શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
સહ તારાંગદાભ્યાં તુ ગત્વા સ હનુમાન્કપિઃ ।
સુગ્રીવેણ યથોદ્દિષ્ટં તં દેશમુપચક્રમે ॥ 1 ॥
સ તુ દૂરમુપાગમ્ય સર્વૈસ્તૈઃ કપિસત્તમૈઃ ।
વિચિનોતિ સ્મ વિંધ્યસ્ય ગુહાશ્ચ ગહનાનિ ચ ॥ 2 ॥
પર્વતાગ્રાન્નદીદુર્ગાન્સરાંસિ વિપુલાંદ્રુમાન્ ।
વૃક્ષષંડાંશ્ચ વિવિધાન્પર્વતાન્ઘનપાદપાન્ ॥ 3 ॥
અન્વેષમાણાસ્તે સર્વે વાનરાસ્સર્વતો દિશમ્ ।
ન સીતાં દદૃશુર્વીરા મૈથિલીં જનકાત્મજામ્ ॥ 4 ॥
તે ભક્ષયંતો મૂલાનિ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ।
અન્વેષમાણા દુર્ધર્ષાન્યવસં સ્તત્ર તત્ર હ ॥ 5 ॥
સ તુ દેશો દુરન્વેષો ગુહાગહનવાન્મહાન્ ।
નિર્જલં નિર્જનં શૂન્યં ગહનં રોમહર્ષણમ્ ॥ 6 ॥
ત્યક્ત્વા તુ તં તદા દેશં સર્વે વૈ હરિયૂથપાઃ ।
તાદૃશાન્યપ્યરણ્યાનિ વિચિત્ય ભૃશપીડિતાઃ ॥ 7 ॥
દેશમન્યં દુરાધર્ષં વિવિશુ શ્ચાકુતો ભયાઃ ।
યત્ર વંધ્યફલા વૃક્ષા વિપુષ્પાઃ પર્ણવર્જિતાઃ ॥ 8 ॥
નિસ્તોયાસ્સરિતો યત્ર મૂલં યત્ર સુદુર્લભમ્ ।
ન સંતિ મહિષા યત્ર ન મૃગા ન ચ હસ્તિનઃ ॥ 9 ॥
શાર્દૂલાઃ પક્ષિણો વાપિ યે ચાન્યે વનગોચરાઃ ।
ન યત્રવૃક્ષા નૌષધ્યો ન વલ્લ્યો નાપિ વીરુધઃ ॥ 10 ॥
સ્નિગ્ધપત્રાસ્સ્થલે યત્ર પદ્મિન્યઃ ફુલ્લપંકજાઃ ।
પ્રેક્ષણીયાસ્સુગંધાશ્ચ ભ્રમરૈશ્ચાપિવર્જિતાઃ ॥ 11 ॥
કંડુર્નામ મહાભાગસ્સત્યવાદી તપોધનઃ ।
મહર્ષિઃ પરમામર્ષી નિયમૈર્દુષ્પ્રધર્ષણઃ ॥ 12 ॥
તસ્ય તસ્મિન્વને પુત્રો બાલષ્ષોડશવાર્ષિકઃ ।
પ્રણષ્ટો જીવિતાંતાય ક્રુદ્ધસ્તત્ર મહામુનિઃ ॥ 13 ॥
તેન ધર્માત્મના શપ્તં કૃત્સ્નં તત્રમહદ્વનમ્ ।
અશરણ્યં દુરાધર્ષં મૃગપક્ષિવિવર્જિતમ્ ॥ 14 ॥
તસ્ય તે કાનનાંતાશ્ચ ગિરીણાં કંદરાણિ ચ ।
પ્રભવનિ નદીનાં ચ વિચિન્વંતિ સમાહિતાઃ ॥ 15 ॥
તત્ર ચાપિ મહાત્માનો નાપશ્યંજનકાત્મજામ્ ।
હર્તારં રાવણં વાપિ સુગ્રીવપ્રિયકારિણઃ ॥ 16 ॥
તે પ્રવિશ્યાઽશુ તં ભીમં લતાગુલ્મસમાવૃતમ્ ।
દદ્દૃશુઃ ક્રૂરકર્માણમસુરં સુરનિર્ભયમ્ ॥ 17 ॥
તં દૃષ્ટ્વા વાનરા ઘોરં સ્થિતં શૈલમિવાપરમ્ ।
ગાઢં પરિહિતાસ્સર્વે દૃષ્ટ્વા તાન્પર્વતોપમમાન્ ॥ 18 ॥
સોઽપિ તાન્વાનરાન્સર્વાન્ નષ્ટા સ્સ્થેત્યબ્રવીદ્બલી ।
અભ્યધાવત સંકૃદ્ધો મુષ્ટિમુદ્યમ્ય સંહિતમ્ ॥ 19 ॥
તમાપતંતં સહસા વાલિપુત્રોઽંગદસ્તદા ।
રાવણોઽયમિતિ જ્ઞાત્વા તલેનાભિજઘાન હ ॥ 20 ॥
સ વાલિપુત્રાભિહતો વક્ત્રાચ્છોણિતમુદ્વમન્ ।
અસુરોઽભ્યપતદ્ભૂમૌ પર્યસ્ત ઇવ પર્વતઃ ॥ 21 ॥
તેઽપિ તસ્મિન્નિરુચ્છવાસે વાનરા જિતકાશિનઃ ।
વ્યચિન્વન્પ્રાયશસ્તત્ર સર્વં તદ્ગિરિગહ્વરમ્ ॥ 22 ॥
વિચિતં તુ તતઃ કૃત્વા સર્વે તે કાનનં પુનઃ ।
અન્યદેવાપરં ઘોરં વિવિશુર્ગિરિગહ્વરમ્ ॥ 23 ॥
તે વિચિત્ય પુનઃ ખિન્ના વિનિષ્પત્ય સમાગતાઃ ।
એકાંતે વૃક્ષમૂલે તુ નિષેદુર્દીનમાનસાઃ ॥ 24 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે અષ્ટચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
