View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 4.18 Kishkindha Kanda - Sarga 18

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha aṣṭādaśassargaḥ ।

ityuktaḥ praśritaṃ vākyaṃ dharmārthasahitaṃ hitam ।
paruṣaṃ vālinā rāmō nihatēna vichētasā ॥ 1 ॥

taṃ niṣprabhamivādityaṃ muktatōyamivāmbudam ।
uktavākyaṃ hariśrēṣṭhamupaśāntamivānalam ॥ 2 ॥

dharmārthaguṇasampannaṃ harīśvaramanuttamam ।
adhikṣiptastadā rāmaḥ paśchādvālinamabravīt ॥ 3 ॥

dharmamarthaṃ cha kāmaṃ cha samayaṃ chāpi laukikam ।
avijñāya kathaṃ bālyānmāmihādya vigarhasē ॥ 4 ॥

apṛṣṭvā buddhisampannānvṛddhānāchāryasammatān ।
saumya vānarachāpalyātkiṃ māvaktumihēchChasi ॥ 5 ॥

ikṣvākūṇāmiyaṃ bhūmissaśailavanakānanā ।
mṛgapakṣimanuṣyāṇāṃ nigrahapragrahāvapi ॥ 6 ॥

tāṃ pālayati dharmātmā bharatassatyavāgṛjuḥ ।
dharmakāmārthatattvajñō nigrahānugrahē rataḥ ॥ 7 ॥

nayaścha vinayaśchōbhau yasminsatyaṃ cha susthitam ।
vikramaścha yathā dṛṣṭassa rājā dēśakālavit ॥ 8 ॥

tasya dharmakṛtādēśā vayamanyē cha pārthivāḥ ।
charāmō vasudhāṃ kṛtsnāṃ dharmasantānamichChavaḥ ॥ 9 ॥

tasminnṛpatiśārdūlē bharatē dharmavatsalē ।
pālayatyakhilāṃ bhūmiṃ kaścharēddharmanigraham ॥ 10 ॥

tē vayaṃ dharmavibhraṣṭaṃ svadharmē paramē sthitāḥ ।
bharatājñāṃ puraskṛtya nigṛhṇīmō yathāvidhi ॥ 11 ॥

tvaṃ tu saṅkliṣṭadharmā cha karmaṇā cha vigarhitaḥ ।
kāmatantrapradhānaścha na sthitō rājavartmani ॥ 12 ॥

jyēṣṭhō bhrātā pitā chaiva yaścha vidyāṃ prayachChati ।
trayastē pitarō jñēyā dharmyē cha pathi vartinaḥ ॥ 13 ॥

yavīyānātmanaḥ putraśaśiṣyaśchāpi guṇōditaḥ ।
putravattē trayaśchintyā dharmaśchēdatrakāraṇam ॥ 14 ॥

sūkṣmaḥ paramadurajēyassatāṃ dharmaḥ plavaṅgama ।
hṛdisthassarvabhūtānāmātmā vēda śubhāśubham ॥ 15 ॥

chapalaśchapalaissārdhaṃ vānarairakṛtātmabhiḥ ।
jātyandha iva jātyandhairmantrayan prēkṣasē nu kim ॥ 16 ॥

ahaṃ tu vyaktatāmasya vachanasya bravīmi tē ।
na hi māṃ kēvalaṃ rōṣāttvaṃ vigarhitumarhasi ॥ 17 ॥

tadētatkāraṇaṃ paśya yadarthaṃ tvaṃ mayā hataḥ ।
bhrāturvartasi bhāryāyāṃ tyaktvā dharmaṃ sanātanam ॥ 18 ॥

asya tvaṃ dharamāṇasya sugrīvasya mahātmanaḥ ।
rumāyāṃ vartasē kāmātsnuṣāyāṃ pāpakarmakṛt ॥ 19 ॥

tadvyatītasya tē dharmātkāmavṛttasya vānara ।
bhrātṛbhāryāvamarśē'smindaṇḍō'yaṃ pratipāditaḥ ॥ 20 ॥

na hi dharmaviruddhasya lōkavṛttādapēyuṣaḥ ।
daṇḍādanyatra paśyāmi nigrahaṃ hariyūthapa ॥ 21 ॥

na hi tē marṣayē pāpaṃ kṣatriyō'haṃ kulōdbhavaḥ ।
aurasīṃ bhaginīṃ vāpi bhāryāṃ vāpyanujasya yaḥ ॥ 22 ॥

pracharēta naraḥ kāmāttasya daṇḍō vadhaḥ smṛtaḥ ।
bharatastu mahīpālō vayaṃ tvādēśavartinaḥ ॥ 23 ॥

tvaṃ tu dharmādatikrāntaḥ kathaṃ śakyaṃ upēkṣitum ।
gurūrdharmavyatikrāntaṃ prājñō dharmēṇa pālayan ॥ 24 ॥

bharataḥ kāmavṛttānāṃ nigrahē paryavasthitaḥ ।
vayaṃ tu bharatādēśa vidhiṃ kṛtvā harīśvara ।
tvadvidhānbhinnamaryādānniyantuparyavasthitāḥ ॥ 25 ॥

sugrīvēṇa cha mē sakhyaṃ lakṣmaṇēna yathā tathā ।
dārarājyanimittaṃ cha niḥśrēyasi rata ssa mē ॥ 26 ॥

pratijñā cha mayā dattā tadā vānarasannidhau ।
pratijñā cha kathaṃ śakyā madvidhēnānavēkṣitum ॥ 27 ॥

tadēbhiḥ kāraṇaissarvairmahadbhirdharmasaṃhitaiḥ ॥ 28 ॥

śāsanaṃ tapa yadyuktaṃ tadbhavānanumanyatām ।
sarvathā dharma ityēva draṣṭavyastava nigrahaḥ ॥ 29 ॥

vayasyasyōpakartavyaṃ dharmamēvānupaśyataḥ ।
śakyaṃ tvayā'pi tatkāryaṃ dharmamēvānupaśyatā ॥ 30 ॥

śrūyatē manunā gītau ślōkau chāritravatsalau ।
gṛhītau dharmakuśalaistattathā charitaṃ harē ॥ 31 ॥

rājabhirdhṛtadaṇḍāstu kṛtvā pāpāni mānavāḥ ।
nirmalāssvargamāyānti santassukṛtinō yathā ॥ 32 ॥

śāsanādvā'pimōkṣādvā stēnaḥ stēyādvimuchyatē ।
rājātvaśāsanpāpasya tadavāpnōti kilbiṣam ॥ 33 ॥

āryēṇa mama māndhātrā vyasanaṃ ghōramīpsitam ।
śramaṇēna kṛtē pāpē yathā pāpaṃ kṛtaṃ tvayā ॥ 34 ॥

anyairapi kṛtaṃ pāpaṃ pramattairvasudhādhipaiḥ ।
prāyaśchittaṃ cha kurvanti tēna tachChāmyatē rajaḥ ॥ 35 ॥

tadalaṃ paritāpēna dharmataḥ parikalpitaḥ ।
vadhō vānaraśārdūla na vayaṃ svavaśē sthitāḥ ॥ 36 ॥

śṛṇu chāpyaparaṃ bhūyaḥ kāraṇaṃ haripuṅgava ।
yachChrutvā hētumadvīra na manyuṃ kartumarhasi ॥ 37 ॥

na mē tatra manastāpō na manyurharipuṅgava ।
vāgurābhiścha pāśaiścha kūṭaiścha vividhairnarāḥ ॥ 38 ॥

pratichChannāścha dṛśyāścha gṛhṇanti subahūnmṛgān ।
pradhāvitānvā vitrastānvisrabdhāṃśchāpi niṣṭhitān ॥ 39 ॥

pramattānapramattānvā narā māṃsārthinō bhṛśam ।
vidhyanti vimukhāṃśchāpi na cha dōṣō'tra vidyatē ॥ 40 ॥

yānti rājarṣayaśchātra mṛgayāṃ dharmakōvidāḥ ।
tasmāttvaṃ nihatō yuddhē mayā bāṇēna vānara ॥ 41 ॥

ayudhyanpratiyudhyanvā yasmāchChākhāmṛgō hyasi ।
durlabhasya cha dharmasya jīvitasya śubhasya cha ॥ 42 ॥

rājānō vānaraśrēṣṭha pradātārō na saṃśayaḥ ।
tānna hiṃsyānna chākrōśēnnākṣipēnnāpriyaṃ vadēt ॥ 43 ॥

dēvā mānuṣarūpēṇa charantyētē mahītalē ।
tvaṃ tu dharmamavijñāya kēvalaṃ rōṣamāsthitaḥ ॥ 44 ॥

pradūṣayasi māṃ dharmē pitṛpaitāmahē sthitam ।
ēvamuktastu rāmēṇa vālī pravyathitō bhṛśam ॥ 45 ॥

na dōṣaṃ rāghavē dadhyau dharmē'dhigataniśchayaḥ ।
pratyuvācha tatō rāmaṃ prāñjalirvānarēśvaraḥ ॥ 46 ॥

yattvamāttha naraśrēṣṭha tadēvaṃ nātra saṃśayaḥ ।
prativaktuṃ prakṛṣṭē hi nāpakṛṣṭastu śaknuyāt ॥ 47 ॥

yadayuktaṃ mayā pūrvaṃ pramādādvākyamapriyam ।
tatrāpi khalu mē dōṣaṃ kartuṃ nārhasi rāghava ।
tadayuktaṃ mayā pūrvaṃ pramādāduktamapriyam ।
tatrāpi khalu mē dōṣaṃ kartuṃ nārhasi rāghava ॥ 48 ॥

tvaṃ hi dṛṣṭārthatattvajñaḥ prajānāṃ cha hitē rataḥ ।
kāryakāraṇasiddhau cha prasannā buddhiravyayā ॥ 49 ॥

māmapyagatadharmāṇaṃ vyatikrāntapuraskṛtam ।
dharmasaṃhitayā vāchā dharmajña paripālaya ॥ 50 ॥

na tvātmānamahaṃ śōchē na tārāṃ na cha bāndhavān ।
yathā putraṃ guṇajyēṣṭhamaṅgadaṃ kanakāṅgadam ॥ 51 ॥

sa mamādarśanāddīnō bālyātprabhṛti lālitaḥ ।
taṭāka iva pītāmburupaśōṣaṃ gamiṣyati ॥ 52 ॥

bālaśchākṛtabuddhiścha ēkaputraścha mē priyaḥ ।
tārēyō rāma bhavatā rakṣaṇīyō mahābalaḥ ॥ 53 ॥

sugrīvē chāṅgadē chaiva vidhatsva matimuttamām ।
tvaṃ hi śāstā cha gōptā cha kāryākāryavidhau sthitaḥ ॥ 54 ॥

yā tē narapatē vṛttirbharatē lakṣmaṇē cha yā ।
sugrīvē chāṅgadē rājaṃstāṃ tvamādhātumihāsi ॥ 55 ॥

maddōṣakṛtadōṣāṃ tāṃ yathā tārāṃ tapasvinīm ।
sugrīvō nāvamanyēta tathā'vasthātumarhasi ॥ 56 ॥

tvayā hyanugṛhītēna rājyaṃ śakyamupāsitum ॥ 57 ॥

tvadvaśē vartamānēna tava chittānuvartinā ।
śakyaṃ divaṃ chārjayituṃ vasudhāṃ chāpi śāsitum ॥ 58 ॥

tvattō'haṃ vadhamākāṅkṣanvāryamāṇō'pi tārayā ।
sugrīvēṇa saha bhrātrā dvandvayuddhamupāgataḥ ॥ 59 ॥

ityuktvā sannatō rāmaṃ virarāma harīśvaraḥ ।
sa tamāśvāsayadrāmō vālinaṃ vyaktadarśanam ॥ 60 ॥

sāmasampannayā vāchā dharmatattvārthayuktayā ।
na santāpastvayā kārya ētadarthaṃ plavaṅgama ॥ 61 ॥

na vayaṃ bhavatā chintyā nāpyātmā harisattama ।
vayaṃ bhavadviśēṣēṇa dharmataḥ kṛtaniśchayāḥ ॥ 62 ॥

daṇḍyē yaḥ pātayēddaṇḍaṃ daṇḍyō yaśchāpi daṇḍyatē ।
kāryakāraṇasiddhārthā vubhau tau nāvasīdataḥ ॥ 63 ॥

tadbhavāndaṇḍasaṃyōgādasmādvigatakalmaṣaḥ ।
gatassvāṃ prakṛtiṃ dharmyaṃ dharmadṛṣṭēna vartmanā ॥ 64 ॥

tyaja śōkaṃ cha mōhaṃ cha bhayaṃ cha hṛdayē sthitam ।
tvayā vidhānaṃ haryagrya na śakyamativartitum ॥ 65 ॥

yathā tvayyaṅgadō nityaṃ vartatē vānarēśvara ।
tathā vartēta sugrīvē mayi chāpi na saṃśayaḥ ॥ 66 ॥

sa tasya vākyaṃ madhuraṃ mahātmana ssamāhitaṃ dharmapathānuvartinaḥ ।
niśamya rāmasya raṇāvamardinō vachassuyuktaṃ nijagāda vānaraḥ ॥ 67 ॥

śarābhitaptēna vichētasā mayā pradūṣitastvaṃ yadajānatā prabhō ।
idaṃ mahēndrōpama bhīmavikrama prasāditastvaṃ kṣama mē narēśvara ॥ 68 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē aṣṭādaśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: