śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē bālakāṇḍam ।
atha prathamassargaḥ ।
tapassvādhyāyanirataṃ tapasvī vāgvidāṃ varam ।
nāradaṃ paripaprachCha vālmīkirmunipuṅgavam ॥ 1 ॥
kōnvasminsāmprataṃ lōkē guṇavānkaścha vīryavān ।
dharmajñaścha kṛtajñaścha satyavākyō dṛḍhavrataḥ ॥ 2 ॥
chāritrēṇa cha kō yuktassarvabhūtēṣu kō hitaḥ ।
vidvānkaḥ kassamarthaścha kaśchaikapriyadarśanaḥ ॥ 3 ॥
ātmavānkō jitakrōdhō dyutimānkō'nasūyakaḥ ।
kasya bibhyati dēvāścha jātarōṣasya saṃyugē ॥ 4 ॥
ētadichChāmyahaṃ śrōtuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi mē ।
maharṣē tvaṃ samarthō'si jñātumēvaṃvidhaṃ naram ॥ 5 ॥
śrutvā chaitattrilōkajñō vālmīkērnāradō vachaḥ ।
śrūyatāmiti chāmantrya prahṛṣṭō vākyamabravīt ॥ 6 ॥
bahavō durlabhāśchaiva yē tvayā kīrtitā guṇāḥ ।
munē vakṣyāmyahaṃ buddhvā tairyuktaśśrūyatānnaraḥ ॥ 7 ॥
ikṣvākuvaṃśaprabhavō rāmō nāma janaiśśrutaḥ ।
niyatātmā mahāvīryō dyutimāndhṛtimān vaśī ॥ 8 ॥
buddhimānnītimānvāgmī śrīmān śatrunibarhaṇaḥ ।
vipulāṃsō mahābāhuḥ kambugrīvō mahāhanuḥ ॥ 9 ॥
mahōraskō mahēṣvāsō gūḍhajatrurarindamaḥ ।
ājānubāhussuśirāssulalāṭassuvikramaḥ ॥ 10 ॥
samassamavibhaktāṅgassnigdhavarṇaḥ pratāpavān ।
pīnavakṣā viśālākṣō lakṣmīvān śubhalakṣaṇaḥ ॥ 11 ॥
dharmajñassatyasandhaścha prajānāṃ cha hitē rataḥ ।
yaśasvī jñānasampannaśśuchirvaśyassamādhimān ॥ 12 ॥
prajāpatisamaśśrīmān dhātā ripuniṣūdanaḥ ।
rakṣitā jīvalōkasya dharmasya parirakṣitā ॥ 13 ॥
rakṣitā svasya dharmasya svajanasya cha rakṣitā ।
vēdavēdāṅgatattvajñō dhanurvēdē cha niṣṭhitaḥ ॥ 14 ॥
sarvaśāstrārthatattvajñassmṛtimānpratibhānavān ।
sarvalōkapriyassādhuradīnātmā vichakṣaṇaḥ ॥ 15 ॥
sarvadābhigatassadbhissamudra iva sindhubhiḥ ।
āryassarvasamaśchaiva sadaikapriyadarśanaḥ ॥ 16 ॥
sa cha sarvaguṇōpētaḥ kausalyānandavardhanaḥ ।
samudra iva gāmbhīryē dhairyēṇa himavāniva ॥ 17 ॥
viṣṇunā sadṛśō vīryē sōmavatpriyadarśanaḥ ।
kālāgnisadṛśaḥ krōdhē kṣamayā pṛthivīsamaḥ ॥ 18 ॥
dhanadēna samastyāgē satyē dharma ivāparaḥ ।
tamēvaṃ guṇasampannaṃ rāmaṃ satyaparākramam ॥ 19 ॥
jyēṣṭhaṃ śrēṣṭhaguṇairyuktaṃ priyaṃ daśarathassutam ।
prakṛtīnāṃ hitairyuktaṃ prakṛtipriyakāmyayā ॥ 20 ॥
yauvarājyēna saṃyōktumaichChatprītyā mahīpatiḥ ।
tasyābhiṣēkasambhārāndṛṣṭvā bhāryā'tha kaikayī ॥ 21 ॥
pūrvaṃ dattavarā dēvī varamēnamayāchata ।
vivāsanaṃ cha rāmasya bharatasyābhiṣēchanam ॥ 22 ॥
sa satyavachanādrājā dharmapāśēna saṃyataḥ ।
vivāsayāmāsa sutaṃ rāmaṃ daśarathaḥ priyam ॥ 23 ॥
sa jagāma vanaṃ vīraḥ pratijñāmanupālayan ।
piturvachananirdēśātkaikēyyāḥ priyakāraṇāt ॥ 24 ॥
taṃ vrajantaṃ priyō bhrātā lakṣmaṇō'nujagāma ha ।
snēhādvinayasampannassumitrānandavardhanaḥ ॥ 25 ॥
bhrātaraṃ dayitō bhrātussaubhrātramanudarśayan ।
rāmasya dayitā bhāryā nityaṃ prāṇasamā hitā ॥ 26 ॥
janakasya kulē jātā dēvamāyēva nirmitā ।
sarvalakṣaṇasampannā nārīṇāmuttamā vadhūḥ ॥ 27 ॥
sītāpyanugatā rāmaṃ śaśinaṃ rōhiṇī yathā ।
paurairanugatō dūraṃ pitrā daśarathēna cha ॥ 28 ॥
śṛṅgibērapurē sūtaṃ gaṅgākūlē vyasarjayat ।
guhamāsādya dharmātmā niṣādādhipatiṃ priyam ॥ 29 ॥
guhēna sahitō rāmō lakṣmaṇēna cha sītayā ।
tē vanēna vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ ॥ 30 ॥
chitrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt ।
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vanē trayaḥ ॥ 31 ॥
dēvagandharvasaṅkāśāstatra tē nyavasan sukham ।
tē vanēna vanaṃ gatvā nadīstīrtvā bahūdakāḥ ॥ 32 ॥
chitrakūṭamanuprāpya bharadvājasya śāsanāt ।
ramyamāvasathaṃ kṛtvā ramamāṇā vanē trayaḥ ॥ 33 ॥
dēvagandharvasaṅkāśāstatra tē nyavasan sukham ।
chitrakūṭaṃ gatē rāmē putraśōkāturastathā ॥ 34 ॥
rājā daśarathassvargaṃ jagāma vilapansutam ।
mṛtē tu tasminbharatō vasiṣṭhapramukhairdvijaiḥ ॥ 35 ॥
niyujyamānō rājyāya naichChadrājyaṃ mahābalaḥ ।
sa jagāma vanaṃ vīrō rāmapādaprasādakaḥ ॥ 36 ॥
gatvā tu sumahātmānaṃ rāmaṃ satyaparākramam ।
ayāchadbhrātaraṃ rāmamāryabhāvapuraskṛtaḥ ॥ 37 ॥
tvamēva rājā dharmajña iti rāmaṃ vachō'bravīt ।
rāmō'pi paramōdārassumukhassumahāyaśāḥ ।
na chaichChatpiturādēśādrājyaṃ rāmō mahābalaḥ ॥ 38 ॥
pādukē chāsya rājyāya nyāsaṃ datvā punaḥpunaḥ ।
nivartayāmāsa tatō bharataṃ bharatāgrajaḥ ॥ 39 ॥
sa kāmamanavāpyaiva rāmapādāvupaspṛśan ॥ 40 ॥
nandigrāmē'karōdrājyaṃ rāmāgamanakāṅkṣayā ।
gatē tu bharatē śrīmān satyasandhō jitēndriyaḥ ॥ 41 ॥
rāmastu punarālakṣya nāgarasya janasya cha ।
tatrāgamanamēkāgrō daṇḍakānpravivēśa ha ॥ 42 ॥
praviśya tu mahāraṇyaṃ rāmō rājīvalōchanaḥ ।
virādhaṃ rākṣasaṃ hatvā śarabhaṅgaṃ dadarśa ha ॥ 43 ॥
sutīkṣṇaṃ chāpyagastyaṃ cha agastyabhrātaraṃ tathā ।
agastyavachanāchchaiva jagrāhaindraṃ śarāsanam ॥ 44 ॥
khaḍgaṃ cha paramaprītastūṇī chākṣayasāyakau ।
vasatastasya rāmasya vanē vanacharaissaha ।
ṛṣayō'bhyāgamansarvē vadhāyāsurarakṣasām ॥ 45 ॥
sa tēṣāṃ pratiśuśrāva rākṣasānāṃ tathā vanē ॥ 46 ॥
pratijñātaścha rāmēṇa vadhassaṃyati rakṣasām ।
ṛṣīṇāmagnikalpānāṃ daṇḍakāraṇyavāsinām ॥ 47 ॥
tēna tatraiva vasatā janasthānanivāsinī ।
virūpitā śūrpaṇakhā rākṣasī kāmarūpiṇī ॥ 48 ॥
tataśśūrpaṇakhāvākyādudyuktānsarvarākṣasān ।
kharaṃ triśirasaṃ chaiva dūṣaṇaṃ chaiva rākṣasam ॥ 49 ॥
nijaghāna vanē rāmastēṣāṃ chaiva padānugān ।
vanē tasminnivasatā janasthānanivāsinām ॥ 50 ॥
rakṣasāṃ nihatānyāsansahasrāṇi chaturdaśa ।
tatō jñātivadhaṃ śrutvā rāvaṇaḥ krōdhamūrChitaḥ ॥ 51 ॥
sahāyaṃ varayāmāsa mārīchaṃ nāma rākṣasam ।
vāryamāṇassubahuśō mārīchēna sa rāvaṇaḥ ॥ 52 ॥
na virōdhō balavatā kṣamō rāvaṇa tēna tē ।
anādṛtya tu tadvākyaṃ rāvaṇaḥ kālachōditaḥ ॥ 53 ॥
jagāma saha mārīchastasyāśramapadaṃ tadā ।
tēna māyāvinā dūramapavāhya nṛpātmajau ॥ 54 ॥
jahāra bhāryāṃ rāmasya gṛdhraṃ hatvā jaṭāyuṣam ।
gṛdhraṃ cha nihataṃ dṛṣṭvā hṛtāṃ śrutvā cha maithilīm ॥ 55 ॥
rāghavaśśōkasantaptō vilalāpākulēndriyaḥ ।
tatastēnaiva śōkēna gṛdhraṃ dagdhvā jaṭāyuṣam ॥ 56 ॥
mārgamāṇō vanē sītāṃ rākṣasaṃ sandadarśa ha ।
kabandhannāma rūpēṇa vikṛtaṃ ghōradarśanam ॥ 57 ॥
taṃ nihatya mahābāhurdadāha svargataścha saḥ ।
sa chāsya kathayāmāsa śabarīṃ dharmachāriṇīm ॥ 58 ॥
śramaṇīṃ dharmanipuṇāmabhigachChēti rāghava ।
1151 sō'bhyagachChanmahātējāśśabarīṃ śatrusūdanaḥ ॥ 59 ॥
śabaryā pūjitassamyagrāmō daśarathātmajaḥ ।
pampātīrē hanumatā saṅgatō vānarēṇa ha ॥ 60 ॥
hanumadvachanāchchaiva sugrīvēṇa samāgataḥ ।
sugrīvāya cha tatsarvaṃ śaṃsadrāmō mahābalaḥ ॥ 61 ॥
āditastadyathāvṛttaṃ sītāyāścha viśēṣataḥ ।
sugrīvaśchāpi tatsarvaṃ śrutvā rāmasya vānaraḥ ॥ 62 ॥
chakāra sakhyaṃ rāmēṇa prītaśchaivāgnisākṣikam ।
tatō vānararājēna vairānukathanaṃ prati ॥ 63 ॥
rāmāyāvēditaṃ sarvaṃ praṇayādduḥkhitēna cha ।
pratijñātaṃ cha rāmēṇa tadā vālivadhaṃ prati ॥ 64 ॥
vālinaścha balaṃ tatra kathayāmāsa vānaraḥ ।
sugrīvaśśaṅkitaśchāsīnnityaṃ vīryēṇa rāghavē ॥ 65 ॥
rāghavapratyayārthaṃ tu dundubhēḥ kāyamuttamam ।
darśayāmāsa sugrīvō mahāparvatasannibham ॥ 66 ॥
utsmayitvā mahābāhuḥ prēkṣya chāsthi mahābalaḥ ।
pādāṅguṣṭhēna chikṣēpa sampūrṇaṃ daśayōjanam ॥ 67 ॥
bibhēda cha punassālānsaptaikēna mahēṣuṇā ।
giriṃ rasātalaṃ chaiva janayanpratyayaṃ tathā ॥ 68 ॥
tataḥ prītamanāstēna viśvastassa mahākapiḥ ।
kiṣkindhāṃ rāmasahitō jagāma cha guhāṃ tadā ॥ 69 ॥
tatō'garjaddharivaraḥ sugrīvō hēmapiṅgalaḥ ।
tēna nādēna mahatā nirjagāma harīśvaraḥ ॥ 70 ॥
anumānya tadā tārāṃ sugrīvēṇa samāgataḥ ।
nijaghāna cha tatrainaṃ śarēṇaikēna rāghavaḥ ॥ 71 ॥
tatassugrīvavachanāddhatvā vālinamāhavē ।
sugrīvamēva tadrājyē rāghavaḥ pratyapādayat ॥ 72 ॥
sa cha sarvānsamānīya vānarānvānararṣabhaḥ ।
diśaḥ prasthāpayāmāsa didṛkṣurjanakātmajām ॥ 73 ॥
tatō gṛdhrasya vachanātsampātērhanumānbalī ।
śatayōjanavistīrṇaṃ pupluvē lavaṇārṇavam ॥ 74 ॥
tatra laṅkāṃ samāsādya purīṃ rāvaṇapālitām ।
dadarśa sītāṃ dhyāyantīmaśōkavanikāṃ gatām ॥ 75 ॥
nivēdayitvā''bhijñānaṃ pravṛttiṃ cha nivēdya cha ।
samāśvāsya cha vaidēhīṃ mardayāmāsa tōraṇam ॥ 76 ॥
pañcha sēnāgragānhatvā saptamantrisutānapi ।
śūramakṣaṃ cha niṣpiṣya grahaṇaṃ samupāgamat ॥ 77 ॥
astrēṇōnmuktamātmānaṃ jñātvā paitāmahādvarāt ।
marṣayanrākṣasānvīrō yantriṇastānyadṛchChayā ॥ 78 ॥
tatō dagdhvā purīṃ laṅkāmṛtē sītāṃ cha maithilīm ।
rāmāya priyamākhyātuṃ punarāyānmahākapiḥ ॥ 79 ॥
sō'dhigamya mahātmānaṃ kṛtvā rāmaṃ pradakṣiṇam ।
nyavēdayadamēyātmā dṛṣṭā sītēti tattvataḥ ॥ 80 ॥
tatassugrīvasahitō gatvā tīraṃ mahōdadhēḥ ।
samudraṃ kṣōbhayāmāsa śarairādityasannibhaiḥ ॥ 81 ॥
darśayāmāsa chātmānaṃ samudrassaritāṃ patiḥ ।
samudravachanāchchaiva nalaṃ sētumakārayat ॥ 82 ॥
tēna gatvā purīṃ laṅkāṃ hatvā rāvaṇamāhavē ।
rāmaḥ sītāmanuprāpya parāṃ vrīḍāmupāgamat ॥ 83 ॥
tāmuvācha tatō rāmaḥ paruṣaṃ janasaṃsadi ।
amṛṣyamāṇā sā sītā vivēśa jvalanaṃ satī ॥ 84 ॥
tatō'gnivachanātsītāṃ jñātvā vigatakalmaṣām ।
babhau rāmassamprahṛṣṭaḥ pūjitassarvadaivataiḥ ॥ 85 ॥
karmaṇā tēna mahatā trailōkyaṃ sacharācharam ।
sadēvarṣigaṇaṃ tuṣṭaṃ rāghavasya mahātmanaḥ ॥ 86 ॥
abhiṣichya cha laṅkāyāṃ rākṣasēndraṃ vibhīṣaṇam ।
kṛtakṛtyastadā rāmō vijvaraḥ pramumōda ha ॥ 87 ॥
dēvatābhyō varaṃ prāpya samutthāpya cha vānarān ।
ayōdhyāṃ prasthitō rāmaḥ puṣpakēṇa suhṛdvṛtaḥ ॥ 88 ॥
bharadvājāśramaṃ gatvā rāmassatyaparākramaḥ ।
bharatasyāntikaṃ rāmō hanūmantaṃ vyasarjayat ॥ 89 ॥
punarākhyāyikāṃ jalpansugrīvasahitaścha saḥ ।
puṣpakaṃ tatsamāruhya nandigrāmaṃ yayau tadā ॥ 90 ॥
nandigrāmē jaṭāṃ hitvā bhrātṛbhissahitō'naghaḥ ।
rāmassītāmanuprāpya rājyaṃ punaravāptavān ॥ 91 ॥
prahṛṣṭamuditō lōkastuṣṭaḥ puṣṭassudhārmikaḥ ।
nirāmayō hyarōgaścha durbhikṣabhayavarjitaḥ ॥ 92 ॥
na putramaraṇaṃ kiñchiddrakṣyanti puruṣāḥ kvachit ।
nāryaśchāvidhavā nityaṃ bhaviṣyanti pativratāḥ ॥ 93 ॥
na chāgnijaṃ bhayaṃ kiñchinnāpsu majjanti jantavaḥ ।
na vātajaṃ bhayaṃ kiñchinnāpi jvarakṛtaṃ tathā ॥ 94 ॥
na chāpi kṣudbhayaṃ tatra na taskarabhayaṃ tathā ।
nagarāṇi cha rāṣṭrāṇi dhanadhānyayutāni cha ॥ 95 ॥
nityaṃ pramuditāssarvē yathā kṛtayugē tathā ।
aśvamēdhaśatairiṣṭvā tathā bahusuvarṇakaiḥ ॥ 96 ॥
gavāṃ kōṭyayutaṃ datvā brahmalōkaṃ prayāsyati ।
asaṅkhyēyaṃ dhanaṃ datvā brāhmaṇēbhyō mahāyaśāḥ ॥ 97 ॥
rājavaṃśānśataguṇānsthāpayiṣyati rāghavaḥ ।
chāturvarṇyaṃ cha lōkē'smin svē svē dharmē niyōkṣyati ॥ 98 ॥
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni cha ।
rāmō rājyamupāsitvā brahmalōkaṃ prayāsyati ॥ 99 ॥
idaṃ pavitraṃ pāpaghnaṃ puṇyaṃ vēdaiścha sammitam ।
yaḥ paṭhēdrāmacharitaṃ sarvapāpaiḥ pramuchyatē ॥ 100 ॥
ētadākhyānamāyuṣyaṃ paṭhanrāmāyaṇaṃ naraḥ ।
saputrapautrassagaṇaḥ prētya svargē mahīyatē ॥ 101 ॥
paṭhandvijō vāgṛṣabhatvamīyāt syātkṣatriyō bhūmipatitvamīyāt ।
vaṇigjanaḥ paṇyaphalatvamīyāt janaścha śūdrō'pi mahatvamīyāt ॥ 102 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē bālakāṇḍē prathamassargaḥ ॥