śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha trayōdaśādhikaśatatamassargaḥ ।
tata śśirasi kṛtvā tu pādukē bharatastadā ।
ārurōha rathaṃ hṛṣṭaḥ śatrughnēna samanvitaḥ ॥ 1 ॥
vasiṣṭhō vāmadēvaścha jābāliścha dṛḍhavrataḥ ।
agrataḥ prayayu ssarvē mantriṇō mantrapūjitāḥ ॥ 2 ॥
mandākinīṃ nadīṃ ramyāṃ prāṅmukhāstē yayustadā ।
pradakṣiṇaṃ cha kurvāṇāśchitrakūṭaṃ mahāgirim ॥ 3 ॥
paśyandhātusahasrāṇi ramyāṇi vividhāni cha ।
prayayau tasya pārśvēna sasainyō bharatastadā ॥ 4 ॥
adūrāchchitrakūṭasya dadarśa bharatastadā ।
āśramaṃ yatra sa munirbharadvājaḥ kṛtālayaḥ ॥ 5 ॥
sa tamāśramamāgamya bharadvājasya buddhimān ।
avatīrya rathātpādau vavandē bharatastadā ॥ 6 ॥
tatō hṛṣṭō bharadvājō bharataṃ vākyamabravīt ।
api kṛtyaṃ kṛtaṃ tāta rāmēṇa cha samāgatam ॥ 7 ॥
ēvamukta ssa tu tatō bharadvājēna dhīmatā ।
pratyuvācha bharadvājaṃ bharatō dharmavatsalaḥ ॥ 8 ॥
sa yāchyamānō guruṇā mayā cha dṛḍhavikramaḥ ।
rāghavaḥ paramaprītō vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt ॥ 9 ॥
pituḥ pratijñāṃ tāmēva pālayiṣyāmi tattvataḥ ।
chaturdaśa hi varṣāṇi yā pratijñā piturmama ॥ 10 ॥
ēvamuktō mahāprājñō vasiṣṭhaḥ pratyuvācha ha ।
vākyajñō vākyakuśalaṃ rāghavaṃ vachanaṃ mahat ॥ 11 ॥
ētē prayachCha saṃhṛṣṭaḥ pādukē hēmabhūṣitē ।
ayōdhyāyāṃ mahāprājña yōgakṣēmakarē tava ॥ 12 ॥
ēvamuktō vasiṣṭhēna rāghavaḥ prāṅmukhaḥ sthitaḥ ।
pādukē hyadhiruhyaitē mama rājyāya vai dadau ॥ 13 ॥
nivṛttō'hamanujñātō rāmēṇa sumahātmanā ।
ayōdhyāmēva gachChāmi gṛhītvā pādukē śubhē ॥ 14 ॥
ētachChrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ ।
bharadvājaśśubhataraṃ munirvākyamuvācha tam ॥ 15 ॥
naitachchitraṃ naravyāghra śīlavṛttavatāṃ vara ।
yadāryaṃ tvayi tiṣṭhēttu nimnē sṛṣṭamivōdakam ॥ 16 ॥
amṛta ssamahābāhuḥ pitā daśarathastava ।
yasya tvamīdṛśaḥ putrō dharmajñō dharmavatsalaḥ ॥ 17 ॥
tamṛṣiṃ tu mahātmānamuktavākyaṃ kṛtāñjaliḥ ।
āmantrayitumārēbhē charaṇāvupagṛhya cha ॥ 18 ॥
tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā bharadvājaṃ punaḥ punaḥ ।
bharatastu yayau śrīmānayōdhyāṃ saha mantribhiḥ ॥ 19 ॥
yānaiścha śakaṭaiśchaiva hayairnāgaiścha sā chamūḥ ।
punarnivṛttā vistīrṇā bharatasyānuyāyinī ॥ 20 ॥
tatastē yamunāṃ divyāṃ nadīṃ tīrtvōrmimālinīm ।
dadṛśustāṃ puna ssarvē gaṅgāṃ śubhajalāṃ nadīm ॥ 21 ॥
tāṃ ramyajalasampūrṇāṃ santīrya sahabāndhavaḥ śṛṅgibērapuraṃ ramyaṃ pravivēśa sasainikaḥ ।
śṛṅgibērapurādbhūya stvayōdhyāṃ sandadarśa ha ॥ 22 ॥
ayōdhyāṃ cha tatō dṛṣṭvā pitrā bhrātrā vivarjitām ।
bharatō duḥkha santapta ssārathiṃ chēdamabravīt ॥ 23 ॥
sārathē paśya vidhvastā sā'yōdhyā na prakāśatē ।
nirākārā nirānandā dīnā pratihatasvarā ॥ 24 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē trayōdaśādhikaśatatamassargaḥ ॥