śrēṣṭha jananyāmapi gauravam ॥ 21 ॥
ētābhyāṃ dharmaśīlābhyāṃ vanaṃ gachChēti rāghava ।
mātāpitṛbhyāmuktō'haṃ kathamanyatsamācharē ॥ 22 ॥
tvayā rājyamayōdhyāyāṃ prāptavyaṃ lōkasatkṛtam ।
vastavyaṃ daṇḍakāraṇyē mayā valkalavāsasā ॥ 23 ॥
ēvaṃ kṛtvā mahārājō vibhāgaṃ lōkasannidhau ।
vyādiśya cha mahātējā divaṃ daśarathō gataḥ ॥ 24 ॥
sa cha pramāṇaṃ dharmātmā rājā lōkagurustava ।
pitrā dattaṃ yathābhāgamupabhōktuṃ tvamarhasi ॥ 25 ॥
chaturdaśa samāssaumya daṇḍakāraṇyamāśritaḥ ।
upabhōkṣyē tvahaṃ dattaṃ bhāgaṃ pitrā mahātmanā ॥ 26 ॥
yadabravīnmāṃ naralōkasatkṛtaḥ pitā mahātmā vibudhādhipōpamaḥ ।
tadēva manyē paramātmanō hitaṃ na sarvalōkēśvara bhāvamapyayam ॥ 27 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē chaturadhikaśatatamassargaḥ ॥